Кіріспе

Спорттық жабдықтар

Ракетка – теннис, бадминтон, сквош, ракетбол және падел сияқты ойындарда допты немесе воланды алға-артқа соғуға қолданылатын спорттық құрал. Типик ракетаның негізгі құрылымы бас деп аталатын кеңейтілген ұшынан тұрады (ол допты немесе воланды соғуға арналған, бет деп аталатын жалпақ, берік бетін ұсынады), тұтқа деп аталатын ұзын (көбінесе иілгіш) тұтқасы және бас пен тұтқа арасындағы байланысты қамтамасыз ететін мойын немесе жүрек бөлігінен тұрады. Ең нақты мағынасында, "ракетка" сөзі – жануар ішегінен (катгут) жасалған, тығыз керілген жіптермен тоқылған тор бетіне ие, сопақ шеңберге (қабырға) бекітілген құралды білдіреді. Кейбір ракеткаларда, мысалы, үстел теннисінде қолданылатындай, жіптердің орнына қатты немесе тесікті беті бар бір бөліктен тұратын бас бөлігі болады, мұндай ракеткалар қалақ немесе соққыш деп аталады. Ракеткалар мен қалақтарды пайдаланатын спорт түрлеріне ракета спорты деп аталады. Ракетканың дизайны, материалдары және өндірісі ғасырлар бойы өзгеріп келіп отыр. Барлық спорт түрлеріне арналған ракеткалардың қаңқасы дәстүрлі түрде қатты ағаштан (кейінірек – қабатталған ағаштан) жасалса, жіптері жануар ішегінен (катгут) жасалған. Дәстүрлі ракетаның мөлшері ағаш қаңқаның күшімен және салмағымен шектелген, ол жіптерді ұстауға және допты немесе воланды соғуға жеткілікті берік болуы керек еді. Өндірушілер беріктігін арттыру үшін ағаш ракеткаларға ағаш емес ламинаттарды қоса бастады. Ағаштан жасалмаған ракеткалар алдымен болаттан, содан кейін алюминийден, одан кейін көміртекті композиттерден жасалды. Ағаш әлі де нағыз теннис, ракетка және крокет үшін қолданылады. Көптеген ракеткалар қазірде композиттік материалдардан, соның ішінде көміртекті немесе шыны талшықтардан, титан қорытпалары сияқты металдардан немесе керамикадан жасалады. Катгуттың орнына жартылай синтетикалық материалдар, соның ішінде нейлон, полиамид және басқа полимерлер қолданылады. Ракеткалар қажет болған жағдайда қайтадан жіптеледі, кәсіби ойыншы үшін бұл әр матчтан кейін болуы мүмкін. Атауына қарамастан, "катгут" ешқашан мысықтың тінінен жасалмаған.

Есімнің жазылуы

Ракета – сөздің американдық стандартты жазылуы. Ракет – бұл Ұлыбританияда көбірек қолданылатын балама жазу, бұл BBC стильдік нұсқаулығында көрсетілген. Ракет теннис, сквош, ракетбол және бадминтон сияқты кейбір спорт түрлерінде жиірек, ал басқаларында сирек қолданылады. Дегенмен, Халықаралық теннис федерациясы "ракет" деген сөзді пайдаланады, ол түпнұсқа жазу түрі; Бұл сөз фламанд тіліндегі "raketsen" сөзінен шыққан болуы мүмкін, ал ол орта француз тіліндегі "rachasser" сөзінен, яғни "(допты) қайтару" деген мағынадан туындаған.

