Кіріспе
Пандиатоника – функционалдық тоналдылық шектеулерінен тыс, диатоникалық (хроматикалыққа қарсы) гамманы қолданудың музыкалық тәсілі. Осы тәсілді пайдаланатын музыка пандиатоникалық деп аталады.
Тарих
"Пандиатонизм" термині Николас Слонимский музыка туралы 1900 жылдан бергі екінші басылымында "демократиялық теңдікте еркін қолданылатын" диатоникалық гамманың жеті дәрежесіне дейінгі кез келген хордтық құралымды сипаттау үшін қолданды. Алтыншы, жетінші немесе екінші ноталары қосылған триадалар (қосымша тонды аккордтар) ең көп таралғаны, ал "ең қарапайым түрі" – гармониялық емес бас. Слонимскийдің анықтамасына сәйкес, пандиатонизм диатоникалық гамманың кез келген немесе барлық жеті тонының бір мезгілде қолданылуына рұқсат береді, ал бас гармонияны анықтайды. Аккорд құрылымы терциялық болып қалады, жетінші, тоғызыншы немесе он үшінші аккордтар негізгі үштікке функционалдық жағынан теңдес аккордтар ретінде қарастырылады. (Он бірінші аккорд тоникалық гармонияда кварталық мәніне байланысты жиі қолданылмайды.) Тоналділікті нығайту ретіндегі пандиатонизм, неоклассицизмнің сүйікті әдісі болып табылады. Пандиатоникалық музыка әдетте диатоникалық ноталарды стандартты шешімдерсіз және/немесе стандартты аккордтық прогрессияларсыз диссонанстық комбинацияларда еркін пайдаланады, бірақ хроматизмнің болмауынан тоналділік сезімі күшті болады. "Пандиатонизмде тондық және модальдық ерекшеліктер бар, сонымен қатар мажор тональдылығына басымдық беріледі". Мысалдарға Сергей Прокофьевтің 3-ші фортепиано концертінің басы, Альфредо Казелланың "Диатоникалық вальсі" және Игорь Стравинскийдің "Пульчинелласы" жатады. "Пандиатоникалық гармонияда негізгі үштіктердің функционалдық маңызы төмендемейді". Кері көзқарас пандиатонизмнің анық және тұрақты тониканы көрсетпейтінін айтады. Пандиатонизмді "ақ ноталардың музыкасы" деп те атайды, бірақ кейде ретсіз белгілер кездесуі мүмкін. Бұл әдісті Морис Равел, Пол Хиндемит, Дариус Мийо, Аарон Копланд және Рой Харрис сияқты композиторлар қолданды. Пандиатонизм джазда да (мысалы, қосылған алтыншы-тоғызыншы аккорд) және Генри Коуэллдің тондық кластерлерінде қолданылады. Слонимский кейін пандиатонизмді Арнольд Шенбергтің он екі тондық техникасының диатоникалық баламасы деп қарастырды, онда мелодиялар диатоникалық гамманың жеті әртүрлі нотасынан құралып, содан кейін инверсияланады, ретроградтық болады немесе екеуі де қолданылады. Бұл жүйе бойынша "қатаң пандиатоникалық контрапункт" әр дауыста жеті әртүрлі нотадан тұратын прогрессияларды қолдануға мүмкіндік береді, тік қайталаусыз. Бұл термин "Стравинскийдің музыкасы барлық техникаларды қамтиды" деген көптеген анықтамалардың бірі ретінде сынға ұшырады және "мәні мен қолданысы өте аз болған өте тұманды ұғымға айналды". Пандиатоникалық музыка көбінесе "дәстүрлі элементтердің болмауымен" анықталады: хроматикалық, атоналды, он екі тондық, функционалдық, анық тоника және/немесе дәстүрлі диссонанстық шешімдер. "Ол гармониялық тұрақтылығы немесе орталықтығы жоқ диатоникалық музыкаға қолданылады". Слонимский өзі анықтаманы пароди жасап, пандиатонизмді "тозаққа ұқсайтын C мажор" деп атаған профессордың сөзін келтірді. Мысалдарға Аарон Копландтың "Аппалачи көктемі" және Стив Райх, Филип Гласс және Джон Адамстың кейінгі шығармаларындағы минималистік музыка жатады. Уильям Манн The Beatles тобының "This Boy" әнін "гармониялық тұрғыдан олардың ең қызықтыларының бірі, пандиатоникалық кластерлер тізбегімен" деп сипаттайды.
Pan diatonicism sanctions the simultaneous use of any or all seven tones of the diatonic scale, with the bass determining the harmony. The chord building remains tertian, with the seventh, ninth, or thirteenth chords being treated as consonances functionally equivalent to the fundamental triad. (The eleventh chord is shunned in tonic harmony because of its quartal connotations.) Pan diatonicism, as consolidation of tonality, is the favorite technique of NEO CLASSICISM
Pandiatonic music typically uses the diatonic notes freely in dissonant combinations without conventional resolutions and/or without standard chord progressions, but always with a strong sense of tonality due to the absence of chromatics. "Pandiatonicism possesses both tonal and modal aspects, with a distinct preference for major keys". Characteristic examples include the opening of Sergei Prokofiev's Piano Concerto No. 3, Alfredo Casella's Valse diatonique, and Igor Stravinsky's Pulcinella. "The functional importance of the primary triads remains undiminished in pandiatonic harmony". An opposed point of view holds that pandiatonicism does not project a clear and stable tonic. Pandiatonicism is also referred to as "white note music," though in fact occasional accidentals may be present. Other composers who employed the technique are Maurice Ravel, Paul Hindemith, Darius Milhaud, Aaron Copland, and Roy Harris. Pandiatonicism is also employed in jazz (e. g., added sixth ninth chord) and in Henry Cowell's tone clusters. Slonimsky later came to regard pandiatonicism as a diatonic counterpart of Arnold Schoenberg's twelve tone technique, whereby melodies may be made up of seven different notes of the diatonic scale, and then be inverted, retrograded, or both. According to this system, "strict pandiatonic counterpoint" may use progressions of seven different notes in each voice, with no vertical duplication. The term has been criticized as one of many by which, "Stravinsky's music, everywhere and at once, is made to represent or encompass every conceivable technique", and that has, "become so vague a concept that it has very little meaning or use". Pandiatonic music is usually defined by what it is not, "by the absence of traditional elements": chromatic, atonal, twelve tone, functional, clear tonic, and/or traditional dissonance resolutions. "It has been applied to diatonic music lacking harmonic consistency [or] centricity". Slonimsky himself, making fun of the definition, quoted a professor calling pandiatonicism "C major that sounds like hell". Examples of pandiatonicism include the harmonies Aaron Copland used in his populist work, Appalachian Spring, and the minimalist music by Steve Reich, Philip Glass, and the later works of John Adams. William Mann describes The Beatles' "This Boy" as, "harmonically one of their most intriguing, with its chains of pandiatonic clusters".