Кіріспе

Сөзжұмбақ

Бұл сөзжұмбақ – «gry» әрпімен аяқталатын үшінші ағылшын сөзін табуды сұрайтын танымал сөзжұмбақ, «angry» және «hungry» сөздерін есептемегенде. Сұрақтың нақты формулировкасы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ жұмбақтың нақты жауабы жоқ, себебі «gry» әрпімен аяқталатын басқа кең таралған ағылшын сөздері жоқ. Жұмбақтың интерпретациялары оның жауапсыз әдемі әзіл екенін, алдау сұрағы екенін, сирек кездесетін сөзді сұрайтын шынайы сұрақ екенін немесе «gry» әрпін қамтитын (мысалы, «gryphon») қарапайым жұмбақтың бұрмаланған нұсқасы екенін көрсетеді. Осылардың ішінде көптеген алдау сұрақтарының нұсқалары мен ағылшын тіліндегі сирек кездесетін сөздер (немесе жаңа сөздер) ұсынылған. Нақты жауаптың болмауы жұмбақтың ұзаққа созылған танымалдылығын қамтамасыз етті және ол ең көп қойылатын сөзжұмбақтарының біріне айналды. Жұмбақтың бастапқы көзі мен түпнұсқасы белгісіз, бірақ ол 1975 жылы Нью-Йорк аймағында танымал болды және 21-ғасырға дейін танымалдылығын сақтап келеді. Осыған ұқсас басқа да жұмбақтар бар, бірақ олардың барлығына қарапайым жауаптар бар. Ең танымал мысалы – 1880 жылдардан бері танымал болған «dous» әрпімен аяқталатын сөздер.

Тарих

1950 жылдары немесе одан ертерек пайда болған жұмбақтың әртүрлі нұсқалары туралы әңгімелер бар; оның түпкі тегі ауызша дәстүр немесе жоғалған жұмбақтар кітабы болуы мүмкін. Дегенмен, алғашқы жазбадағы дәлел 1975 жылдың басында Нью-Йорк аймағында пайда болды, және осы жылы жұмбақ тез танымал болды. Ең мүмкін көзі – Боб Гранттың 1975 жылдың наурыз айының басында немесе ортасындағы ток-шоуының бір бағдарламасы. Американың жетекші сөздіктерін шығаратын «Мериам-Вебстер» баспасы бұл жұмбақ туралы алғаш рет Нью-Йорк штатының Бруклин қаласының тұрғыны Патриция Ласкерден 1975 жылдың 17 наурызында келген хат арқылы білді. Ласкердің сөзіне қарағанда, оның зауыт басқарушысы бұл сұрақты атаусыз викторинада естіген. Осы уақыттан бері «Мериам-Вебстер» жылына шамамен төрт хат алады. Оқырмандардың көпшілігі Джон Локк ойлап тапқан ескірген өлшем бірлігі – «гри» деп жауап берді. Бұл жауап Гранттың шоуында айтылған ма, немесе нақты сөздер қандай болғаны белгісіз. 1975 жылдың күзінде жұмбақ Делавэр аңғарына жетті, тағы да радио арқылы, сол кезде жұмбақ әлемнің жай-күйін сипаттайтын сын есімге айналған сияқты. Бұл жұмбақ уақыт-уақытпен танымал болып келді: 1975 жылғы алғашқы танымалдылығынан кейін, ол 1978 жылы танымал болды, содан кейін 1995-1996 жылдары қайтадан танымал болды.