Бадминтон

Бадминтон ракеткалары жеңіл, ең сапалы ракеткалардың салмағы шамамен 70–95 граммды құрайды. Қазіргі заманғы ракеткалар көміртекті композиттен (графит күшейтілген пластиктен) жасалады, оларға түрлі материалдар қосылуы мүмкін. Көміртек талшығының салмағына қатысты беріктігі жоғары, қатаң және кинетикалық энергияны тиімді жеткізеді. Көміртек талшықты композитті пайдалануға дейін ракеткалар ағаштан жасалған, бірақ олардың салмағы артық және құны жоғары болған. Бадминтон ракеткасының пішіні мен мөлшері ойын ережелерімен шектеліп отырса да, ракетка дизайндарының әртүрлілігі зор. Әр түрлі ракеткалардың ойын сипаттамалары әртүрлі ойыншыларға тартымды келеді. Дәстүрлі сопақ бас пішіні әлі де қолданыста, бірақ жаңа ракеткаларда изометриялық бас пішіні жиі кездеседі. Нарықта түрлі компаниялар пайда болды, бірақ Жапонияның Yonex және Тайваньның Victor компаниялары көш бастап тұр. Көптеген ірі турнирлер осы компаниялардың демеушілігінде өтеді. Олар жыл сайын жаңа технологияларды ұсынады, бірақ көпшілік ракеткалар көміртек графит композитінен жасалады.

Ракеталар

Бұл қазіргі сквош ойынының алдындағы ракеталар ойыны ағаш ракеталармен ойналады. Сквош жабдықтары соңғы ғасырда өзгергенімен, ракеталарға арналған жабдықтар көбінесе өзгеріссіз қалды.

Ракетбол

Ракетболдың қазіргі ережелеріне сәйкес, ракетканың салмағында шектеулер жоқ. Ракета, соның ішінде бамперлік қорғаныш және тұтқаның барлық қатты бөліктерінің ұзындығы 22 дюймнен аспауы керек. Ракетаның қаңқасы қауіпсіз деп танылған кез келген материалдан жасалуы мүмкін. Ракетаның қаңқасына ойыншының білегіне сенімді бекітілетін бау қосылуы тиіс. Ракетаның жіптері ішек, монофиламент, нейлон, графит, пластик, металл немесе олардың комбинациясынан жасалуы керек, сондай-ақ допқа із қалдыруға немесе оны зақымдауға болмайды. Егер заңсыз ракетка қолданылса, ағымдағы ойын тәркіленеді немесе егер ойын арасында анықталса, өткен ойын тәркіленеді. Ракетбол ракеткалары, көптеген басқа түрлерден айырмашылығы, көбінесе мойны аз немесе мүлдем жоқ, тұтқа тікелей басына жалғанады. Олардың басының пішіні әдетте жоғары жағынан едәуір кеңейеді, ал кейбір ескі ракеткалар үшбұрыш немесе тамшы пішіндес болып көрінеді.

Нағыз теннис

Нағыз теннис, сондай-ақ корт теннисі деп те аталады, 27 дюйм (686 мм) ұзын ракеткалар ағаштан жасалады және ауыр доптарға төтеп беру үшін тығыз жіптермен керіледі. Ракетканың басы сәл иілген, бұл допты еденге жақын немесе бұрыштарда оңай ұруға мүмкіндік береді.

