Оңтүстік Америка аңыздағы Помберо құбылысы

Кіріспе

Оңтүстік Американың аңыздық құбыжығы Помберо (Гуарани: Pombéro), сондай-ақ Помберито, Пирагу ("төкті аяқ"), Караи Пьяре ("түннің иесі"), Куарахи Джара ("күннің иесі") деп те аталады. Бұл Парагвайдың мәдени мұрасына тән мифологиялық жаратылыс. Гуарани мифологиясындағы кішкентай бойлы мифтік адам тәрізді құбылыс ретінде Бразилияның оңтүстігіндегі Мбя тайпасының және Аргентинаның Мисьонес провинциясының мифологиясында да, Чо Помбе ("Дон Помберо") атауымен де белгілі. Бұл аңыз, Гуарани мифологиясының басқа да тұлғаларымен бірге, Аргентинаның солтүстік-шығысынан бастап, Парагвай арқылы және Оңтүстік Бразилияға дейінгі аймақтың мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады. Помбероның, әсіресе алғыссыз қыздарды ұстап алып, оларды өзіне сүйістіруге және кейіннен онымен жыныстық қатынас жасауға мәжбүрлейтіні айтылады.

Аты және сыртқы түрі

Помбероның гуарани тіліндегі түпнұсқа аты – Караи Пьяре, «Түн адамы», ол көбінесе түнде белсенді болатын жаратылыс саналады. Аргентинаның кейбір аймақтарында ол испан тіліндегі атымен, Señor de la noche деп танылады. Помбероның сыртқы түрі мен мінезі әрбір қауымдастықта сәл өзгеше болғанымен, ол әдетте бойы аласа, келбеті жаман, өте қысқа қолдары мен түкті қолы мен аяқтары бар деп сипатталады. Оның түкті аяқтары адамдарға дыбыссыз жақындауға мүмкіндік береді, ал түкті қолына тию салқын қылықты тудырады. Помберо көбінесе ауылдық жерлерде, орман ішінде мекендейді, бірақ кейде тастап кетілген үйлерді де таңдайды. Орман тұрғыны болғандықтан, Помберо әртүрлі орман жануарларының дыбыстарын еліктей алады. Ең бастысы, ол құстардың әнін, әсіресе түнде ән салатын құстардың әнін еліктейді және осылайша құстардың қорғаушысы ретінде қарастырылады. Помбероны көргендердің көпшілігі оның пайда болуы алдында сыбызғылайтынын айтады. Көптеген адамдар оның ашуын оятудан қорқып, қайтадан сыбызғы тартпайды. Гуарани тайпалары арасындағы мифтердің бірі – Помберо құстарды рогаткоймен аң аулайтын балалардан қорғайды. Жалпы алғанда, Помберо – зиянсыз әрекел. Оның табиғаты ауылдық орманды мекендегендіктен, оның әрекеттері көбінесе ауыл шаруаларына бағытталған. Оның сүйікті істерінің қатарында – малдың босатылуы, жұмыртқа, тауық және балдың ұрлануы, аттарды қорқытып, оларды тастап кетуі, сондай-ақ жүгері, күріш немесе басқа да азық-түліктерді шашырату бар. Помберо сонымен қатар жалғыз әйелдерді тек қолымен тию арқылы немесе оларды жыныстық қатынасқа салу арқылы жүкті қылумен де айыпталады, ал сұмдық және түкті балалар, әдетте, Помбероның келуінен туған нәтиже деп есептеледі. Гуарани мифологиясындағы тағы бір кейіпкер – Курупи де күтпеген немесе түсініксіз жүктіліктерге кінәлі деп саналады. Помбероның үнсіз қозғалыстары мен көрінбей қалу, тым тар кеңістіктерден өту сияқты табиғаттан тыс қабілеттеріне байланысты оны табу қиын, тіпті мүмкін емес. Оның жамандықтарын жасауына жол бермеу үшін оған сыйлықтар қалдыру керек, әсіресе сигара мен ром, бірақ бал да қабылданады. Осылайша, Помберо үйіңізге және мүлкіңізге зиян келтірмейді. Кейбір аймақтарда осы сыйлықтарды үнемі беру Помберомен достық қарым-қатынас орнатуға көмектеседі, тіпті ол үйіңізді, малдарыңызды және мүліктеріңізді қорғап, кейде сыйлықтармен жауап береді деп есептеледі. Помберо қазіргі таңда гуарани тілінде сөйлейтін мәдениеттердегі мифологиялық тұлғалардың ең көп тараған және кең таралған тұлғасы болып табылады. Мысалы, Парагвайдың ауылдық аймақтарында ересектердің осы мифке шын жүректен сенуі жиі кездеседі, сондықтан олар Помберо үшін әр түнде ром мен сигара сыйлықтарын қалдырады.

