Мэри Глэдис Уэбб: Англиялық романшы және ақынның өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ағылшын романисі (1881–1927)

Мэри Глэдис Уэбб (25 наурыз 1881 – 8 қазан 1927) – 20 ғасырдың басындағы ағылшын романисі және ақыны. Оның шығармалары негізінен Шропшир ауылдарында және оған таныс адамдардың арасында өрбиді. Оның романдары табысты түрде сахнаға қойылды, ең белгілісі – Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергердің 1950 жылы сол аттас роман негізінде түсірген «Жерге кеткен» фильмі. Оның романдары Стелла Гиббонстың әйгілі пародиязы «Салқын жайлылық фермасы» (1932) романына шабыт берген деп саналады.

Өмір

Ол 1881 жылы Шропширдің Лейтон ауылында Лейттон Лоджасында Мэри Глэдис Мередит болып дүниеге келді. Шрусбериден оңтүстік-шығысқа қарай 8 миль (13 км) жердегі Сент-Мэри шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Оның әкесі, Джордж Эдвард Мередит, жеке мектеп мұғалімі болғандықтан, қызына әдебиет пен жергілікті ауылды сүйіп өтуін сіңірді. Оның анасы, Сара Элис, шотланд жазушысы және ақыны сэр Уолтер Скотттың туысынан тараған еді. Мэри балалық шағындағы үйінің маңындағы ауылды зерттеп, адамдар мен орындарды егжей-тегжейлі байқау және сипаттау қабілетін дамытты, бұл кейіннен оның поэзиясы мен прозасына үлкен әсер етті. Бір жасқа келгенде ол ата-анасымен бірге Мач Венлокқа көшіп, қала сыртындағы Гранж деп аталатын үйге қоныстанды. Мэриге әкесі сабақ берді, содан кейін 1895 жылы Саутпорттағы қыздарға арналған аяқтау мектебіне жіберілді. 1896 жылы оның ата-анасы отбасын Шропширде солтүстікке қарай, Статон-на-Хайн-Хитке көшірді, ал 1902 жылы Меул-Брейске қоныстанды, қазір Шрусберидің шетінде. 20 жасында Грейвс ауруының белгілері пайда болды – қалқанша бездің бұзылысы, ол көздердің ісінуіне және мойынның кеңеюіне әкелді. Бұл ауру оның өмірі бойына денсаулығының нашарлауына себеп болды және ерте қайтысына ықпал еткен болуы мүмкін. Осы ауру оның басқалардың азабына деген сезімталдығын арттырды. Ол «Қымбатты жара» романындағы басты кейіпкер Пру Сарнның деформацияланған еріншесі арқылы ойшақ әріптес жасады деп есептеледі. Веббтің алғашқы жарияланған туындысы – 1907 жылғы қазанда Шрусберидегі теміржол апаты туралы хабарды естігеннен кейін жазылған бес тармақты өлең болды. Оның інісі Кеннет Мередит өлеңді қатты ұнатып, апаттан зардап шеккендерге көңіл көтеруге көмектеседі деп ойлап, оның білмейтін күйінде оны «Шрусбери Хроникал» газетінің кеңсесіне апарды, ол өлеңді анонимді түрде жариялады. Әдетте өзінің ерте өлеңдерін өртетін Мэри газеттен оқырмандарынан алғыс хаттары түскенін білгенге дейін қорқып қалды. 1912 жылдың 12 маусымында Вебб Генри Бертрам Лоу Веббпен (1885-1939), мұғаліммен, Меул-Брейстің қасиетті Троица шіркеуінде үйленді. Бастапқыда ол оның әдебиетке деген қызығушылығын қолдады. Олар біраз уақыт Уэстон-супер-Мареде тұрды, содан кейін Мэридің сүйікті Шропширіне оралды, онда Генри мұғалім болып жұмыс істегенге дейін базар бағбандары болып жұмыс істеді, алдымен Честерде, содан кейін Шрусберидегі Priory Grammar School for Boys мектебінде. Жұбайлар 1914 және 1916 жылдар аралығында қысқа уақыт бойы Хинтон-Лейндегі Роуз-Коттеджде, содан кейін Понтесбери ауылындағы Нилсте тұрды, осы уақытта ол «Алтын жебе» романын жазды. Оның ауылдағы уақытын Мэри Вебб мектебі мен ғылым колледжі атап өтеді. 1917 жылы «Алтын жебе» романының жарық көргені оларға Лайт Хиллге, Бейстон Хиллге, ол жақсы көретін жерге көшуге, жер учаскесін сатып алып, Спринг Коттеджді салуға мүмкіндік берді. 1921 жылы олар Лондондағы Хэмпстед Гроувта екінші мүлікті сатып алды, қалада бола отырып, ол әдебиетте үлкен танылуға қол жеткізе алады деп үміттенді. Алайда, бұл болған жоқ, тіпті ол 1926 жылы «Қымбатты жара» романы үшін Prix Femina Vie Heureuse сыйлығын жеңіп алғанына қарамастан. 1927 жылы оның денсаулығы нашарлап, некесі бұзылып, ол жалғыз Спринг Коттеджге оралды. 46 жасында Сент-Леонардс-он-Сиде қайтыс болды. Ол Шрусбериде, Лонгден жолындағы жалпы зиратта жерленді.