Скуаш

Стандартты сквош ракеткалары ойын ережелерімен реттеледі. Дәстүрлі түрде олар ламинатталған ағаштан (әдетте шаған) жасалған, табиғи ішек жіптерімен кішкентай тартылған бөлігі бар. 1980 жылдардың ортасында ереже өзгергеннен кейін, қазір олар көбінесе карбон талшығы немесе металлдар (графит, кевлар, титан және/немесе бор) сияқты композиттік материалдардан және синтетикалық жіптерден жасалады. Олардың құрамында мыналар бар: 2.04.01 Ракетка кез келген өлшемде, пішінде және салмақта болуы мүмкін, бірақ жапырағы жалпақ және қатты болуы керек. 2.04.02 Жапырақтың қалыңдығының кемінде 85% табиғи ағаштан болуы тиіс; жапырақ ішіндегі желім қабаты карбон талшығы, шыны талшығы немесе престелген қағаз сияқты талшықты материалмен күшейтілуі мүмкін, бірақ ол қалыңдығының 7,5% немесе 0,35 мм-ден аспауы керек, егер бұл көрсеткіштердің ең кішісі болса. 2.04.03 Допты соғуға қолданылатын жапырақтың бір жағы дөңгелек резинамен жабылуы керек, дөңгелектері сыртқа қарап, жалпы қалыңдығы (желімді қоса) 2,0 мм-ден аспауы тиіс, немесе дөңгелектері ішке немесе сыртқа қарап, жалпы қалыңдығы (желімді қоса) 4,0 мм-ден аспайтын «сэндвич» резинамен жабылуы керек. 2.04.03.01 Дөңгелек резина – бұл жастығы жоқ, табиғи немесе синтетикалық резинаның бір қабаты, бетіне 1 см2-ге кемінде 10 және 30-дан аспайтын тығыздықпен тең үлестірілген дөңгелектері бар. 2.04.03.02 «Сэндвич» резина – бұл жастығы бар резинаның бір қабаты, үстіне дөңгелек резинаның бір қабаты жабысқан, дөңгелек резинаның қалыңдығы 2,0 мм-ден аспауы тиіс. 2.04.04 Жабын материал жапырақтың шектеріне дейін, бірақ одан аспайтын етіп жабылуы керек, бірақ сапқа жақын және саусақтармен ұсталатын бөлігі жабылмаған күйінде немесе кез келген материалмен жабылуы мүмкін. 2.04.05 Жапырақ, жапырақ ішіндегі кез келген қабат және допты соғуға қолданылатын жағындағы жабын материалының немесе желімнің қабаты үздіріссіз және тең қалыңдықта болуы керек. 2.04.06 Жапырақтың жағындағы жабын материалының беті немесе жабылмаған жапырақтың жағы матовый, бір жағы қызыл, екінші жағы қара болуы керек. 2.04.07 Ракетка жабыны физикалық, химиялық немесе басқа да әсерлерге ұшыратусыз қолданылуы керек. 2.04.07.01 Кездейсоқ зақымдану немесе тозуға байланысты беттің үздіріссіздігінен немесе түстің біртектілігінен шағын ауытқуларға рұқсат етілуі мүмкін, егер олар беттің сипаттамаларын едәуір өзгертпесе. 2.04.08 Матч басталар алдында және матч барысында ракеткасын ауыстырғанда ойыншы өзінің қарсыласына және төрешіге қолданатын ракеткасын көрсетуі керек және оларға оны тексеруге рұқсат беруі керек.

Теннис