Pombero's original name in the Guaraní language is Karai Pyhare, "The man of the Night", he is said to be a primarily nocturnal creature. In some parts of Argentina he is known primarily by the Spanish translation of his name, Señor de la noche. Although accounts of the Pombero's appearance and nature vary slightly from one community to the next, he is usually described as being short and ugly, with very short arms and hairy hands and feet. His hairy feet are said to give him the ability to sneak up on people silently and the touch of his hairy hands to bring a cold shiver. The Pombero generally dwells in rural areas, living in the forest, although he will sometimes choose to inhabit an abandoned house. As a forest dweller, the Pombero is said to be able to imitate the sounds of various forest creatures. Most specifically it is believed that the Pombero can imitate birdsong, especially those of a nocturnal variety, and as such is viewed as something of a protector of the birds. Many witnesses of the Pombero say that before he appears he whistles. Most are so frightened of gathering his wrath that they never whistle again. One common aspect of the myth among various Guaraní based societies is that the Pombero protects the birds from children who hunt them with slingshots. The Pombero is generally viewed as a harmless troublemaker. Owing to his preferred habitat of rural forests, the targets of his mischief tend to be rural farmers. Among his favourite activities are setting loose cattle, stealing eggs, chicken and honey, frightening horses and causing them to throw their riders off, as well as scattering corn, rice, or other provisions. The Pombero is also often accused of impregnating single women either by a mere touch of his hand or by tricking them into having sex with him, and it is said that babies who are born ugly and hairy are likely the result of a visit from the Pombero. Another character from Guaraní mythology, Kurupi, is blamed in a similar manner for unexpected or unexplained pregnancies. The Pombero is difficult, if not impossible, to detect due to his silent movements as well as other supernatural abilities, such as being able to turn invisible, squeeze through impossibly narrow spaces, or other such feats. It is said that one can keep the Pombero from engaging in such mischief by leaving gifts out for him, most specifically cigars and rum, though honey is also an acceptable offering. Thus appeased, the Pombero will abstain from wreaking havoc upon one's home and possessions. In some areas it is believed that repeated giving of these gifts can cause the Pombero to become friendly, to the point where he will guard over one's home, animals, and possessions, and sometimes even leave gifts in return. The Pombero tends to be the most widespread and pervasive of mythological figures among Guaraní speaking cultures today. In rural Paraguay, for example, it is not uncommon for adults to fervently believe in this myth, to the extent that they leave gifts of rum and cigars for the Pombero nightly.

Помбероның танымал мәдениеттегі рөлі

Помберо мифы Sci Fi арнасының паранормальды тақырыптар (әсіресе криптозоология) туралы деректік бағдарламасы "Destination Truth" ішінде зерттелді, оның бірінші маусымының 6-тарауы "El Luisón/El Pombero" деп аталды. Kchiporros тобының "Sr. Pombero" (Мырза Помберо) альбомы осы кейіпкердің атымен аталды. 2020 жылдың қараша айында парагвайлық "Inside Studios" студиясы "Pombero – The Lord of Night" видео ойынын шығарды, ол аралас пікірлерге ие болды.