Француз ақсұлы және әскери қолбасшы: Анри де Монморанси

Кіріспе

Француз дворяны және әскери қолбасшысы Анри де Монморенси, 4-ші Монморенси герцогы (1595 – 30 қазан 1632) – француз дворяны және әскери қолбасшысы. 1612 жылы Ұлы адмирал, 1614 жылы Лангедок губернаторы, ал 1620 жылы Жаңа Франция вице-королі болып тағайындалды. Протестанттық флотты жеңіп, Ре және Олерон аралдарын басып алғанмен, кардинал Ришелье оның осы жеңістерден пайдалануына кедергі келтірді. Генрих 1628-1629 жылдары Лангедокте Рохан герцогін жеңді. 1630 жылы Мантуандық мұрагерлік соғысы кезінде Пьемонтта әскери қолбасшы ретінде көзге түсті. Орлеан герцогы Гастонның (патшаның інісі) әскеріне қосылып, әскер жинады және Кастельнауари шайқасында ауыр жарақат алды. Тұтқындалып, 30 қазан 1632 жылы гильотинаға ұқсас құрылғымен өлім жазасына кесілді.

Өмір және мансап

Оиз провинциясының Шантильли қаласында туған Анри, Монморенсидің 3-ші герцогы Анри де Монморенси мен оның екінші әйелі Луиза де Будостың ұлы болды. Ол король Генри IV-нің шайқас жолдасы болғандықтан, патшалық құрметтің белгілерін үнемі алып отырды. Анридің есімі мен мінезі оны жас кезінде сарай мен халықтың сүйіктісі етті. 1612 жылы ол генерал-адмирал шеніне көтерілді. 1614 жылы Анри әкесінің Монморенси герцогы атағын мұраға алды және Лангедок губернаторы болды. Мария де Медичидің ықпалымен ол итальяндық асылзат Мария Фелиция Орсиниге үйленді. 1620 жылы ол Жаңа Францияның вице-королі болып тағайындалды және 1625 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Анри протестанттардан бірнеше маңызды бекіністерді тартып алды және Монтобан мен Монпелье қалаларын қоршауға қатысты. 1625 жылы азамат соғысы қайта жаңғырғанда, Франция короліне көмек көрсету үшін Голландиядан келген флот оның басқаруына берілді. 1625 жылы Анри Субизе бастаған француз протестант флотын жеңіп, Ре және Олерон аралдарын басып алды, бірақ кардинал Ришельенің қызғанышы оны осы жеңістерін пайдалану мүмкіндігінен айырды. 1628-1629 жылдары Анри корольдік армияға қолбасшылық етіп, Лангедокта Генри де Рохан, герцогқа қарсы күресті және гугеноттардың белгілі көшбасшысын жеңді. 1630 жылы Анри Пьемонтта (Италия) испан әскеріне қарсы соғыста әскери шеберлігімен көзге түсті. Ол Авильяна шайқасында пьемонттықтарды жеңіп, король жандармдарының басында қарсы шабуыл жасады, жау генералы Карло Дорияны жеке қолымен тұтқынға алды және жауды толық жеңілгенге дейін қарапайым сарбаз сияқты шайқасты. Бұл жеңіске Касаль қаласын қоршаудан босату және Салуццоны басып алу ілесіп келді. Осы жетістіктері үшін сол жылы Франция маршалы атағын алды. Ол өзінің даңқы мен ықпалының шыңында болғанда, Людовик XIII-нің бас министрі кардинал Ришельеге қарсы оппозицияға қосылуға шақырылды. Ришельедің өзінің сыныбының ықпалын шектеу әрекеттерін ұнатпай, 1632 жылы Лангедок губернаторы лауазымын пайдаланып, ол әскерлер мен қаржы жинады, Орлеан герцогы Гастонның (корольдің інісі) партиясына қосылды және алты немесе жеті мыңдық армияға басшылық етті. Келіссөздер нәтижесіз аяқталды; Анри 1 қыркүйек 1632 жылы Кастельнодари шайқасында маршал Шомбергпен кездесіп, жеңілді. Авильянадағы жеңісін қайталауға тырысқан Анри бірнеше атты әскерді бастап патша лагеріне шабуыл жасады. Ол алты қатар жаяу әскерді аралап өтіп, аттары өлгенше қарсыластарымен шайқасты. Ауыр жарақат алған ол тұтқынға алынды. Гастон оны тастап кетті, ал Ришелье оны өлімге кесті, осы арқылы басқа ақсүйектерге ескерту жасады. Оның өмірін бүкіл Франция бойынша барлық топтардан сұрап-жалбарынды, бірақ Луи XIII жазаны жеңілдетудің жалғыз шарты – оны жасырын түрде өлімге кесуге рұқсат беру болды. Сондықтан Анридің басы 30 қазан 1632 жылы Тулуза қалалық үйінің алдында гильотинаға ұқсас құрылғымен шауылып алынды (Жак, виконт де Пюйсегурдың естеліктеріне сәйкес). Оның атағы оның әпкесі Шарлотта Маргаритаға, Конде ханшайымына берілді.

