Кіріспе
Джеймс Блиштің "Жалпы уақыт" әңгімесі – американдық жазушы Джеймс Блиштің ғылыми-фантастикалық әңгімесі. Ол алғаш рет 1953 жылғы тамыз айындағы Science Fiction Quarterly журналында жарияланды және бірнеше рет қайта басылды: 1959 жылғы «Галактикалық кластер» әңгімелер жинағында, «Андростың өсиеті» (1965), «Пингвин ғылыми фантастикасының омнибусы» (1973) және «Исаак Азимов ұлы ғылыми-фантастикалық әңгімелерді ұсынады» кітаптарында. Бұл әңгіме ғылыми фантастикадағы символизмнің архетипі болып есептеледі.
"Common Time" is a science fiction short story by American writer James Blish. It first appeared in the August 1953 issue of Science Fiction Quarterly and has been reprinted several times: in the 1959 short story collection Galactic Cluster; in The Testament of Andros (1965); in The Penguin Science Fiction Omnibus (1973); and in Isaac Asimov Presents the Great SF Stories. The story is considered to be an archetype of symbolism in science fiction.
Қысқаша мазмұны
Гаррард деген адам Альфа Центаврға бағытталған эксперименталды ғарыш кемесінің сынақ ұшқышы. Бұрынғы сапарға шығу әрекеттері сәтсіз аяқталған. Гаррардты кемеге тоқтатылған күйде орналастырады және кеме "күшейткіш жылдамдыққа" ауысқаннан кейін оянады. Ол ең алдымен: "Қозғалма" деген ескертуді есіне алады. Гаррард кемедегі уақыт өзінің саналы уақытына қарағанда дерлік тоқтаған сияқты екенін түсінеді; ол тыныс алмайды, ал бұлшық еттері ойша берген бұйрықтарға баяу жауап береді. Оның есептеуінше, кеме мақсатына жету үшін 6000 жыл субъективті уақыт өтеді. Кенеттен ол кемедегі уақыт жылдамдап, өзінің субъективті уақытына теңесіп, содан кейін одан асып түседі. Уақыт арасындағы айырмашылықтың артуымен ол денесін бақылауын жоғалтады және "жалған өлімге" кетеді. Гаррард кеме Альфа Центаврға жақын жерде күшейткіш жылдамдықтан шыққанда оянады. Оның айналасында ғарыш кемесінде өздерін "клинестертон бидемунген" деп атаған, арман сияқты жандар тобы бар және олар оған арман тілінде сөйлейді, ол оны толық түсінеді. Оқиғаның баяндауы да осы сәтте арманға айналады, бұл Гаррардтың тәжірибесін сөзбен жеткізуге болмайтынын көрсетеді. Кеменің автоматты механизмі Жерге қайту сапарын бастауға дайындалғанда, Гаррард қайтадан жалған өлімге кетеді және кеме Жерге жақындағанша сол күйде қалады. Ол қауіпсіз жерге қонады. Ол енді "бидемунген" жандардың қандай болғанын, тіпті олардың бар болғанын да есіне ала алмайды, бірақ оны қатты үлкен қасірет сезімі қамшиды.
Символизм
Ғажайып іздеу романында Деймон Найт бұл оқиғаның әйел жұмыртқасын сперматозоидтың ұрықтандыруын символдық бейнелейтінін, ал басты кейіпкер Гаррардтың сперматозоидтың өзі екенін айтады. Жер – мүшеқап, Алфа Центавр – жатын, ал түйіршік – жұмыртқа. Бұдан әрі, Найт пікірінше, оқиғаның жыныстық қатынас символизмін қамтитын алғашқы бөлігі кері баяндалған. Найт тіпті атауының да "Уақытында кел" деген мағынаны білдіретін ойсырау екенін айтады.