Миграция дәуірі алтын медальондары: ежелгі скандинавия және басқа өңірлердегі тағылымдар
Bracteate
Брактеат – ежелгі Еуропа, Орта Азияда табылған алтын медальон. 5-7 ғасырларда жасалған, әшекейлік бұйым ретінде мойынға аспақталған, амал ретінде қолданылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Брактеат (лат. bractea – металдың жұқа бөлігі) – Солтүстік Еуропада, негізінен герман темір дәуірінің көші-қон кезеңінде (Швециядағы Вендель дәуірімен қоса) зергерлік бұйым ретінде тағылатын, жалпақ, жұқа, бір жақты алтын медаль. Брактеат монеталары Бенгал шығанағы маңындағы ортағасырлық мемлекеттерде де белгілі, мысалы, Харикела және Мон қалаларында. Бұл термин сонымен қатар, көне заманда киімге тігілетін, әсіресе алтыннан жасалған жұқа дискілерді де білдіреді, мысалы, ежелгі парсылық Окс қазынасында, сондай-ақ ерте орта ғасырларда Орталық Еуропада соғылған күміс монеталарда да кездеседі.
Struck metal pendant medallion, or a coin made in imitation of these
the jewelry item
A bracteate (from the Latin bractea, a thin piece of metal) is a flat, thin, single sided gold medal worn as jewelry that was produced in Northern Europe predominantly during the Migration Period of the Germanic Iron Age (including the Vendel era in Sweden). Bracteate coins are also known from the medieval kingdoms around the Bay of Bengal, such as Harikela and Mon city states. The term is also used for thin discs, especially in gold, to be sewn onto clothing in the ancient world, as found for example in the ancient Persian Oxus treasure, and also later silver coins produced in central Europe during the Early Middle Ages.
Көші-қон кезеңіндегі алтын брактеаттар
Алтын брактеаттар көбінесе 5-7-ші ғасырларда жасалған, көптеген алтын үлгілерімен ұсынылған зергерлік бұйымдардың белгілі бір түрін білдіреді. Олардың көпшілігі мойынға тағылатын бау арқылы ілінетін, амулет ретінде қолданылатын, шеттерінде ілмек бекітілген. Брактеаттарға қажетті алтын Рим империясының Солтүстік герман тайпаларына бейбіт ақша ретінде берген монеталарынан алынған.
Gold bracteates commonly denote a certain type of jewelry, made mainly in the 5th to 7th century AD, represented by numerous gold specimens. Bead rimmed and fitted with a loop, most were intended to be worn suspended by a string around the neck, supposedly as an amulet. The gold for the bracteates came from coins paid as peace money by the Roman Empire to their Northern Germanic neighbors.
Нысандар
Көптеген брактеаттарда герман корольдерінің портреттері бейнеленген, олардың шаштары кері өрілген, герман мифологиясының кейіпкерлерінің суреттері римдік монеталардың әсерімен түрлі дәрежеде өзгертілген, ал кейбіреулерінде мүлдем жаңа мотивтер кездеседі. Мотивтер көбінесе герман мифологиясына тән, ал кейбіреулері германдық мәңкілік иконалар деп саналады, олар қорғаныш немесе болжам беру үшін қолданылған. Көбінесе жылқысы, құстары және кейде найзасы бар суреттер бейнеленеді – кейбір ғалымдар оны герман құдайы Воданның бейнесі деп түсіндіреді, сондай-ақ кейінірек 13 ғасырдағы Один бейнелерінде, мысалы, «Поэтикалық Эдда» да кездесетін элементтер бар. Осы себепті брактеаттар герман дінімен қызығушылық танытқан ғалымдардың иконографиялық зерттеулерінің нысаны болып табылады. Көптеген брактеаттарда рундық жазулар кездеседі (барлығы 133 жазу белгілі, бұл ежелгі Футарк корпусының үштен бірінен астам). Көптеген брактеаттарда свастикалар жиі кездесетін мотив ретінде бейнеленген.
