Кіріспе

Уильям Ф. Шорц (1952 жылғы 26 тамызда туған) – америкалық пазл жасаушы және редактор, «The New York Times» газетінің кроссворд редакторы. Ол Индиана университетін «энигматология» деген жаңа мамандық бойынша бітірген. «Penny Press and Games» журналында карьерасын бастағаннан кейін, 1993 жылы «The New York Times» газетіне жұмысқа орналасты. Шорцтың американдық кроссворд турнирі – елдегі ең көне және ірі кроссворд турнирі.

Ерте өмір және білім

Шорц Индиана штатының Кроуфордсвилл қаласында араб жылқы фермасында туып өсті. Ол ерте жасында жұмбақтарға қызығушылық танытты; сегізінші сыныпта "Жұмбақтар – кәсіп ретінде" деген тақырыпта мақала жазды. (Мақаласына "B+" баға берілді.) 16 жасында Шорц Dell басылымдарына тұрақты түрде кроссвордтар жаза бастады. 1974 жылы Индиана университетін бітірді және жұмбақтарды зерттейтін (энигматология) мамандық бойынша диплом алған жалғыз адам болып табылады. Шорц өзінің дипломдық жұмысын американдық сөзжұмбақтарының тарихына арнады. Ол бұл жетістікке Индиана университетінің жекелендірілген мамандық бағдарламасы арқылы жеке оқу жоспарын құрастыру арқылы қол жеткізді. Сонымен қатар, ол 1977 жылы Вирджиния университетінің құқық мектебінен заң докторы (Juris Doctor) дәрежесін алды, бірақ адвокаттық экзаменге түспей, жұмбақтармен айналысуды жөн көрді. Шорц 100-ден астам кітаптың авторы немесе редакторы, сонымен қатар 1545 жылдан бастап 20 000-нан астам жұмбақ кітаптары мен журналдарына ие, бұл тақырып бойынша әлемдегі ең ірі жеке кітапхана саналады. Ол Ұлттық жұмбақшылар лигасының мүшесі және тарихшысы.

Мансап

Шорц өзінің мансабын Penny Press Magazines журналында бастады. Бірнеше айдан кейін ол The New York Times газетінің кроссворд редакторы болды, газет тарихындағы төртінші редактор, Юджин Томас Малескадан кейін. Шорц 1987 жылы бағдарлама басталғаннан бері NPR-дің «Жексенбілік басылымда» жұмбақ шебері болып келеді. Ол 1978 жылы Америка кроссворд турнирін ұйымдастырды және сол кезден бері оның директоры қызметін атқарып келеді. 1992 жылы ол Әлемдік жұмбақ чемпионатын құрды және АҚШ жұмбақ командасының директоры болып табылады. Шорц сонымен қатар NPR-дің «Жексенбілік басылымында» апта сайын қонақ ретінде болады, онда ол «Жексенбілік жұмбақ» ойынын жүргізеді, бұл бағдарлама жүргізушісі мен тыңдаушылардың бірі арасындағы бірлескен ойын. Бақытты ойыншы өткен аптада берілген біліктілік жұмбағына дұрыс жауап берген өтініштерден кездейсоқ таңдалады. 2009 жылдың ақпан айында Шорц KenKen жұмбағын The New York Times газетіне енгізуге көмектесті. 2013 жылы Шорц Penny Press баспасынан шыққан Will Shortz's WordPlay атты жаңа екі айлық журналға жұмбақ жазу және редакциялаудағы өзінің атын және қабілетін берді. Ол барлық уақыттағы сүйікті кроссвордінің 1996 жылғы 5 қарашадағы сайлау күніне арналған, Джермея Фаррелл жасаған кроссворд екенін айтты. Онда бірдей нұсқалармен екі дұрыс шешім болды, біреуі «ертеңгі газеттегі бас жаңалық (!)» деген сөздермен «БОБ ДОУЛ САЙЛАНДЫ», ал екінші дұрыс шешім «КЛИНТОН САЙЛАНДЫ» деп жазылған. Оның сүйікті жекелеген нұсқасы – «Бұл басқа оқиғаға айналуы мүмкін» (оның жауабы – СПИРАЛЬДЫҚ БАҒДАРМА).

Даулар

2017 жылы Шортц 15 жастағы ұл балаға зорлық жасағаны үшін сотталған, сонымен қатар ұрлық және қарақшылық айыптары бар Лонни Бертон деген тұтқынның «Таймс» кроссвордын жариялады, бұл кейбір шешушілердің наразылығын тудырды. Шортц өзінің блогында Бертонның түрмеге қамалу себебін көрсетпеді. Бертон бұрын «Лос-Анджелес Таймс» газетінде кроссвордтар жариялаған. Шортц мансабында расистік, сексистік немесе қарапайымдықпен қабылдамайтын жағдайлар тудырған шешімдері үшін бірнеше рет кешірім сұрады. 2019 жылы «Нью-Йорк Таймс» Шортц кроссвордта «BEANER» деген нәсілдік айыптауды жариялағаннан кейін кешірім сұрады, оны «басына ресми емес соққы» деп түсіндірді. Шортц бұл сөзді зерттегенде оның қарапайым емес мағынасын көргенін мойындады, бірақ оны жеке естімегенін айтты және сөздің «жағымды» мағынасы болғандықтан, оның редакциялық стандарттарына сай екенін түсіндірді. Шортц «BEANER» сөзді қолдануын қорғап, «CHINK» және «GO OK» (немесе «GOOK») терминдерінің жағымды мағыналарын жариялағанын және оларға қатысты өз ұстанымын сақтайтынын атап өтті. 2020 жылы 600-дан астам кроссворд құрастырушы және шешуші «Таймс» жұмбақтарының атқарушы директорына өзгерістерді талап ете және «Таймс» жұмбақ бөлімі мен жұмбақтың өзіндегі әртүрлілікке қатысты алаңдаушылықтарын білдіретін ашық хатқа қол қойды. Хатта сондай-ақ тестке алушы ретінде жұмысқа алынған Клэр Мускаттың, ол әйелдердің көзқарасын ұсыну үшін ғана жұмысқа алынғанын айтып, отставкаға кеткені туралы да жазылған. 2012 жылы ол механикалық жұмбақтарға қызығушылықты арттырғаны үшін Халықаралық ойындар және жұмбақтар қауымдастығынан Сэм Лойд сыйлығын алды. 2016 жылдың мамыр айында Вирджиния университетінің құқық мектебінің бітіру салтанатында сөз сөйледі. 2018 жылдың мамыр айында Шортцке Индиана университетінің құрметті гуманитар ғылымдары докторы атағы берілді.