Теннис ракеткаларының негізгі айырмашылықтары – ұзындығы, салмағы, тепе-теңдік нүктесі, иілгіштігі, қабырғасының қалыңдығы, жіптердің орналасуы, жіптердің тығыздығы және басының мөлшері. Олар көбінесе бұрынғы ракеткалардан өзгеше бейресми стандарттарға сәйкес келеді. Қазіргі уақытта ересектерге арналған дерлік барлық ракеткалар графит композитынан жасалады. Ағаштан (алғашқы ракетка жақтауының материалы), болаттан, шыны талшықтан немесе алюминийден жасалғандары қолданыстан шыққан деп есептеледі, бірақ олардың қолданылуы заңмен рұқсат етілген. Арзан ракеткалардың өнімділігі көбінесе нашар болады, мысалы, тым икемді және жеткіліксіз салмақты. Бір тұмсықты жақтаулы ракеткаларды ешбір өндіруші соңғы уақытта шығармады, бірақ Prince 1990 жылдары оны қайта енгізуге тырысты, оны тек Миряна Лучич қолданды. Тоқылған графиттен жасалған ракеткалар жақында ғана жоғары деңгейлі деп есептелді, ал қалыпты ракеткалар көптен бері қолданылып келеді. Қалыптау өндірісте арзан және жоғары иілгіштік береді. Графит композитынан жасалған ракеткалар қазіргі кәсіби теннис индустриясының стандарты болып табылады. Ұзындығы бойынша, әдетте, жасөспірімдерге арналған ракеткалар осы диапазонға жатады, ал күштірек, физикалық жағынан жетілген ойыншылар үшін. Кейбір модельдері ұзындығы да қолжетімді. Gamma Big Bubba ұзындығымен шығарылды, бірақ ол енді сол ұзындықта заңды емес. Gamma сатуды жалғастыру үшін ракетканың тұтқа бөлігінің ұзындығын өзгертіп жауап берді. Ұзындығына шектеу қою себебі – мұндай ұзын ракеткалар сервисті тым күшті етеді деген алаңдаушылық, бірақ бұл алаңдаушылықты сынақтармен объективті түрде растау мүмкін болған жоқ. Сонымен қатар, кейбір ойыншылар, мысалы Джон Иснер, орташа кәсіби ойыншылардан (особық төмен бойлылардан) әлдеқайда ұзын және ұзын қолдары бар, бұл оларға сервисте биіктік бойынша үлкен артықшылық береді, тіпті бірнеше дюйм ракетка ұзындығынан да артық. Бұл ұзындығына шектеудің дұрыстығын күмәндандырады. Соңында, ең ұзын ракеткаларды таңдаған кәсіпқойлар оларды көбінесе екі қолмен ойнайтындықтан таңдайды, ал қосымша ұзындық олардың қол жетімділігін жақсартады. Мысалы, Марион Бартоли. Ойыншылардың бұл түрі спортта басым емес, тіпті орташа көрсеткіштен де төмен, сондықтан ұзындығына шектеудің қажеті жоқ сияқты. Prince 1990 жылдары ұзын "ұзын денелі" ракеткаларды сатуға тырысқанына қарамастан, стандартты ұзындығы ойыншылардың басым таңдауы болып қала береді, бұл ұзындығына шектеудің аргументтерін жоққа шығарады. Ұзын ракетканы таңдаған ойыншылардың көпшілігі оны таңдағаннан гөрі ұзын ракетканы таңдағанда, олар әдетте тек модельді ғана қолданады, ал жақын орналасқан емес. Ұзын ракеткалар Dunlop компаниясымен таныстырылды.

