Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нежа (lang=zh) – қытай буддизмі, конфуциандық, даосизм және қытай халық діндеріндегі қорғаушы құдай. Оның ресми даостық аты – "Орталық алтардың маршалы" (中壇元帥). Құдайға айналғаннан кейін оған "Үшінші лотос ханзадасы" (蓮花三太子) атағы берілді.
Protection deity in Chinese folk religion
Nezha (lang=zh) is a protection deity in Chinese Buddhism, Confucianism, Taoism, and Chinese folk religion. His official Taoist name is "Marshal of the Central Altar" (中壇元帥). He was then given the title "Third Lotus Prince" (蓮花三太子) after he became a deity.
Әңгіме
Фэншен Яньиде айтылгандай, Нежа Шан әулеті тұсында Чентанг өткеліндегі әскери бекіністе дүниеге келген. Оның әкесі Ли Цзин – әскери қолбасшы, кейіннен «Пагодамен соққы беретін Көк патша» атанған. Нежаның анасы, Инь ханым, үш жыл алты ай жүкті болғаннан кейін еттен тұратын бір нәрсе тудырған. Ли Цзин әйелі демон тудырды деп ойлап, қылышымен соққы берген. Дене жарылып, Нежа сәби емес, ұл болып шыққан. Нежа туғаннан кейін бірден сөйлеп, жүре бастаған. Кейін ол өлмейтін Тайи Чжэньреннің шәкірті болған. Оның екі ағасы болған: Джинжа, Вэншу Гуанфа Тяньцзюньнің шәкірті, және Мужа. Бір күні Чентанг өткелінің халқы жаңбыр тілеп, Шығыс теңізінің Ао Гуан аждаһа патшасына көп азық-түлік сыйлаған. Патша тамақты қабылдамай, керісінше, қыздар мен ұлдарды жеуге талап еткен. Ол Ли Гэньді бір қыз бен бір ұлды тұтқындауға жіберген. Нежа мен тағы екі бала теңіз жағасында ойнап жатқанда Ли Гэнь пайда болып, Нежаның достасының біреуін тұтқынға алған. Нежа онымен күресіп, ауыр жарақат еткен, ол патшаға қайтып, Нежаға қарауға басқа біреуді іздеуін өтінген. Аждаһа патша үшінші ұлы Ао Бинге жіберген, ал Нежа оны шайқаста өлтірген. Ао Гуан бауырларын шақырып алып, Нежа мен оның отбасына қарсы шыққан. Ол Чентанг өткелін су батып, Нежаны Жеміс патшасына шағымданумен қорқытқан. Нежа отбасын және халқын құтқару үшін өзін-өзі өлтіріп, етін тіліп, сүйектерін бөліп, туған күніне қарызды өтеу үшін ата-анасына қайтарған. Аждаһа патшалары үлкен той өткізген. Нежа анасының түсіне кірген. Түсінде ол өзіне ғибадатхана салып беруін сұраған, осылайша жанына тынығу орны болсын. Бұл Нежаның тууымен байланысты, себебі Нежа туғаннан бір күн бұрын Инь ханымның түсіне бір даосы келіп, оның кеудесіне бір нәрсе салып, осы баланы алыңыз деген. Екі жағдайда да түс хабар беру үшін қолданылған. Содан кейін анасы Нежаға жасырын ғибадатхана салып берген, ол кейіннен гүлденген. Ғибадатхана кеңінен танылып, өркендеген, себебі Нежа аурулар мен мүгедектерді керемет түрде емдеген. Бірақ Ли Цзин бұл ғибадатхана туралы біліп, оны өртеп жіберген, өйткені ол әлі де Нежаға ашулы болған және ол отбасына тым көп қиындық туғызды деп ойлаған. Ли Цзин ғибадатхананы өртеп жібергенде, Нежа әкесінің өлімін тілеген. Осылайша әке мен ұлының арасындағы аждаһа күшейген. Нежаны кейіннен ұстазы Тайи Чжэньрен тірілткен, ол лотос тамырынан адам денесі жасап, оған екі жаңа қару берген: Жел-От дөңгелегі (風火輪) және От ұшы бар найза (火尖槍). Нежаны ұстазы қайта тірілткен соң, Ли Цзин мен Нежа көптеген шайқастарда күрескен. Бірақ Ли Цзин өзінің өлшеулі денесі Нежаға тең емес екенін түсінген, сондықтан қашқан. Қашып бара жатып, екінші ұлы Мүжамен кездескен, ол Нежамен соғысып, жеңілген. Осыдан кейін Ли Цзин өзін-өзі өлтіруге тырысқан, бірақ оны Вэншу Гуанфа Тяньцзюнь тоқтатып, Нежаны да ұстаған. Ақырында Нежа басқа бір құдай – Ранденг Даоренге бағынуға мәжбүр болған. «Батысқа саяхат» кітабында Нежаның сол алақанында «Не» деген жазу, оң алақанында «Жа» деген жазу