Теледидардағы рөлдері

Шорц теледидарлық ток-шоуларда қонақ болды, оның ішінде Марта Стюарт Ливинг, Опра, The Daily Show және The Colbert Report. Ол "Миллионер" телешоуында "Сарапшыдан сұраңыз" көмек құралы үшін сарапшы ретінде пайда болды. Шорц "Симпсон" сериалының "Гомер мен Лиза сөздермен алмасады" атты эпизодында ойнады, ол алғаш рет 2008 жылдың 16 қарашасында көрсетілді. Шорц "Dinner: Impossible" бағдарламасында өзінің рөлінде болды, онда ол аспазды жыл сайынғы Америкалық кроссворд турнирінде ағылшын тіліндегі кең таралған тіркестерді бейнелейтін тағамдар жасауға шақырды. Эпизод 2009 жылдың 6 мамырында эфирге шықты. Ол "Мен сіздің анаңызбен қалай таныстым" сериалының "Роботтар мен күрескерлер" атты эпизодында пайда болды, ол алғаш рет 2010 жылдың 10 мамырында 5-ші маусымда көрсетілді. Ол Арианна Хаффингтон мен Питер Богданович қатысқан жоғары деңгейдегі кешкі асқа да қатысты, олар да өздерін ойнады. 2015 жылдың 18 желтоқсанында ол "Jeopardy!" бағдарламасында "Нью-Йорк Таймс кроссворды" санатында жауаптарды ұсынды. Шорц "The Mattress" және "Mr. Santiago" эпизодтарында еске алынды, ал 2018 жылы "The Puzzle Master" эпизодында Вин Стермлидің қарсыласы Сэм Джепсон рөлінде пайда болды. 2018 жылы Шорц HBO-ның "Брайант Гамбелмен нақты спорт" (ep. 254, 2018 жылдың мамыр айы) бағдарламасында ерекше көзге түсті. 2020 жылы Шорц "Ақиқатты айту" эпизодындағы "басты кейіпкер" болды. Актриса Джиллиан Джейкобс оны бірден таныды, себебі ол оның даусын NPR-дегі Weekend Edition бағдарламасынан таныған.

Кинодағы рөлдері

Шорц 1995 жылғы «Бэтмен мәңгілік» фильмінде «Жұмбақ шешуші» (Джим Керри) Бэтменге (Вал Килмер) қалдырған жұмбақтардың жауаптарын жасады. Патрик Кридонның 2006 жылғы «Wordplay» деректі фильмі Шорц пен американдық кроссворд турниріне арналған. Фильмде оның жұмбақтарының әртүрлі танымал жанкүйерлері, мысалы, Билл Клинтон, Кен Бернс, Джон Стюарт, Дэниел Окрент, Indigo Girls және Майк Муссина көрсетіледі. 2004 жылғы «Sideways» фильмінде Майлз досы Джекті кездесу үшін солтүстікке бара жатқанда Шорцтың кроссвордын толтырып отырады.

Жеке өмір

Шорц Нью-Йорктің Плезантвилл қаласында тұрады, ол үйде жұмыс істейді. Ол үстел теннисін өте жақсы көреді. 2011 жылдың мамыр айында Барбадос чемпионы (және оның көп жылдық досы) Роберт Робертспен бірге ол Плезантвиллде Солтүстік-Шығыстағы ең ірі үстел теннисі клубтарының бірін ашты. 2012 жылы Шорц өзіне бір жыл бойы күн сайын үстел теннисі ойнауды мақсат етіп қойды, бірақ одан да асып түсіп, 1000 күн қатарынан ойнады, содан кейін 2022 жылы 10 жылдыққа жетті. Бос уақытында ол велосипед тебуді, кітап оқуды, саяхаттауды және ескі жұмбақ кітаптарды жинауды ұнатады. Шорц 2023 жылдың ақпан айындағы сұхбатында оның ер адам серігі бар екенін және олар үйленуге ниетті екенін мәлімдеді. 13 тамыз 2023 жылы "Sunday Puzzle" бағдарламасында Шорц өзінің және серігінің өткен сейсенбіде (8 тамыз 2023 жылы) заңды түрде үйленгенін және олардың тойы 19 тамызда өтетінін айтты. Шорц 2024 жылдың 4 ақпанында инсульт алды және қазір оңалту орталығында.