Many of the bracteates feature ruler portraits of Germanic kings with characteristic hair that is plaited back and depictions of figures from Germanic mythology influenced to varying extents by Roman coinage while others feature entirely new motifs. The motifs are commonly those of Germanic mythology and some are believed to be Germanic pagan icons giving protection or for divination. Often depicted is a figure with a horse, birds and sometimes a spear – that some scholars interpret as a representation of the Germanic god Wodan – and aspects of the figure that would later appear in 13th century depictions as Odin such as the Poetic Edda. For this reason the bracteates are a target of iconographic studies by scholars interested in Germanic religion. Several bracteates also feature runic alphabet inscriptions (a total of 133 inscriptions on bracteates are known, amounting to more than a third of the entire Elder Futhark corpus). Numerous Bracteates feature swastikas as a common motif.
Корпус
Жалпы алғанда, А, В, С, D және F типтеріндегі 1000-нан астам көші-қон кезеңінің брактеаттары белгілі (Heizmann & Axboe 2011). Олардың ішінде 135-і (шамамен 11%) көбінесе өте қысқа болатын Ежелгі Футарк жазуларын тасымалдайды; ең маңызды жазулар Seeland II C (оны кигенге саяхатта қорғаныш сыйлайды), Vadstena (Ежелгі Футарк тізімін және мүмкін сиқырлы жазуды ұсынады) және Tjurkö (скальдиялық өлеңмен жазылған) брактеаттарында кездеседі. Бұларға шамамен 270 E типті брактеаттарды (Gaimster 1998) қосуға болады, олар Вендель кезеңіне жатады, демек, басқа типтерге қарағанда сәл кейінірек жасалған. Олар тек Готландта ғана өндірілген, ал ертерек брактеаттардың барлығы (бірнеше ағылшын үлгілерінен басқа) алтыннан жасалса, көптеген E типті брактеаттар күміс немесе қоладан жасалған. Неміс тарихшысы Карл Хаук, даниялық археолог Мортен Акбое және неміс рунологы Клаус Дювел 1960 жылдан бері көші-қон кезеңінің ерте германдық брактеаттарының толық корпусын жасау үшін жұмыс істеп келеді, оларға ірі масштабты фотосуреттер мен суреттер қоса берілген. Бұл еңбек неміс тілінде Die Goldbrakteaten der Völkerwanderungszeit. Ikonographischer Katalog деп аталып, үш томдық болып жарық көрді. Каталогқа қосымша Heizmann & Axboe 2011 жұмысында бар.
More than 1,000 Migration Period bracteates of type A , B , C , D , and F are known in total (Heizmann & Axboe 2011). Of these, 135 (ca. 11%) bear Elder Futhark inscriptions which are often very short; the most notable inscriptions are found on the Seeland II C (offering traveling protection to the one who wears it), Vadstena (giving a listing of the Elder Futhark combined with a potential magical inscription) and Tjurkö (featuring an inscription in scaldic verse) bracteates. To these can be added the ca. 270 E bracteates (Gaimster 1998), which belong to the Vendel Period and thus are slightly later than the other types. They were produced only on Gotland, and while the earlier bracteates (apart from a few English pieces) all were made from gold, many E bracteates were made from silver or bronze. The German historian Karl Hauck, Danish archaeologist Morten Axboe and German runologist Klaus Düwel have worked since the 1960s to create a complete corpus of the early Germanic bracteates from the migration period, complete with large scale photographs and drawings. This has been published in three volumes in German named Die Goldbrakteaten der Völkerwanderungszeit. Ikonographischer Katalog. A catalogue supplement is included in Heizmann & Axboe 2011.