Ракетканың салмағы да арқансыз және арқанды арасында өзгереді. 1980 жылға дейін "орта" салмақты ракеткалар шығарылды. "Ауыр" ракеткалар ағаш дәуірінің биіктігінде (мысалы, 1960 жылдары) өте сирек өндірілді. "Орташа" салмағы компаниялар оны шығаруды тоқтатқаннан кейін шығарылған кез келген ракеткадан ауыр. Көптеген кәсіпқойлар ракеталарын салмақпен көтеріп, оны тұрақтандыру үшін салмақ қосады. Көптеген адамдар әлі де солай етеді. Пит Сампрас ракетасының салмағын арттыру үшін қорғасын таспасын қосты, ал Венера Уильямс соңғы уақыттағы орташа көрсеткіш бойынша өте ауыр болып өзгертілген жақтауды пайдалануымен танымал. Энди Родик Pro Drive сериясындағы ракеталар сериясын пайдаланғанын айтып, көпшілікті таң қалдырды, ол көптеген кәсіби ойыншылардың қолданған ракеткаларымен салыстырғанда жеңіл болды. Көңіл көтеру және кәсіби теннисте де, ауыр ракеткалардан арылып, жеңіл ракеткаларға қарай үрдіс болды, жеңіл ракеткалардың бұрылу сияқты кемшіліктеріне қарамастан. Теннис ракеткалары бастапқыда тұтқаның төменгі жағында сырғанауды болдырмау үшін сыртына қарай кеңейтілді. Бұрыштық түпті оның ойлап тапқан адамы Мэтью Баркердің есімімен "қабық түп" деп атады. Бірақ 1947 жылы бұл стиль артық болды. Көбірек масса ракеталарға "өткізуге" мүмкіндік береді, бұл ракета қозғалысқа келгеннен кейін жалғасатын және доптың импульсін тоқтатуға төзімді. Бұл ракетаның көбірек күшпен соққылар береді деген түсінікті туғызады, бірақ бұл әдеттегі баяу соққы өндірісімен күрделіленеді. Үлкен масса, әдетте, баяу серуендеуді, бірақ серуендеуді орындау үшін көп энергияны қамтиды. Көбірек масса сонымен қатар доптың соққысынан туындаған жарақаттардың алдын алуға көмектеседі. Алайда, ракетаның үлкен салмағы иық аймағында шаршауға себеп болуы мүмкін. Әдетте, үлкен масса дене үшін қауіпсіз. Көбірек масса сонымен қатар тұрақтандырады. Бұл ракетаның бұрылу күштеріне және кері соққыға төзімділігін арттырады. Кемшіліктері – ауыр ракеткалардың маневрлеуі төмен (реакция уақытын қысқартады) және оларды жылжыту үшін көбірек энергия қажет. Ракетка ауырлаған сайын, ойыншыға жылдам реакциямен орындалатын соққыларды орындау қиын болады, мысалы, жылдам волейбол және сервисиге жауап беру. Алайда, қосымша масса, әсіресе, сервиске жауап беруге көмектеседі, өйткені ракета жоғары қуатты сервис кезінде бұрылуға төзімді. Жеңіл ракеткалардың қосымша кемшілігі – бастауыш ойыншылардың дұрыс емес білекке тәуелді соққыларды орындауын жеңілдетуі, бұл көбінесе жарақатқа әкеледі. Бұл дұрыс емес соққы техникасын жеңіл ракеткамен орындау оңайырақ болғандықтан, мысалы, тек білегіңізді пайдаланып ракетаны қозғау. Бастауыш ойыншылардың жиі жасайтын қатесі – ракетаның тұтқасын тым қатты ұстап алу (жеңіл ракетадан туындаған бұрылуды және соққы кезінде тым жоғары бұрыштың болуын өтеу үшін) және білегін тым көп пайдалану. Біріккен Штаттардағы кәсіби ойыншылардың арасында Зина Гаррисон ғана мықты ұстаумен сәттілікке жеткен. Бастың мөлшері ракетаның өнімділігіне өте маңызды рөл атқарады. Үлкен бастың мөлшері көбінесе көбірек күш пен үлкен "тиімді аймақты" білдіреді. Бұл жіптердегі аймақ, орталықтан тыс соққыларға біршама кешірімді және жіптердің деформациясынан туындаған допты қайтару қуатын арттырады, бұл "трамплин эффектісі" деп белгілі. Алайда, үлкен бастың мөлшері бұрылуды арттыруы мүмкін, бұл орталықтан тыс соққыларды бақылауды қиындатады және ойыншының жалпы күшін азайтуы мүмкін, өйткені ойыншы қосымша күшке ие болу үшін қатаң жіптерді пайдаланады. Кішкентай бастың мөлшері көбінесе көптеген соққылар үшін, әсіресе сервис пен сызыққа жақын бағытталған соққылар үшін жақсырақ бақылауды ұсынады, бірақ ол соққыны жіпке тигізбеуге (қате соққылар) әкелуі мүмкін. Бұл кемшілік екі қолмен жоғарғы айналу соққысын қолданатын кәсіби ойыншылар үшін, сондай-ақ жеңіл және егде жастағы ойыншылар үшін ең көп кездеседі. Кішкентай ракета басының мөлшерінен туындаған қате соққылар ракета салмағымен күшейеді, ол реакция уақытын баяулатады, сондай-ақ ракетаның тепе-теңдік нүктесімен де байланысты. Кәсіби теннисте қазіргі уақытта қолданылатын ракета басының мөлшері аралығында, көптеген ойыншылар осы диапазоннан таңдайды. Кішкентай және үлкен бастың мөлшері, әлі де өндіріледі, бірақ қазіргі уақытта кәсіби ойыншылар қолданбайды. Көптеген кәсіби ойыншылар, мысалы Моника Селес, олардың мансабының кейбір кезеңдерінде ракеталарды қолданды. Басы кішкентай ракеталар 1980 жылдан бері өндірілмейді, ал басы үлкен ракеталар қазіргі уақытта спорт үшін заңды емес, тіпті егде жастағы ойыншылар да оларды таңдамайды және егде жастағы ойыншылар емес, кез келген ойыншы ракета таңдамайды. WEED компаниясы, Тад Вид негізін салған, егде жастағы нарық үшін, әсіресе үлкен ракеталарды өндірумен айналысады. Орташа күшті өндіретін, орташа салмақты, орташа үлкен мөлшерлі және әдетте басы ауыр тепе-теңдікке ие ракеталар көбінесе "аралық" ракеталар деп аталады. Қазіргі қолданыстағы ең кішкентай басты, ең ауыр салмақты және басы жеңіл немесе тепе-теңдікке ие ракеталар "ойыншылар" деп аталады.