болған, сондықтан оның аты осылай аталып кеткен. Бірақ ол Шығыс мұхитында дүрбелең тудырғаннан кейін, Көк патша апатты салдарынан қатты уайымдап, Нежаны өлтіруге шешім қабылдаған. Сондықтан Нежа ет-қанын анасына, сүйектерін әкесіне қайтарған. Содан кейін Нежаның жаны Буддаға барған, ол оны қайта тірілткен. Кейін ол өзінің зор күшін қолданып, 96 жындарды дхарма арқылы бағындырған. Осыдан кейін Нежа әкесін өлтіргісі келген, себебі оның сүйектерін әкесіне қайтару үшін оның барлық етін және қанның әрбір дағын алып тастауы керек болған. Көк патшаның Буддадан көмек сұрағаннан басқа амалы қалмаған. Будда оған алтыннан жасалған, әр қабатында жарқырап тұрған Буддалар орналасқан пагоданы сыйлаған. Будда Нежаға осы Буддаларды әкесі ретінде қарастыруды бұйырған. Осылайша әке мен бала арасындағы аждаһа аяқталған. Осылайша Ли Цзин «Пагодамен соққы беретін Көк патша» атағын алған.
According to Fengshen Yanyi, Nezha was born during the Shang dynasty in a military fortress at Chentang Pass. His father was a military commander Li Jing, who later became the "Pagoda wielding Heavenly King". Nezha's mother, Lady Yin, gave birth to a ball of flesh after gestating for three years and six months. Li Jing thought his wife had given birth to a demon and attacked the ball with his sword. The ball split open, and Nezha jumped out as a boy instead of an infant. Nezha could speak and walk immediately after birth. He was later accepted by the immortal Taiyi Zhenren as a student. He had two older brothers, Jinzha, a disciple of Wenshu Guangfa Tianzun, and Muzha. One day, the people of Chentang Pass asked for rain and sacrificed much food to the East Sea Dragon King Ao Guang. The King rejected the food, instead, wanting girls and boys to eat. He sent Li Gen to capture for him a girl and a boy. Nezha and two other children were playing by the sea when Li Gen appeared and captured one of Nezha's friends. Nezha then fought him and injured him severely, causing him to return to the King and beg for someone else to take care of Nezha. The Dragon King sent Ao Bing, his third son, whom Nezha then slew in combat. Ao Guang called for his brothers and confronted Nezha and his family. He threatened to flood Chentang Pass and report Nezha to the Jade Emperor. To save his family and the people, Nezha killed himself then, carving up his own flesh and dismembering his bones "returning" these to his parents in repayment for the debt of his birth. The Dragon Kings then hosted a huge celebration. Nezha then appeared in his mother's dream. In the dream, he asked her to build a temple for him, so that his soul would have a place to rest. This constitutes a link to Nezha's birth because the night before Nezha was born, Lady Yin had a dream where a Taoist put something into her bosom and told her to take this child. In both instances, a dream was used to communicate a message. His mother then secretly built a temple for Nezha, and this temple later flourished. This temple became well known and grew vastly because Nezha granted miracle cures to the sick and the crippled. However, Li Jing soon found out about this temple and burned it down because he was still angry at Nezha and felt that he had already caused too much trouble for their family. Li Jing burning the temple caused Nezha to desire his father's death. Thus, the enmity between father and son grew. Nezha was later brought back to life by his teacher, Taiyi Zhenren, who used lotus roots to construct a human body for his soul and gave him two new weapons: the Wind Fire Wheels (風火輪) and the Fire tipped Spear (火尖槍). With the reincarnation of Nezha by his master, Li Jing and Nezha fought many battles. However, Li Jing soon realized that his mortal body was no match for Nezha and so he ran for his life. On the run, he met his second son, Muzha, who fought and was defeated by Nezha. At this, Li Jing attempted suicide but was stopped by Wenshu Guangfa Tianzun, who also contained Nezha. In the end, Nezha was forced to submit to his father by another deity, Randeng Daoren. Though according to The Journey to the West, Nezha was born with the word Ne written on the palm of his left hand and zha on his right, hence his name. But after he caused havoc in the Eastern Ocean, the Heavenly King had been so worried about the disastrous consequences that he decided to kill Nezha. Thus Nezha returned his flesh and blood to his mother and bones to his father. Then Nezha's soul went to the Buddha, who resurrected him. After, he used his vast powers to subdue 96 caves of demons through dharma. After this Nezha wanted to kill his father because he had to remove every piece of flesh and every stain of blood to return his bones to his father. The heavenly king had no choice but to seek help from the Buddha. The Buddha gave him an intricately made golden pagoda, in each story of which were Buddhas radiant with splendor. The Buddha told Nezha to regard these Buddhas as his father. Thus ending the hatred between the father and the son. Thus earning Li Jing the title Pagoda Bearing Heavenly king.
Иконография
Нежа көбінесе ересек адам ретінде емес, жасөспірім ретінде бейнеленеді. Ол көбінесе жел мен от дөңгелектерінде (風火輪) аспанда ұшып бара жатқан күйде көрсетіледі, оның денесінде (кейде сол қолында) Ғалам сақинасы (乾坤圈), иығында Қызыл Армилярлық белдеу (浑天绫) және оң қолында от ұшы бар найза (火尖槍) болады. Кейде ол "үш бас және алты қол" (三頭六臂) түрінде бейнеленеді. Кейбір аңыздарда ол радуганы түкіре алады.
Nezha is often depicted as a youth, instead of an adult. He is often shown flying in the sky riding on the Wind Fire Wheels (風火輪), has the Universe Ring (乾坤圈) around his body (sometimes in his left hand), the Red Armillary Sash (浑天绫) around his shoulders and a Fire tipped Spear (火尖槍) in his right hand. Sometimes, he is shown in his "three heads and six arms" form (三頭六臂). He has the ability to spit rainbows in some legends.
Шығу тегі
Меир Шахардың айтуынша, Нежа есімі Налакуварадан шыққан, ол Махамайуриде батыр якша генералы ретінде бейнеленген. Налакуварамен байланыс оның қытайша атының аудармаларында кездесетін түрленулері арқылы орнатылған. Алғашқы түрленуі Налуожиуполуо (那羅鳩婆羅) кейін Налуожубалуо (捺羅俱跋羅), Назажувалуо (那吒矩韈囉) және соңында Наза (那吒) болып өзгерді. "Ауыз белгісін" (口) На (那) әрпіне қосу арқылы есім қазіргі Нежа (哪吒) түріне айналды. Сонымен қатар, Налакувараның әкесі Кубера буддалық пантеонға Вайшраван аспан патшасы ретінде енді. Шахар Вайсраванның Таң әулетінің тарихи генералы Ли Цзиньмен бір жолмен байланысты екенін атап көрсетеді. Осылайша Нежаның әкесі, Пагода ұстаған аспан патшасы Ли Цзиньнің есімі мен мәртебесі түсіндіріледі. Екінші тұлға – бала құдай Кришна. Кришна да, Нежа да – қуатты жыландарды жеңіп, үлкен күшке ие балалар, біріншісі Калияны, екіншісі Ао Бингті жеңген. Бхагавата Пуранада Налакубардың Кришна тарапынан ағаштан босатылғаны айтылады, бұл екеуінің арасындағы байланысты көрсетеді. 10 ғасырдағы тантрикалық буддалық сутрада Кришна мен Налакувараның қосылған араласынан пайда болған Нана (那拏) деп аталатын бала құдай да еске алынады.