Сөйлем нұсқалары

Бұл нұсқа тек сөйлеуде ғана жұмыс істейді: Ағылшын тілінде "gree" әріптерімен аяқталатын үш сөз бар. Бірінші екеуі – "ашулы" және "аштық", егер мұқият тыңдасаңыз, үшіншісін айтып қойғанымды мойындайсыз. Жауап – "келісемін". Ағылшын тілінде "g", "r" және "y" әріптерімен аяқталатын үш сөз бар. Екеуі – "аштық" және "ашулы". Үшінші сөзді баршамыз күнде қолданамыз. Үшінші сөздің мағынасын барша біледі. Үшінші сөз қандай? Жауап – "энергия". Бұл жұмбақта сөздің "gry" әріптерімен аяқталатыны айтылған, әріптердің реті туралы ештеңе айтылмаған. Көптеген сөздердің соңында "rgy" болады, бірақ энергияны әркім күнделікті пайдаланады. Ағылшын тілінде "g" немесе "y" әріптерімен аяқталатын кем дегенде үш сөз бар. Бірі – "аштық", екіншісі – "ашулы". Үшінші сөз бар, қысқа, оны сіздер күнде айтатын шығарсыздар. Егер менің айтқандарымды мұқият тыңдап отырсаңыз, менің үш рет айтқанымды естідіңіз. Бұл не? Жауап – "айту". Бұл нұсқа тыңдаушының сөйлеудегі "немесе" және әріптік "r" дыбыстарын шатастыруына байланысты. Ағылшын тілінде "gry" әріптерімен аяқталатын үш сөз бар. "Гry" әріптерімен аяқталатын екі сөз – "аштық" және "ашулы". Үшінші сөздің мағынасын барша біледі, оны күнде қолданады. Егер мұқият тыңдасаңыз, мен сізге үшінші сөздің не екенін айтып бердім. Бұл жұмбақты шешу үшін үш сөз қандай? Жауап – үш сөзден тұратын "Мен ашпын" сөйлемі. Бұл нұсқада "gry" әріптерімен аяқталатын үш сөзді емес, әрқайсысы "gry" әріптерімен аяқталатын үш сөзді сұрайды. "Гry" әріптерімен аяқталатын екі сөзді білемін. Екеуі де ашулы не аш емес. Олар қандай? Жауап: "ашулы" және "аштық". Бұл сөздер ашуға не аштыққа қабілетті емес. Маған "g r y" әріптерімен аяқталатын үш ағылшын сөзін беріңіз. Жауап – "тіл", себебі логикасы мынадай: "Ағылшын тілінде" үш сөз бар; үшінші сөз – "тіл". Бұл нұсқада "ағылшын тілі" деген сөз тіркесіне тырнақшалар қойылғандықтан, жазбаша нұсқада амал ашылады. Ашулы және аш – ағылшын тілінде "gry" әріптерімен аяқталатын екі сөз. "Не" – үшінші сөз. Бұл сөзді барша күнделікті қолданады. Егер мұқият тыңдасаңыз, мен сізге оның не екенін айтып қойдым. Жауап – "үш", абзацтағы үшінші сөз. Қалған абзацтар – қызыл ие. Ағылшын тілінде "gry" әріптерімен аяқталатын үш сөз бар. Бірінші "бір" – "аштық", екінші "бір" – "ашулы", үшінші "бір" не? Егер мұқият оқыған болсаңыз, мен сізге бір ишара бердім. Жауап – "бір" сөзі, ол үшінші "бір". Бұл нұсқада да тырнақшалар жазуды бұзады, сондықтан бұл нұсқа әдетте тырнақшаларсыз және "бір" сөзі үлкен әріппен жазылады.

Ұқсас жұмбақтар

Осыған ұқсас көптеген жұмбақтар бар, олар сөздерде сирек кездесетін әріптер тізбегін ұсынады. Олардың ең танымал мысалы – 1880 жылдары танымал болған “dous” жұмбағы, онда “dous” әріптерімен аяқталатын сөздерді табу қажет. Бұл жұмбақ түрлі форматтарда кездеседі: кейде барлық сөздердің тізімі беріледі, кейде тек жиі қолданылатын сөздер, ал кейде жұмбақ түрінде беріледі. Мысалы, үш сөз беріледі: “tremendous” (көлемді), “stupendous” (ұлы), және “hazardous” (қауіпті), ал төртінші, сирек кездесетін сөзді табу керек – “jeopardous”. Бұл формат 1883 жылы пайда болды, Глазгодан келген А.А. атты адам Джордж Аугуст Генри Салаға “Illustrated London News” газетінің “Echoes of the Week” бағаншасында хат жазды. Бұл сұраққа қызығушылық әлі де жоғары, тіпті бәйгелер де өткізілді. Алайда, қолданылатын сөздер өзгеріп отырды: қазіргі уақытта “jeopardous” сөзі тым сирек саналады, ал бұрын жиі қолданылмаған “horrendous” (қорқынышты) сөзі оның орнына келді. Бұл өзгеріс 1909 жылға дейін болды. Кейде “hybridous” сияқты басқа сөздер де қабылданады, ал кейбір жаңа нұсқалары оны “gry” жұмбағына балама ретінде ұсынады. Орыс тілінде де осыған ұқсас жұмбақ бар: “Орыс тілінде ‘zo’ әріптерімен аяқталатын үш сөз бар. Олардың екеуі – ‘железо’ (темір) және ‘пузо’ (қарын). Үшінші сөз қандай?”. Орыс тілінде ‘zo’ әріптерімен аяқталатын көптеген басқа да есімдер бар, бірақ олардың көпшілігі “авизо” сияқты түсініксіз терминдер, қысқартулар немесе “Кензо” сияқты жеке есімдер. Тағы бір ұқсас мысал – “cion” әріптерімен аяқталатын сөздер, олардың арасында “coercion” (мәжбүрлеу), “scion” және “suspicion” (күдік) сөздері жиі кездеседі. Бұл жұмбақты “shion” әріптерімен аяқталатын сөздерді табуға өзгертуге болады, онда жауап – ескірген “parishion” сөзі, ол “parishioner” (парыштан) сөзінің синонимі. Алайда, бұл жұмбақ “gry” жұмбағына қарағанда әлдеқайда аз танымал.