Кіріспе

Британдық ерікті реттеуші орган, 1991–2014

Баспасөзге шағымдар жөніндегі комиссия (БШК) – ірі баспагерлердің өкілдерінен тұратын, британдық басылым газеттері мен журналдарын реттеуші ерікті орган болатын. БШК 2014 жылғы 8 қыркүйекте жабылып, оның орнына сер Алан Мозес төрағалық ететін Тәуелсіз баспасөз стандарттары ұйымы (ТБСҰ) құрылды. Ұлыбританияның жалғыз «Аккредиттелген реттеуші» – Тәуелсіз баспасөзді бақылаушы (IMPRESS) Левесон тергеуінің ұсыныстарын толық орындаса, ТБСҰ Пресс тану жөніндегі комиссиядан (PRP) аккредитация алудан бас тартты. БШК газеттер мен журналдардан жиналатын жылдық жарна арқылы қаржыландырылды. Оның заңдық өкілеттігі болған жоқ – барлық газеттер мен журналдар комиссияның шығындарына ерікті түрде үлес қосып, оның шешімдерін қабылдап, индустрияны өздігінен реттеуге мүмкіндік берді. БШК «News of the World» телефонограммалық хабарласу ісінде белсенділік танытпағаны үшін көп сынға ұшырады, соның ішінде депутаттар мен премьер-министр Дэвид Кэмерон оны 2011 жылғы шілдеде жаңа жүйемен алмастыруды талап етті. Левесон тергеуі 2012 жылғы қарашада басталды және есеп берді, бірақ баспасөзді өздігінен реттеу жөніндегі Корольдік жарғы қабылданғанға қарамастан, оның ұсыныстары бойынша келісімге келуге әлі мүмкіндік болған жоқ. Лорд Хант 2011 жылғы қазан айында Комиссия төрағасы болып тағайындалды. 2011 жылғы желтоқсанда лорд Хант БШК-ны жаңа тәуелсіз реттеушімен алмастыру жоспарларын жариялады. Сондай-ақ, Хант блогтар үшін ерікті, ақы төленетін «маркалау» жүйесін енгізуді қалайды. Марка блогердің дәлдікке ұмтылуға және реттелуге келісетінін көрсетеді. Блогерлерге қатысты шағымдар қайта-қайта расталса, олар маркасын жоғалтады. Ол бұл жүйені ағымдағы оқиғаларды қамтитын блогерлерге бағыттап бастамақшы. Сұхбатта оның ұсыныстары туралы сұрағанда Хант: «Қазіргі уақытта ол жерде шексіздік орналасқан. Бізге шериф тағайындау керек» деді.

Тарих

ПКК-ның алдастысы – 1953 жылы журналистикадағы жоғары этикалық стандарттарды сақтау мақсатында құрылған, ерікті баспасөз ұйымы – Баспасөз кеңесі. Алайда, 1980-жылдардың соңында бірнеше газет осы стандарттарды бұзды, ал басқалары кеңестің тиімділігіне қанағаттанбады. Осылайша, Ішкі істер министрлігі сэр Дэвид Калкутт басқарған ведомстволық комитет құрды, ол осы саланы реттеу үшін ресми заңдық өкілеттіктері бар орган құру қажеттігін тексеру үшін шақырылды. 1990 жылғы маусымда жарияланған баяндамада, толық, жарияланған мінез-құлық кодексі бар ерікті органға тиімділігін дәлелдеу үшін он сегіз ай уақыт берілуі керек деген қорытынды жасалды. Егер ол сәтсіз болса, оны заңмен бекітілген орган алмастыратын болады. Сыртқы реттеуден аулақ болуға тырысқан баспасөз өкілдері Баспасөз шағымдары жөніндегі комиссияны (ПКК) және оның Әдеп кодексін құрды. ПКК-ның алдындағы алғашқы жоғары деңгейдегі іс Йорк герцогының шағымы болды, ол баспасөз оның кішкентай балаларының жеке өмірін бұзды деп мәлімдеді. Шағым қабылданды. Комиссияның алғашқы төрағасы – Дарристің лорды Макгрегор. 1995 жылы оның орнын Лорд Уэйкхэм иеленді. Ол 2002 жылғы қаңтарда Enron корпорациясы құлаған кезде мүдделер қақтығысына байланысты алаңдаушылықтардан кейін отставкаға кетті. Ол компанияның аудит комитетінің мүшесі болған. Сэр Кристофер Мейер 2002 жылы профессор Роберт Пинкердің уақытша төрағалық етуінен кейін тағайындалды, ол 2008 жылы қызметтен кетті. 2006 жылы ПКК-ға тұрғындардан 3325 шағым түсті. Олардың үштен екісі фактілік қателіктерге қатысты, бестен бірі жеке өмірге қол сұғушылыққа қатысты, ал қалғаны жауап беру құқығының жоқтығын, қорлауды және жасырын құрылғыларды қолдану арқылы ақпарат алуды қамтыды. Істердің 90%-ы шағымданушылардың қанағаттануына әкелді. Комиссия 31 істі шешпей тұрып шешті, себебі шағымданушылар комиссия ұсынған шешімге қанағаттанбады. 2009 жылы ПКК-ға 25000-нан астам шағым келіп түсті, бұл рекордтық көрсеткіш, Daily Mail газетінде Ян Моирдің Boyzone әншісі Стивен Гетлидің өлімі туралы жазған мақаласы жарияланғаннан кейін. Моир оның өліміне әкелген оқиғаларды «жаман» және «қадірсіз» деп сипаттаған. 17 ақпанда ПКК «бағаншының пікірлерінің мәнерінен ыңғайсыздық сезінгенімен», шағымдарды қабылдамайтынын растады. 2011 жылдың 12 қаңтарынан бастап Northern and Shell баспалар тобы (көбінесе Express Group деп аталады) ПКК-ға жазылудан бас тартты. ПКК-нің пікірінше, «өзін-өзі реттеу жүйесін қаржылық тұрғыдан қолдаудан бас тарту газет баспасының ПКК-ның ресми юрисдикциясынан шығып кетуін білдіреді, бұл ПКК өкінішті деп санайды». Нәтижесінде Daily & Sunday Express, Scottish Daily & Sunday Express, Daily & Sunday Star, OK!, New журналы және Star журналы енді ПКК-ның іс-әрекет кодексіне бағынбайды және жұртшылық енді ПКК арқылы шағымдануға жүгінбейді. The Guardian газеті 2011 жылғы мамыр айында әлеуметтік желідегі хабарламалардың ПКК-ның құзырына енгізілуі тиіс екенін хабарлады, себебі ол 2011 жылғы ақпанда Twitter-де жарияланған ақпараттар қоғамдық және газеттер жариялай алады деп шешкен.