According to Meir Shahar, the name Nezha comes from Nalakuvara, depicted as a heroic yaksha general in the Mahamayuri. The link to Nalakuvara is established through variants in his Chinese name appearing in translations of Tantric Buddhist Texts. The original variant Naluojiupoluo (那羅鳩婆羅) changed to Naluojubaluo (捺羅俱跋羅), Nazhajuwaluo (那吒矩韈囉) and finally Nazha (那吒). The simple addition of the "mouth radical" (口) to Na (那) changes the name to the current form Nezha (哪吒). In addition, Nalakuvara's father Kubera was eventually absorbed into the Buddhist pantheon as the Heavenly King Vaiśravaṇa. Shahar notes that Vaisravana was somehow connected to the historical Tang Dynasty general Li Jing. This explains the name and position of Nezha's father, the Pagoda Bearing Heavenly King Li Jing. The second figure is the child god Krishna. Both Krishna and Nezha are powerful children that defeat mighty serpents, Kaliya in the case of the former and Ao Bing in the latter. The Bhagavata Purana describes how Nalakubar was rescued from imprisonment within a tree by Krishna, suggesting a link between the two figures. A 10th century Tantric Buddhist sutra also mentions a child god that seems to be an amalgam of Krishna and Nalakuvara called Nana (那拏).
Дін
Нежа қытай халық дінінде құдай ретінде қастерленеді және "Орталық құрбандық алаңының маршалы" немесе "Принц Нежа", "Үшінші принц" деп аталады. Дәстүрлі халық әңгімелерінде Нежа жел мен оттан жасалған дөңгелектерімен жылдам ұшады, сондықтан ол жүк көліктерін, таксилерді немесе экскурсиялық автобустарды жүргізетін көптеген кәсіби жүргізушілердің де қамқоршысы саналады. Олар қауіпсіз сапар үшін көліктеріне Нежаның кішкентай мүсінін қоюға тырысады. Нежаны балалар мен ата-анаға құрмет көрсетудің де қадірлісі деп есептейді. Әке-шешелер балаларының күшті, сау, адал және сыйлы болып өсуіне үмітпен Нежаға құрбандық шалады.
Nezha is worshipped in Chinese folk religion and is called "Marshal of the Central Altar" or "Prince Nezha", the "Third Prince". As in traditional folklore, Nezha flies around swiftly on his wind fire wheels, so he is also regarded as the tutelary god of many professional drivers, like trucks, taxis, or sightseeing bus drivers. They tend to place a small statue of Nezha in the vehicles for a safe drive. Nezha is also often regarded as the patron god of children and filial piety. Parents would make an offering to Nezha with the hope that their children would grow up strong, healthy, and be dutiful and respectful.
Мифология мен әдебиетте
Нежа қытай мифологиясында және ежелгі қытай әдебиетінде жиі кездеседі, мысалы, «Фэншен Яньи» (немесе «Құдайлардың тағайындалуы»), бірақ Нежаның теңізді бағындыру оқиғасы қытай үйлерінде ең кең таралған. «Батысқа саяхат» романында Нежа әкесі Ли Цзиньнің «Пагода ұстаған Аспан патшасы» қол астындағы генерал болған. Ол маймыл патшасы Сун Вуконгпен, оның Жыныс Императорына (Нефрит Императоры) қарсы көтерілген кезде шайқасты. Кейін олар дос болып кетті. Нежа романның кейбір эпизодтарында төрт басты кейіпкерге, оның ішінде оның асырап алған әпкесі Жер Анасына қарсы күшті демонды жеңуге көмектеседі.
Nezha has frequently appeared in Chinese mythology and ancient Chinese literature such as Fengshen Yanyi (or Investiture of the Gods), although the story of Nezha Conquering the Sea is the most well known among Chinese households. In Journey to the West, Nezha was a general under his father, "Pagoda wielding Heavenly King" Li Jing. He fought the Monkey King, Sun Wukong, when the latter rebelled against the Jade Emperor. They later became friends. Nezha made some appearances in the novel to help the four protagonists defeat powerful demons including his adoptive sister, Lady Earth Flow.