Ерте ортағасырлық брактеаттар
Күміс брактеаттар (неміс тілінде Brakteat, сонымен қатар "құрғақ тиын": Hohlpfennige немесе Schüsselpfennige) көші-қон дәуірінің брактеаттарынан өзгеше. Олар 1130 жыл шамасында Саксония мен Тюрингияда басталып, 14 ғасырға дейін жалғасқан, неміс тілінде сөйлейтін аймақтарда (Рейнланд, Вестфалия және Орта Рейн аймағынан басқа) таралған басты аймақтық монета түрі болды. Айналымдық тұрғыдан алғанда, брактеаттар сол кездегі әдеттегі "аймақтық пенни" валютасы еді. Ортағасырлық күміс брактеаттар – диаметрі 22-45 мм, жұқа күміс табақтан соғылған, бір жақты мөрленген пфеннигтер. Монетаның суреті жоғары рельефте бейнеленген, ал артқы жағы ойыс қалдырылған. Үлкен беті көркемдік бейнелерге кең мүмкіндік берді. Көбінесе үш түрлі номиналдағы монеталар болды: екі пфенниг (Блафферт) – күрделі суреті бар, бір пфенниг (Холпфенниг) – қарапайым суреті бар және жарты пфенниг (Шерф) – ойыс монеталар. Брактеаттарды әдетте, жылына бір-екі рет қайта жинап, жаңа монеталарға айырбастауға шақыратын (Renovatio Monetae). Мысалы, төрт ескі монетаға үш жаңа монета берілетін. Ал қалған төртінші монета "соққы ақысы" деп аталып, монета соғушының салық түрінің бірі болатын. Бұл жүйе демартаж сияқты жұмыс істеді: адамдар монеталарын жинап қоймады, себебі олар құндылығын жоғалтатын. Осылайша, бұл ақша көбінесе құндылық сақтау үшін емес, айырбастау құралы ретінде қолданылды. Бұл ақша айналымын жылдамдатып, экономиканы жандандырды. Бұл өзгеріс, Германия қалалық лигаларындағы саудагерлердің, ақша экономикасына қатысы бар барлық бизнес мүдделеріне зиян келтірді. Сондықтан қалалық лигалар 1413 жылдан бастап "Ewiger Pfennig" ("мәңгілік пенни") деп аталатын жаңа монета енгізді. Соңғы брактеаттар – "саяхатшы брактеаттары" болды, олар паломниктердің белгісі ретінде тағылатын медальондар еді және 17 ғасырға дейін қолданылып келді. Швейцарияның кейбір кантондарында 18 ғасырда раппен, эллер және анстер сияқты брактеаттар өндірілді.
Silver bracteates (in German Brakteat, also called "hollow pennies": Hohlpfennige or Schüsselpfennige) are different from the migration period bracteates. They were the predominant regional coinage type minted in German speaking areas (with the exception of Rhineland, Westphalia and the Middle Rhine region) beginning at around 1130 in Saxony and Thuringia and lasted well into the 14th century. From a currency point of view, bracteates were a typical "regional penny" currency of the time. Medieval silver bracteates are one sided, stamped pfennigs from thin silver sheet, with a diameter of 22 to 45 mm. The coin image appears in a high relief, while the back remains hollow. The large area left much room for artistic representations. Usual were three denominations, a two pfennig (Blaffert) with elaborate image, a one pfennig (Hohlpfennig) with coarse image and hollow coins worth half a pfennig (Scherf). The bracteates were usually called back regularly, about once or twice a year, and had to be exchanged for new coins (Renovatio Monetae). For example, receiving three new coins for four old coins. The withheld 4th coin was called strike money and was often the only tax revenue of the coin mint master. This system worked like a demurrage: People wouldn't hoard their coins, because they lost their value. So, this money was used more as a medium of exchange than for storing value. This increased the velocity of money and stimulated the economy. This disruption disturbed the business interests of all those who were involved in the then money economy, namely the merchants who dominated in the German city leagues. The city leagues then introduced from 1413 a so called Ewiger Pfennig ("eternal penny"). The last bracteates were "traveller bracteates", embossed medallions worn as a pendant, that served as a type of presence mark for pilgrims and were in use until the 17th century. In some cantons of Switzerland, bracteate like rappen, heller, and angster were produced during the 18th century.