Сын

2001 жылы Лейборист партиясының депутаты Клайв Соли: "Басқа реттеуші органдар әлдеқайда күшті, әлдеқайда белсенді және шынымен де тұтынушының мүддесін қорғайды. Пресс-кеңесте (PCC) тұтынушылардың құқықтарын қорғаушы адамдар жоқ, бұл өте үлкен кемшілік" деді. Журналист Ник Дэвис өзінің "Flat Earth News" (2008) кітабында, қазіргі британдық газет журналистикасын ашып көрсеткен шығармасында, техникалық негіздермен көптеген шағымдарды тергемегені үшін Пресс-кеңесті (PCC) сынады.

Телефонның тыңдалуы

2010 жылдың ақпан айында «News of the World» телефондық хакерлік ісін тергеп отырған Парламенттің Мәдениет, Медиа және Спорт комитеті Комиссияны «әлсіз» деп сипаттады. 2011 жылдың 8 шілдесінде өткен баспасөз конференциясында Премьер-министр Дэвид Кэмерон телефон хакерлігі ісі кезінде PCC-ді «жеткіліксіз» және «қатыспаған» деп атады.

Өзін-өзі реттеу

2009 жылғы британдық тергеу деректі фильмі «Starsuckers» көптеген британдық таблоидтарының атақты адамдардың медициналық құпияларын алуға жасаған әрекеттерін және PCC жарғысын бұзған газеттерге қатысты PCC-нің шарасыздығын ашыққа шығарды. Таблоидтар Эми Уайнхаус, Пикси Гелдоф және Гай Ричи сияқтылар туралы негізсіз хабарларды жариялады. Құпия сұхбатта журналистер «PCC газет редакторларымен басқарылады», «PCC-ге шағымдану үлкен жетістік емес, бірақ көптеген газеттер оны елемейді, газетте шағын кешірім сұраумен шектеледі, білегіңізге шапалақ жейсіз, PCC сіз туралы хабарлайды, бірақ ешқандай қаржылық жаза болмайды» деді. PCC осы хабарларды жариялаған газеттерге ешқандай шара қолданбады, бірақ «Белфаст Телеграф» газетінің редакторына хат жолдады. Деректі фильмнің режиссері Крис Аткинс PCC кейбір газеттердің 8.2-бапты бұзуына қатысты әлі де ешқандай әрекет етпегенін айтты. Джулиан Петлидің пікірінше, PCC «регулятор емес және ешқашан болған емес»: ол PCC-нің кез келген ірі корпоративтік ұйымның клиенттерге қызмет көрсету бөліміне тең екенін, британдық баспасөздің көп бөлігі үшін клиенттердің шағымдарын қарастыратынын дәлелдеді. PCC өз веб-сайтында бұл мақалаға жауап беріп, PCC-нің «таблоидтар мен салмақты газеттерде жарияланбау үшін алдын ала және белсенді түрде араласатын реттеуші ұйым» екенін мәлімдеді. Джонатан Коллетт бұл әдістің «шамамен 100% тиімділікке ие» екенін айтты. 2011 жылғы 26 тамызда Петли «Жаңа солшыл жоба» сайтында Коллеттке жауап беріп, PCC-нің «Кодексін бұзғандарды тиімді жазалай алатын жеткілікті санкциялары жоқ» екенін және мәселенің PCC-де емес, оның қаржыландыруында екенін мәлімдеді.