Кіріспе

Шығыс Еуропадағы ірі өзен – Буг, Нарев өзенінің саласы.

Буг немесе Батыс Буг – Беларусь (шекара), Польша және Украина арқылы ағатын Шығыс Еуропадағы маңызды өзен. Оның жалпы ұзындығы – шамамен. Нарев өзенінің саласы болғандықтан, Буг Беларусь пен Польша арасындағы шекараның бір бөлігін және Украина мен Польша арасындағы шекараның бір бөлігін құрайды. Буг Днепр-Буг каналы арқылы Днепр өзенімен байланысты. Оның дренаждық алабының жартысы Польшада орналасқан.

Дәстүрлі түрде, мысалы, Курзон сызығын жасағандар Буг өзенін Шығыс пен Батыс арасындағы этнографиялық шекара, сондай-ақ православие (украин, белорустар) және католик (поляктар) халықтары арасындағы шекара деп санаған. Буг 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Австрия, Ресей және Пруссия басып алған территориялар арасындағы шекараның бөлігі, Варшава Герцогтігінің шығыс шекарасының оңтүстік жартысы және Литваның Уақытша басқару комиссиясы (1809-1815), Конгресс Польшасы мен Ресей (1815-1867), Висла жері мен Ресей (1867-1913) және Польша Регенттік Корольдігі мен БНР (1917-1918) арасындағы шекараның бір бөлігі болды. Буг сонымен қатар 1939 жылғы 28 қыркүйектегі Германия-Совет шекара шартының құпия бабында көрсетілгендей, Екінші дүниежүзілік соғыста Польшаға жасалған қыркүйек шабуылынан кейін неміс Вермахты мен кеңес Қызыл Армиясының аймақтары арасындағы бөлгіш сызықтың бір бөлігін құрады.

Географиялық сипаттамалары

Буг – Нарев өзенінің сол жақ саласы. Ол Украинаның батысындағы Львов облысынан солтүстікке қарай Волын облысына ағып, кейін Украина-Польша және Польша-Беларусь шекарасымен өтіп Польшаға жетеді, онда Мазовия және Подляское воеводстволары арасындағы шекараның бір бөлігін құрайды. Буг Серок қаласынан бірнеше шақырым жоғарыда, жасанды Зegже көлінен кейін Наревке құяды. Наревтің осы бөлігі кейде Буго-Нарев деп аталады, бірақ 1962 жылдың 27 желтоқсанында Польша Премьер-Министрінің қаулысымен Зegже көлі салынғаннан кейін "Буго-Нарев" атауы жойылды. Буг өзенінде, Брест облысының Каменец ауданындағы Высокаядан бірнеше шақырым қашықтықта Беларусьтің ең батыс нүктесі орналасқан. Бұдан бөлек, ол Днепр-Буг каналы арқылы Днепрмен, оң жағалаудағы Мухавец саласы арқылы байланысады.

Бассейн

Бұғ өзенінің жалпы бассейнінің ауданы, оның жартысы немесе 50% Польшада орналасқан. Төрттен бірінен көбі немесе 29% Беларусьта, ал төрттен бірінен аздап кемі немесе 22% Украинада жатыр. Бұғ бассейнінің климаты қоңыржай. Бассейнде қардың еруінен туындаған көктемгі су тасқыны кезінде жыл сайын су деңгейі жоғарылайды, одан кейін төмен ағыс кезеңі басталып, қазан айына немесе қарашаның ортасына дейін жалғасады. Жазғы су тасқындары көбінесе таулардың ықпалынан қолайлы жағдайлар туындайтын биік жерлерде болады. Күзде су деңгейінің көтерілуі незнарлы; кейбір жылдары мүлдем болмайды. Қыс айларында өзенде уақытша мұз кететін жағдайлар туындауы мүмкін, бұл кейде мұз бітелуіне себеп болып, су деңгейінің көтерілуіне әкеледі. Нәтижесіндегі су деңгейі мұз жамылғысының тұрақсыздығына байланысты өзгеріп отырады.

Су тасқыны

Соңғы 60 жыл ішінде Беларусьте маңызды су тасқыны 1958, 1962, 1967, 1971 және 1974 жылдары тіркелді. Ең ірі көктемгі су тасқыны 1979 жылы болды, онда судың максималды шығыны 1979 жылдың 24 наурызында Черск ауылында секундтына 19,1 текше метр, 1979 жылдың 31 наурызында Тюхиничи ауылының (Лясная өзені) жанында секундтына 166 текше метр, ал 1979 жылдың 1 сәуірінде Брест қаласының жанында секундтына 269 текше метрді құрады. 1999 жылы да осындай көктемгі су тасқыны болды, онда наурыз-мамыр айларындағы көктемгі су ағыны орташа жылдық көрсеткіштен шамамен жартысына (48%) асып кетті. Буг өзені Польша мен Украинада соңғы рет 2010 жылы, ал Беларусьте 1999 жылы тасыды.