She was born Mary Gladys Meredith in 1881 at Leighton Lodge in the Shropshire village of Leighton, where she was baptised at St Mary's parish church, 8 miles (13 km) southeast of Shrewsbury. Her father, George Edward Meredith, a private schoolteacher, inspired his daughter with his own love of literature and the local countryside. Her mother, Sarah Alice, was descended from a family related to Scottish author and poet Sir Walter Scott. Mary explored the countryside around her childhood home, and developed a sense of detailed observation and description, of both people and places, which later infused her poetry and prose. At the age of one year, she moved with her parents to Much Wenlock, where they lived at a house called The Grange outside the town. Mary was taught by her father, then sent to a finishing school for girls at Southport in 1895. Her parents moved the family again in Shropshire, north to Stanton upon Hine Heath in 1896, before settling in 1902 at Meole Brace, now on the outskirts of Shrewsbury. At the age of 20, she developed symptoms of Graves' disease, a thyroid disorder that resulted in bulging protuberant eyes and throat goitre. It caused ill health throughout her life and probably contributed to her early death. This affliction resulted in her being empathic with the suffering. She is considered to have created a fictional counterpart in the disfiguring harelip of Prue Sarn, the heroine of Precious Bane. Webb's first published writing was a five verse poem, written on hearing news of the Shrewsbury rail accident in October 1907. Her brother, Kenneth Meredith, so liked the poem and thought it potentially comforting for those affected by the disaster that, without her knowledge, he took it to the newspaper offices of the Shrewsbury Chronicle, which printed the poem anonymously. Mary, who usually burnt her early poems, was appalled before learning that the newspaper had received appreciative letters from its readers. On 12 June 1912, Webb married Henry Bertram Law Webb (1885 1939), a teacher, at Meole Brace's Holy Trinity parish church. At first he supported her literary interests. They lived for a time in Weston super Mare, before moving back to Mary's beloved Shropshire, where they worked as market gardeners until Henry secured a job as a teacher, first at Chester, then at the Priory Grammar School for Boys in Shrewsbury. The couple lived briefly in Rose Cottage in Hinton Lane and then at The Nills in the village of Pontesbury between the years 1914 and 1916, during which time she wrote The Golden Arrow. Her time in the village is celebrated by the eponymously named Mary Webb School and Science College. The publication of The Golden Arrow in 1917 enabled them to move to Lyth Hill, Bayston Hill, a place she loved, where they bought a plot of land and built Spring Cottage. In 1921, they bought a second property at Hampstead Grove in London, in the hope that by being in the city, she could achieve greater literary recognition. This, however, did not happen, although she won the Prix Femina Vie Heureuse for Precious Bane in 1926. By 1927, she was suffering increasingly bad health, her marriage was failing, and she returned to Spring Cottage alone. She died at St Leonards on Sea, aged 46. She was buried in Shrewsbury, at the General Cemetery in Longden Road.