Бейне ойындар
Нежа — Koei Tecmo компаниясының «Воины Орочи» кроссоверлік сериясындағы ойналатын кейіпкер. Серияда Нежаның екі түрлі нұсқасы бар: киборг және оның адамдық жаратылысы. Не Чжа — Smite ойынындағы ойналатын кейіпкер, ол жақын арадағы шабуылшы. 2015 жылдың 16 желтоқсанында Warframe үшінші тұлғадан атушы экшн ойыны Нежа атымен және оның тақырыбымен ойналатын кейіпкерді шығарды. Нежа сонымен қатар Netmarble компаниясының мобильді RPG ойыны Seven Knights-те коллекциялық кейіпкер болып табылады, онда кейіпкер әйел ретінде бейнеленгенімен, Нежаның мифологиясы мен ерекшеліктерінің көп бөлігін сақтайды. Нежа — танымал жапондық батырларды жинау ойыны Fate/Grand Order-де шақырылатын Батырлық Рух, оны Лансер класындағы қызметші ретінде шақыруға болады. Ойын ішінде ол әйел робот ретінде бейнеленеді. Ойынның екінші сюжеті, «Жоғалған белдеудегі ғалам», Цин Ши Хуанның денесін зерттеп, өлместікке қол жеткізіп, осы күнге дейін Қытайды басқаруға мүмкіндік беретін балама тарихты зерттейді. Нежа сонымен қатар 4:33 және Creative Labs компаниялары жасаған корейлік жаратылыстарды ұстау ойыны Monster Super League-де Astromon ретінде де қолданылады. Ойын ішінде ол әйел ретінде бейнеленеді. Нежа — Lifewonders компаниясы жасаған жапондық LGBT+ мобильді ойыны Tokyo Afterschool Summoners-те шақырылатын кейіпкер. Ойын ішінде ол гендерлік белгісі жоқ ретінде бейнеленеді. 2022 жылы Overwatch (2016) бейнеойыны Айлық жаңа жыл мерекесінің бөлігі ретінде әйел кейіпкері үшін Нежаға негізделген киім жасады. 2022 жылғы Dislyte мобильдік ойынында Ли Линг кейіпкеріне Нежаның күші берілді.
Nezha is a playable character in Koei Tecmo's crossover series Warriors Orochi. The series features two different versions of Nezha, a cyborg and his human self. Ne Zha is a playable character in the multiplayer online battle arena video game Smite, where he is a melee assassin. On December 16, 2015, third person shooter action game Warframe released a playable character named and themed after Nezha. Nezha is also a collectible character in Netmarble's mobile RPG Seven Knights where the character, while depicted as female, retains much of Nezha's mythos and characteristics. Nezha is also a summonable Heroic Spirit in the popular Japanese hero collector game Fate/Grand Order where she can be summoned as a Lancer class Servant. In the game, she is depicted as a female automaton. The game's second storyline, Cosmos in the Lostbelt, explores an alternate history where Qin Shi Huang successfully becomes immortal by studying her body, allowing him to rule China into the present day. Nezha is also a summonable Astromon in the Korean creature capture game Monster Super League developed by 4:33 and Creative Labs. In the game, he is depicted as female. Nezha is also a summonable character in the Japanese LGBT+ Mobile Game Tokyo Afterschool Summoners developed by Lifewonders. Within the game he is depicted as non binary. In 2022, the video game Overwatch (2016), made a skin based on Nezha for a female character as part of the Lunar New Year Event. In the 2022 mobile game Dislyte, The character Li Ling is given the powers of Nezha.
Басқа медиа
Нежа, от ұшы бар найзасымен, "Үшінші ханзада" казино ойынының басты кейіпкері. Ойынның шайқас мүмкіндігі Нежаның тарихынан алынған элементтерге негізделген. Нежа – Р. Ф. Куанның 2018 жылғы "Мақ соғысы" романы мен осы аттас трилогиясында жиі кездесетін кейіпкер. Трилогияда Нежа Қытай үлгісіндегі елдегі қуатты соғыс басшысының екінші ұлы болып келеді.
Nezha, with his fire tipped spear, is the title character in the casino game "The Third Prince." The game's battle feature draws on elements of Nezha's story. Nezha is a recurring character in R. F. Kuang's 2018 novel The Poppy War and her trilogy of the same name. In the series Nezha is the second son of a powerful Warlord in a country loosely based on China.