Феликс Зальтен: Австро-Венгриялық жазушы және сыншы

Кіріспе

Феликс Салтен (; 6 қыркүйек 1869 – 8 қазан 1945) – Вена қаласындағы австрия-мажар авторы және әдеби сыншысы.

Өмір

Солтен 1869 жылдың 6 қыркүйегінде Австрияның Венгриядағы Пешт қаласында Зигмунд Зальцманн атымен дүниеге келді. Оның әкесі – Пешттегі телеграф кеңсесінің кызметкері Фюлоп Зальцманн, анасы – Мария Зингер. Ол православие раввинінің ұрпағы болған. Ол төрт апталық болғанда, оның отбасы көптеген еврейлер сияқты 1867 жылы император үкіметі еврейлерге толық азаматтық құқықтар бергеннен кейін Венаға көшіп келді. Әкесі банкротқа ұшырағанда, он алты жасар Солтен мектепті тастап, сақтандыру агенттігінде жұмыс істей бастады. Ол сонымен қатар өлеңдер мен кітаптарға сын-пікірлер жаза бастады. Ол «Жас Вена» (Jung Wien) қозғалысының мүшесі болды және көп ұзамай Венаның баспасөздерінде (Wiener Allgemeine Zeitung, Zeit) толық уақытты өнер және театр сыншысы болып жұмыс істеді. 1900 жылы ол өзінің алғашқы әңгімелер жинағын жариялады. 1901 жылы ол Венаның алғашқы, бірақ қысқа ғұмырлы әдеби кабаресін – Jung Wiener Theater Zum lieben Augustin ашты. Көп ұзамай ол жылына бір кітаптан – пьесалар, әңгімелер, романдар, саяхаттар және эсселер жинақтарын шығаратын болды. Ол сондай-ақ Венаның барлық ірі газеттеріне материалдар жазды. 1906 жылы Солтен B. Z. am Mittag және Berliner Morgenpost газеттерінің бас редакторы болып Ullstein баспасына келді, бірақ бірнеше айдан кейін Венаға оралды. Ол киносценарийлер мен оперетталарға либреттолар да жазды. 1927 жылы ол Артур Шницлерден кейін Австрияның П.Е.Н. клубының президенті болды. Оның ең танымал туындысы – «Бэмби» (1923). Оның ағылшын тіліне аудармасы 1928 жылы Simon & Schuster баспасынан шықты және Book of the Month Club табысына ие болды. 1933 жылы ол фильмнің құқықтарын американдық режиссер Сидни Франклинге 1000 долларға сатты, ал Франклин кейіннен осы құқықтарды Walt Disney Studios-қа өткізді, осының негізінде «Бэмби» (1942) анимациялық фильмі жасалды. 1930 жылдары еврейлер үшін Австриядағы өмір қауіпті бола бастады. Германияда Адольф Гитлер 1936 жылы Солтеннің кітаптарына тыйым салды. Екі жылдан кейін, Германия Австрияны басып алғаннан кейін, Солтен әйелімен бірге Швейцарияның Цюрих қаласына көшіп, өмірінің соңғы жылдарын сонда өткізді. Феликс Солтен 1945 жылдың 8 қазанында 76 жасында қайтыс болды. Ол Israelitischer Friedhof Unterer Friesenberg бейістігіне жерленген. Солтен 1902 жылы актриса Оттилия Мецльге (1868–1942) үйленді және екі баласы болды: Пауль (1903–1937) және Анна Катарина (1904–1977), ол швейцариялық актер Ханс Рехманға үйленді. Ол «Бэмби» кейіпкеріне негізделген тағы бір кітап жазды, ол «Бэмбидің балалары: Орман отбасының тарихы» (1939) деп аталды. Оның «Перри» және «Флоренцияның иті» атты әңгімелері Disney-дің «Перри» (1957) және «Шарлы ит» (1959) фильмдеріне әсер етті. Солтеннің өзі де жақын аңшы болған. Солтен қазір сәтті эротикалық романның авторы болып саналады, «Жозефина Муценбахер: Веналық әйелдің өмір тарихы, өзі айтқандай» (1906) романы анонимді түрде жарияланды және әлеуметтік сынға толы.

Salten was born Siegmund Salzmann on 6 September 1869 in Pest, Austria Hungary. His father was Fülöp Salzmann, the telegraph office's clerk in Pest; his mother was Maria Singer. He was the grandson of an Orthodox rabbi. When he was four weeks old, his family relocated to Vienna, as many Jews did after the Imperial government had granted full citizenship rights to Jews in 1867. When his father went bankrupt, the sixteen year old Salten quit school and began working for an insurance agency. He also began submitting poems and book reviews to journals. He became part of the "Young Vienna" movement (Jung Wien) and soon received work as a full time art and theater critic for Vienna's press (Wiener Allgemeine Zeitung, Zeit). In 1900, he published his first collection of short stories. In 1901, he initiated Vienna's first, short lived literary cabaret Jung Wiener Theater Zum lieben Augustin. He was soon publishing, on an average, one book a year, of plays, short stories, novels, travel books, and essay collections. He also wrote for nearly all the major newspapers of Vienna. In 1906, Salten went to Ullstein as an editor in chief of the B. Z. am Mittag and the Berliner Morgenpost, but relocated to Vienna some months later. He wrote also film scripts and librettos for operettas. In 1927 he became president of the Austrian P. E. N. club as successor of Arthur Schnitzler. His best remembered work is Bambi (1923). A translation in English was published by Simon & Schuster in 1928, and became a Book of the Month Club success. In 1933, he sold the film rights to the American director Sidney Franklin for only $1,000, and Franklin later transferred the rights to the Walt Disney Studios, which formed the basis of the animated film Bambi (1942). Life in Austria became perilous for Jews during the 1930s. In Germany, Adolf Hitler had Salten's books banned in 1936. Two years later, after Germany's annexation of Austria, Salten moved to Zürich, Switzerland, with his wife, and spent his final years there. Felix Salten died on 8 October 1945, at the age of 76. He is buried at Israelitischer Friedhof Unterer Friesenberg. Salten married actress Ottilie Metzl (1868–1942) in 1902, and had two children: Paul (1903–1937) and Anna Katharina (1904–1977), who married Swiss actor Hans Rehmann. He composed another book based on the character of Bambi, titled Bambi’s Children: The Story of a Forest Family (1939). His stories Perri and The Hound of Florence inspired the Disney films Perri (1957) and The Shaggy Dog (1959), respectively. Salten was himself an avid hunter. Salten is now considered the probable author of a successful erotic novel, Josephine Mutzenbacher: The Life Story of a Viennese Whore, as Told by Herself published anonymously in 1906, filled with social criticism.