Кіріспе

Афрокатоликтік діни топ

Қасиетті Өлім Анасының қауымдастығы (Irmandade da Nossa Senhora da Boa Morte) – Бразилияның Баия штатындағы шағын афрокатоликтік діни топ. 19-шы ғасырдың басында Африкалық құлдар мен бұрынғы құлдарға көмек көрсету үшін шіркеу ұйымдастырған қайырымды қауымдастық ретінде құрылған. Кейіннен ол Бразилиядағы Африка негізіндегі ең ірі дін – Кандомблеге табынушылардың ең көне және ең құрметті тобының біріне айналды. Қазіргі уақытта мүшелерінің саны отызға дейін азайды (көбею кезеңінде 200-ден астам болған), олардың көпшілігі елуден асқан, бірақ әлі де жыл сайын, әсіресе тамыз айындағы мерекеде көптеген жандарды тартады.

Тарих

Ірмандада да Боа Морте ("Жақсы өлімнің қауымдастығы") тарихы, Құдай ананың көтерілуіне арналған діни қауымдастық, Африка жағалауынан Сальвадор портының маңындағы, қызыл қамыс өсірілетін Реконкаву Баияну аймағына қара нәсілділердің жаппай ұрлану тарихының бір бөлігі болып табылады. Ибериялық орысбасылар осы аймақта бірнеше қалалар салды, соның бірі – Кашоэйра, ол үш ғасыр бойы Баиядағы екінші ең маңызды экономикалық орталыққа айналды.

Қауымдастықтардың пайда болуы

Ал XIX ғасырда, ел тәуелсіздік алған, бірақ құлдық режимі әлі де сақталған кезде, қауымдастықтар көбейді. Африкалық құлдар мен олардың ұрпақтары әртүрлі мәдениеттер мен әртүрлі жерлерден келгендіктен, әр мамандық, нәсіл және ұлт үшін жеке-жеке бауырластықтар құрылды. Байлар, кедейлер, музыканттар, қаралар, ақтар және т.б. үшін қауымдар ашылды. Әйелдерге арналған қауымдастықтар дерлік болған жоқ, ал ерлер қауымдастықтарына әйелдер күйеулері қайтыс болғаннан кейін корпорациядан жәрдемақы алуға мүмкіндік беру үшін асыраулы ретінде қабылданды. Тарихшы Жоао Хосе Рейс айтқандай, қауымдастық жұмыс істеуі үшін шіркеу оны қабылдауы және оның жарғыларын шіркеу өкілі бекітуі қажет еді. Расалық және этникалық айырмашылықтармен сипатталатын патриархалды қоғамда, қауымдастық тек қара әйелдерден құралды, бұл осы афрокатоликтік құбылысқа – кейбір зерттеушілер осылай атайды – ерекше даңқ әкелді. Ол Бразилия барокко католицизмінің өзінің ерекше көше шерулерімен және діни мерекелерде самба мен той-томашамен толыған дінсіз рәсімдерді қосуға бейімділігімен де белгілі. Қауымдастық мүшелерінің жынысы мен нәсілінен өзге, олардың бұрынғы құлдар мен құлдар ұрпақтары ретіндегі мәртебесі де маңызды әлеуметтік ерекшелік болып табылады, осының арқасында ғана қауымдастықтың діни міндеттемелерінің көптеген аспектілерін түсінуге болады. Бұрынғы құлдар биліктегілердің дінін қастерлеп сақтау және олардың ата-бабаларының сенімдерін ұмытпау, сондай-ақ өздерінің жақтастарының мүдделерін қорғау және оларды әлеуметтік және саяси жағынан өкілдік етуде үлкен шеберлік танытты.

