Кіріспе

Інгвар немесе Йнгвар (7-ғасырдың басында қайтыс болған) – Өстеннің ұлы және шведтер Сөлвиге қарсы көтерілгеннен кейін Йнглинг әулеті үшін Швеция тағына қайта ие болған. Ол Эстонияда шайқаста қаза тауып, сол жерге жерленген. Інгвар туралы мәлімет жартылай аңызға жатса да, қазіргі Эстонияның Салме аймағында екі қайықпен жерленген қабірлердің табылуы 8-ғасырда осыған ұқсас тарихи оқиға болғанын растайды.

Инглинга сагасы

Снорри Стурлусон өзінің "Йнглинг" сағасында Остеннің ұлы Ингвар патшаның Даниялықтар мен Эстония викингтерімен (Víkingr frá Esthland) күресу үшін патшалығының жағалауларын жиі қарауылдаған ұлы жауынгер болғанын айтады. Король Ингвар ақыры Даниялықтармен бейбіт келісімге келді және Эстония викингтерімен айналыса алды. Одан кейін ол Эстонияда жазалау ретінде тонауды бастады, бір жазда ол Штейн деген жерге келді (Свейгдер де қараңыз). Эстониялықтар (sýslu kind) ішкі аймақта үлкен әскер жинап, үлкен шайқаста король Ингварға шабуыл жасады. Эстония күштері тым күшті болды, Ингвар қаза тапты және швед әскерлері шегінді. Ингвар Эстонияның (Aðalsýsla) жағалауындағы Стейн деген жердегі Тас немесе Тау бекінісі деп аталатын жердегі қабірге жерленді.

Археология

2008–2010 жылдары Эстонияның Салме қаласында екі кеме жерленгені анықталды, олар Салме кемелері деп аталды. Екі кемеден кем дегенде 42 адамның қаңқасы табылды. Олардың көп бөлігі 30–40 жастағы, шайқаста қаза тапқан еркектер еді. Кейбір тістердің изотоптық талдауы және жерленген заттардың дизайны осы еркектердің Швецияның орталық бөлігінен келгенін көрсетеді. Кіші кемеде 7 адамның қаңқасы сақталған. Үлкен кемеде төрт қабатта кем дегенде 36 адам жерленген. 7 ғасырға тән үлгілерде Салмеде Y хромосомалық гаплогруппалары R1a1a1b, N1a1a1a1a1a1a, I1 M253 және mtDNA гаплогруппалары T2b5a, V, J2a1a1a2, H10e, K1c1h, W6a, U3b1b анықталды. ДНК талдауы көрсеткендей, төрт еркек ағайынды болған, ал бесіншісі, мүмкін, туысқандарының бірі болған. Кемелер клинкерлік құрылыспен салынған, археологтар олардың Скандинавияда 650–700 жылдары салынғанын болжап отыр. Олардың соңғы сапарына дейін ондаған жылдар бойы жөнделіп, күтілгеніне қатысты белгілер бар. Кемелердің бірі ұзын және кең болған. Онда мачта мен желкен болмаған, сондықтан Балтық теңізінің жағалауында немесе аралдар арасында немесе тікелей Балтық теңізінен қысқа қашықтыққа ескекпен жүрілген болуы мүмкін, өйткені ұзақ қашықтыққа ескекпен жүзудің қазіргі заманда өте мүмкін екені дәлелденген. Бұл туралы «vikusjö, vikja» деген ежелгі норвеж тіліндегі су арқылы қашықтық сөзі де куәландырады, ол ескекшілерді ауыстыру алдында жүзуге болатын қашықтықты білдіреді, шамамен. Екінші кеме ұзын және кең болған. Бұл үлкен кемеде желкендеуге арналған кіл болған, бұл оны қазірге дейін табылған ең көне викинг кемесі етеді, және викинг дәуірінің басталуын қайта қарастыруға мүмкіндік береді (салыстыру үшін Oseberg кемесі, Gokstad кемесі және Gjellestad кемесі жерлеулерін қараңыз). Қазба жұмыстарын басқаратын археолог Юри Питстің растаған түсіндірмесіне сәйкес, кемелер мен өлгендер Скандинавиядан, Швецияның Мелар аймағынан шыққан, онда ұқсас әшекейленген қылыштардың жүйкелері табылған; остеологиялық талдау да Мелар аймағын көрсетеді, сондай-ақ бірнеше адамның туыстары табылған. Бір болжам бойынша, скандинавтардың соғыс тобы Сааремаа аралының эстондық тұрғындары озелияндарға шабуыл жасауға тырысқан, бірақ озелиян кемелері оларға шабуыл жасаған. Екі кеменің қабырғаларында көптеген жебе ұштары бар, олардың кейбіреулері үш ұшты, олар жау кемесін өртеп жіберу үшін жанғыш материалдарды тасымалдауға қолданылған. Эстониялық садақшылар көптеген есушілерді өлтіргеннен кейін, шабуылдаушылар кемелерін жағаға сүйреп, өздерін қорғауға тырысқан. Соғыстан кейін озелияндар аман қалғандарға немесе скандинавтардың басқа тобына өлгендерін ритуалдық түрде жерлеуге рұқсат берген көрінеді. Жерлеу ерекше, өйткені кемелер топырақпен жабылған жоқ. Бұл орын құмға көміліп, өсімдіктермен жабылғаннан кейін жергілікті тұрғындар ұмытып кеткен. Шабуыл гипотезасы викинг дәуірінің нақты қашан басталғаны туралы сұрақтар тудырды. Салмедегі оқиға Англияда 793 жылдың жазында болған Линдисфарнға жасалған викингтердің танымал шабуылынан 50–100 жыл бұрын болған. 2010 жылы екінші, үлкен кеме табылғаннан кейін алғашқы түсіндірме күмән тудырды. Бұл жердегі адам сүйектері ақсүйектерге тиесілі болуы мүмкін, оны көптеген қымбат қола қылыштардың жүйкелері және қарапайым адамдарға тән қару-жарақтардың жоқтығы дәлелдейді. Иттер мен бүркіттердің болуы Эстонияға жасалған сапардың мақсаты демалыс немесе дипломатиялық болғанын көрсетеді. Питс бұл еркектердің Швециядан одақ құру немесе туыстық байланыстарды орнату үшін келген болуы мүмкін деп болжайды, бірақ белгісіз күштер оларға шабуыл жасаған.

Екіншілік көздер

Нерман, Б. Швеция мемлекетінің қалыптасуы. Стокгольм, 1925 жыл.