Мұра

Оның жазу еңбектерінде табиғатты поэтикалық сипаттауы ерекше аталып өтті. Оның шығармаларының тағы бір ерекшелігі – адам психологиясына қатысты жақын және тағдырға сенімді көзқарас. Оның қайтысынан кейін премьер-министр Стэнли Болдуин 1928 жылы Корольдік әдеби қорының кешінде оны «ұмытылған гений» деп атағанда, оның коммерциялық сәттілігіне жол ашты. Осының нәтижесінде оның жинақталған шығармалары Джонатан Кейп баспасынан стандартты басылымда қайта жарияланды, 1930 жылдары бестселлерге айналып, көптеген рет қайта басылды. Стелла Гиббонстың 1932 жылғы «Салқын жайлылық фермасы» романы Уэббтің шығармаларына, сондай-ақ Шейла Кей Смит және Мэри Э. Манн сияқты «жер мен махаббат баласы» деп аталатын басқа авторлардың еңбектеріне пародия болды, ал одан бұрынғы Томас Хардидің шығармаларына да сіңіп тұрды. 1966 жылы «Панч» журналында Гиббонс былай деп мәлімдеді:
«Мэри Уэббтің кітабындағы үлкен, азапты бет-әлпеттер маған ұнамады. Мен адамдар Херефордширде [sic] Камден Тауннан гөрі көбірек үмітсіздікке ұшырайды деп ойламаймын». Әдеби сыншы Джон Сазерленд осы жанрды «топырақ пен мұң романтикасы» деп атайды және Веббті оның негізін қалаушысы деп санайды. Мач Венлоктағы туристік ақпарат орталығындағы музейде Мэри Вебб туралы көптеген ақпараттар бар, соның ішінде оның «Жерге кеткен» романының 1950 жылы түсірілген кадрларының фотосуреттері де бар. Оның Лайт-Хиллдегі коттеджін (қоғамға ашық емес) әлі де көруге болады. 2013 жылдың қыркүйегінде оны бұзу жоспарлары ұсынылды. Веббтің үш романы Virago Press баспасында қайта басылды. 2004 жылы Хелен Эдмундсонның пьесасы бойынша қойылған спектакль Shared Experience театрымен Lyric Hammersmith сахнасында және гастрольдік сапарларда көрсетілді; Эдмундсон кейіннен TMA сыйлығына ие болды.

Бағалы бау

1957 жылы Патрик Траутон мен Дафни Слейтер ойнаған алты бөлімді BBC телесериалына бейімделді. 1968 жылы режиссер Клод Сантелли француз теледидары (ORTF) үшін бейімдеді, онда Доминик Лабуриер Пру рөлінде, Жозеп Мария Флотас Гедеон рөлінде және Пьер Ванек Кестер рөлінде ойнады. Серияның атауы романның французша атауынан алынған «Сарн» болды. 1989 жылы BBC телеспектаклі ретінде қайта бейімделді, онда Джанет МакТир Пру рөлінде, оның інісі Гидеон рөлінде Клайв Оуэн және Кестер рөлінде Джон Боу ойнады.

Ескерткіштер

Мэри Вебб қоғамының тапсырысымен жасалған Мэри Веббтің ескерткіш бюсті 2016 жылдың 9 шілдесінде Шрусбери кітапханасының аумағында ашылды. Оның туғанына арналған көк тақта 2022 жылдың наурыз айында Мэри Вебб қоғамы тарапынан Лейтон лоджасында орнатылды.