Құрылтай күні

Жақсы Өлім әйелдер қауымының қай жылы құрылғанын ешкім нақты білмейді. Одориконың пікірінше, ұйымдастырылған құлшылық 1820 жылы Сальвадордың Барокинха ауданындағы Росарио шіркеуінде басталып, оны ұйымдастыруға сол жерден Кашоэйраға көшіп келген гегелер (эве және фон этностарының қара нәсілді халықтары) жауапты болған. Басқалары да сол кезең туралы айтады, бірақ пионерлердің тегі туралы келіспейді, олар босатылған кетус (этностық йорубалар) болды дейді. Қауымдастықтың құрамына түрлі этностық топтар кірген, ал алғашқы жылдары олардың саны жүзден асып түскен. Тарихи тұрғыдан алғанда, 1820 жыл логикалық көрінеді. XIX ғасырдың басынан бастап Реконкаво аймағында прогресс байқалды және жаңа ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік технологиялар енгізілді. Қант экономикасы қиындыққа тап болғанда, темекі Бразилияның саяси тәуелсіздігінен кейін неміс капиталының қызығушылығын арттырды. Моторлы кемелердің қатынас желілерінің ашылуы экономикалық жаңаруға серпін берді, Реконкавоның провинциялық орталықпен интеграциясын ынталандырып, сауданы дамытты. Бұл өз кезегінде Сальвадор және Кашоэйра сияқты көптеген қалалардағы қара құлдар арасындағы байланысты күшейтті. Джеферсон Баселар 1820-жылдардың, әсіресе онжылдықтың алғашқы үш жылының Баия халқының агитация мен толқуға толы кезеңі болғанын атап өтеді. Олардың көпшілігі, әлеуметтік жағдайына қарамастан, Португалияға қарсы күшті рухпен және қарулы қақтығыстармен сипатталатын тәуелсіздік күресіне қатысты. Осы уақытша "бірлік" нәтижесінде құл иелері мен құлдар арасындағы шиеленіс азайды, қара нәсілділер Реконкаво қалаларына көшуге мүмкіндік алды. Мұнда құл иелері жанжалды шешуге және өздерінің мүдделерін қорғау үшін құлдарды қаруландырып, португалдарға қарсы пайдаланды. Бұл ерекше жағдай құлдардың көптеген діни және азаматтық бастамаларына әкелді, олардың ішінде, мүмкін, Irmandade da Boa Morte де болды. Антонио Мораес Рибейроның зерттеулері 1835 жылы Баияда мұсылман құлдардың көтерілісін қатыгездықпен басудан кейін құлдардың тұрақтарынан пайда болған қауымдастықты құлдық атмосферамен байланыстырады. Бұл, әлдебір, қауымдастықтың өте әдемі дәстүрлі киімдерінің айқын исламиқ сипатының бастауы болуы мүмкін. Рауль Лодидің айтуынша, киімнің әсерлілігі түрбан тағу арқылы күшейеді. Антонио Мораес исламдық көтерілістің ықтимал көшбасшыларының бірі Луиза Махимнің Сальвадордан Реконкавоға қашқаннан кейін қауымдастықтың құрылуына жеке қатысқандығына сендіреді. Қалыптасудың он тоғызыншы ғасырдың басына қатысты айтылатын нәрсе сол кездегі хат-хабарлармен салыстырғанда көбірек сенімділік тудырады. Мысалы, 1854 жылғы жергілікті депутаттың әділет министрлігіне жазған хатында Сальвадорда өтетін Жақсы Өлім Анасы мерекесіне күш беруді сұраған. Боа Морте мүшелері салыстырмалы түрде кедей және көбінесе 50-ден 70 жасқа дейінгі қарттар болғандықтан, олардың өмірінде жиналған қаражат лайықты жерлеу рәсіміне жұмсалатын, ал оның дайындығы мүшелерінің екі діни іс-әрекетіне байланысты қатаңдық пен түсініктілік талап ететін, сонымен қатар жерлеуге ақша жинауға мүмкіндік берді. Мүшелерге жеке жерлеу участақтарын төлеуге де қаражат бөлінді, өйткені көптеген зираттар ақ зираттарға қара нәсілділерді жерлеуге шектеу қойды. Ақ киім киген қарындастар Кашоэйра көшелерінде Жақсы Өлім Анасының бейнесін алып жүріп, мүсінді өздерінің шіркеуіндегі алтарьдың алдына қояды. Шеруден кейін қарындастар күнәларын мойындап, ақ еттен жасалған киелі кешкі ас ұсынады, себебі олар мереке күні қызыл ет жемейді. Ақ түстің мағынасы Марияның тазалығымен және Кандомбле құдайы Оксаламен байланысты, ол таңертеңгілік пен ғаламның жаратылуымен байланысты. Африка музыкасы мен биінің бұл ерекше және дәстүрлі қоспасы ондаған жылдар бойы қалыптасқан және 1864 жылы Бразилияның Сальвадор қаласында, Жақсы Өлім орденінің бастауында үкімет шенеуніктері тарапынан тіркелген.