Кіріспе

Буддизмнің іс жүзінде қолданылуы

Қатысқан буддизм, сондай-ақ әлеуметтік белсенді буддизм деп те аталады, 20-ғасырда Азияда пайда болған буддистік әлеуметтік қозғалысты білдіреді. Ол буддистерден тұрады, олар буддистік этиканы, медитация практикасынан алынған түсініктерді және буддистік дхарманың ілімдерін әлеуметтік, саяси, экологиялық және экономикалық азаптар мен әділетсіздіктің қазіргі жағдайларына қолдануға тырысады. Қазіргі заманғы қатысқан буддизм 1950 жылдары Вьетнамда Тхьен буддизмінің мұғалімі Тих Нхь Ханьның ілімдерінен пайда болды. 1960 жылдары «қатысқан буддизм» және «әлеуметтік белсенді буддизм» терминдері Азия мен Батыстағы буддистердің байланыссыз желілері буддистік құндылықтар мен этикалық мінез-құлықты әлеуметтік және саяси белсенділікке бейімдеуді сипаттау үшін қолданылды. Бұл бейбітшілік орнату, адам құқықтарын қорғау, қоршаған ортаны қорғау, ауылды дамыту, этникалық зорлық-зомбылыққа қарсы күрес, соғысқа қарсылық және әйелдер құқығын қолдау сияқты зорлық-зомбылықсыз әлеуметтік және саяси іс-шараларды қамтиды. Қатысқан буддизм әлемдік дағдарыстарға, әсіресе Вьетнам соғысына жауап беру қажеттілігінен пайда болды. Бұл термин жаңа болған, бірақ әлеуметтік және саяси мәселелерге қатысты буддизм әлемде бұрыннан бар еді. Нхь Хань Қытайдағы гуманистік буддизм реформасы қозғалысынан Тайсю мен Иншунь арқылы шабыттанды, кейіннен Тайваньда Ченг Йен мен Хсинг Юнь тарапты. Бастапқыда Нхь Хань бұл ұғымды Вьетнам буддизмінің діни тілі болып табылатын әдеби қытай тілінде сипаттады. Вьетнам соғысы кезінде ол және оның сангхасы (рухани қауымдастығы) айналасындағы азапқа жауап ретінде Үндістанда Махатма Гандидің және АҚШ-та Мартин Лютер Кингтің зорлық-зомбылықсыз белсенділік әдістерін қабылдады.

Ұстазы

Қатысқан буддизм Будданың үйретіктерін әлеуметтік өмірге қолданып, қоғамдық өзгерістерге қол жеткізуге бағытталған. Қатысқан буддизмді түсінудің бір жолы – Тих Нхьат Ханьның «Қатысқан буддизмнің он төрт қағидасы» арқылы, олар жоғары әлеуметтік жауапкершілікпен өмір сүруге арналған нұсқаулар болып табылады.

Үндістанда

Үндістанда Б.Р.Амбедкар негізін салған буддизмнің бір түрі, далит буддизм қозғалысы ретінде буддизмді жаңғырту қозғалысы болып басталды. Амбедкардың әлеуметтік тұрғыдан белсенді буддизмі экономикалық әділдікке, саяси еркіндікке және рухани ізденіске баса назар аударады. Амбедкар 1956 жылы буддизмге көшті және 1956 жылдың қазан айында Нагпурде шамамен 400 000 далит индуизмнен буддизмге ауысты. Оның "Будда және Оның Дхаммасы" атты кітабы 1957 жылы, оның қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Буддизмнің үйретімі бізді өзімізге жауапкершілік алуға шақырады, ал белсенді буддистер бұл тұжырымды бүкіл сангхаға, үлкен қауымға және біздің экологиялық жүйеге жауапкершілік алу деп түсіндіреді. Амбедкар егер біз жеке медитациямен тым көп уақытты өткізіп, әлеуметтік байланыстардан шегініп алсақ, қоғамға қатысты жауапкершіліктен шет қалуымыз мүмкін деп ескертеді. Сондықтан біз төсеніштен тұрып, үйден шығып, білім беруге, үгіт-насихат жұмыстарын жүргізуге және ұйымдастыруға кірісуіміз керек. Бұл – әділ қоғам құру үшін бірлесіп жұмыс істейтін адамдардың сангхасының ұжымдық түсінігі, онда буддизмнің практикасы әлеуметтік өзгерістерге белсенді қатысуға айналады.

Батыстағы әлеуметтік белсенді буддизм

Батыста, Шығыс сияқты, белсенді буддизм буддизмнің нағыз практикасын – әсіресе, саналылықты – қоғамдық әрекетпен байланыстыруға ұмтылады. Оның екі негізгі орталығы бар: Францияның Луб-Бернак қаласындағы Плюм-Виллидж монастырь қауымдастығы және Калифорнияның Беркли қаласындағы Саналы өмір сүру қауымдастығы. Екі орталық та Нят Ханьдың Біріккен буддалық шіркеуімен байланысты. Осы мектептің мүшелері Вьетнам соғысының салдарынан зардап шеккендер үшін ауылдарды қайта жаңартуға және азапты жеңілдетуге көмектесті. Джоанна Мейси, Алан Сенауке, Сулак Сиваракса, Дайсаку Икеда, Маха Госананда, Сильвия Ветцель, Джоан Галифакс, Тара Брах, Тайген Дэн Лейтон, Кен Джонс, Ян Уиллис, Бханте Сужато, Бхикху Бодхи және Аджан Буддаса.