Born at Chantilly, Oise, Henri was the son of Henri de Montmorency, 3rd Duke of Montmorency, and his second wife, Louise de Budos. He was the godson of King Henri IV and was constantly receiving marks of the royal affection. Henri's name and his personality rendered him at an early age the darling of the court and the people. By 1612, he was raised to the office of Grand Admiral. Henri succeeded to his father's title of Duke of Montmorency in 1614 and was also governor of Languedoc. With influence from Marie de Medici, he married Maria Felicia Orsini, an Italian noblewoman. In 1620, he was made viceroy of New France, a post he held until 1625. Henri wrested several important places from the Protestants and was present at the sieges of Montauban and Montpellier. On the renewal of the civil war in 1625, the fleet sent from Holland to aid the French king was placed under his command. In 1625, Henri defeated the French Protestant fleet under Soubise and seized the islands of Ré and Oleron, but the jealousy of Cardinal Richelieu deprived him of the means of following up these advantages. In 1628–1629, Henri took command of a royal army to fight the forces of Henri, Duc de Rohan, in Languedoc, and he bested that famous leader of the Huguenots. In 1630, Henri won renown as a military leader in the war against the Spaniards in Piedmont (Italy). He defeated the Piedmontese at the Battle of Avigliana, where he charged across a ditch at the head of the gendarmes of the king, captured Carlo Doria, the enemy general, with his own hand, and fought like a common soldier until the enemy was completely driven from the field. This victory was followed by the raising of the siege of Casal and the taking of Saluzzo. For these achievements, he was appointed a Marshal of France later in the same year. At the height of his fame and influence, he was solicited to join the opponents of Cardinal Richelieu, Louis XIII's chief minister. Disliking Richelieu's attempts to rein in the influence of his class, in 1632, using his position as governor of Languedoc, he raised levies of troops and money, joined the party of Gaston, Duke of Orleans (the king's brother) and took command of an army of six or seven thousand. Negotiation was tried in vain; Henri was confronted and defeated by Marshal Schomberg at the Battle of Castelnaudary (1 September 1632). Trying to emulate his victory at Avigliana, Henri led a charge into the royal camp at the head of a few horsemen. He cut his way through six ranks of infantry amidst a continuing shower of shot and fought against overwhelming numbers, until his horse dropped dead. Severely wounded, he was captured. Abandoned by Gaston, he was doomed to death by the remorseless Richelieu, as an example to the rest of the plotting nobility. In vain his life was begged for by all ranks throughout France. The only palliation of punishment that could be obtained from Louis XIII was that the execution should be in private. Henri was therefore beheaded in Toulouse's town hall 30 October 1632, by a guillotine like device (according to the memoirs of Jacques, vicomte de Puysegur). His title passed to his sister, Charlotte Marguerite, Princess of Condé.