Екінші дүниежүзілік соғыстағы Квебек конференциясы

Кіріспе

1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастар конференциясы

Бірінші Квебек конференциясы, кодтық атауы Quadrant, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания, Канада және АҚШ үкіметтері өткізген жоғары құпия әскери конференция болды. Ол 1943 жылдың 17-24 тамызында Квебек қаласында, Ситадель мен Шато Фронтенакта өтті. Басты өкілдер Уинстон Черчилль және Франклин Д. Рузвельт болды, ал қабылдаушы тарап – Канаданың премьер-министрі Уильям Лайон Маккензи Кинг.

Конференция

Черчилль Маккензи Кингтің барлық талқылауға қатысуын ұсынғанмен, Рузвельт болашақ конференциялардың барлық одақтас мемлекеттердің орын талап етуімен шектелетіндігіне байланысты бұл идеяны ветолады. Нәтижесінде Маккензи Кингтің қонақжайлығы тек рәсімдік мақсаттар үшін болды. Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталин де осы кездесуге шақырылған еді, бірақ әскери себептермен қатыспады. Одақтастар Францияға шабуыл жасауды жоспарлау бойынша талқылауды бастауға келісті, «Операция Оверлорд» деген кодты атаумен, Біріккен штабтардың құпия баяндамасында. Overlord 1 мамыр 1944 жылы басталады деп келісілді, бірақ кейін бұл ескерілмеді және кейінірек мерзімі бекітілді. Алайда, Overlord жалғыз нұсқа емес еді; мысалы, «Операция Юпитер» француз жағалауында немістер тым күшті болып шықса, күшті мүмкіндік болатын. Жерорта теңізінде (Черчилльдің қатты қызығушылығы болған аймақ) олар Италияны Осі державаларының одағынан алып тастау және оны Корсикамен бірге басып алу үшін күш-жігерін көбірек шоғырландыруды шешті. Черчилль мен Рузвельт Италияның тек шартсыз капитуляциясын қабылдайтындарын, соғысты толық және дереу тоқтатуды талап етті. Сицилияның одақтас әскерлерге бағынғаны туралы хабар келді, бұл шабуыл тек 38 күнге созылды. Содан кейін Италияға 1943 жылдың 3 қыркүйегінде шабуыл басталады деп шешілді. Алайда сол күні қарулы келісімге қол қойылып, Италия ресми түрде соғыстан шықты. Америка, Ұлыбритания және Канаданың атом бомбасын жасаудағы күш-жігерін үйлестіруді жақсарту туралы пікірлер айтылды. Черчилль мен Рузвельт, Канаданың қатысуынсыз, Квебек келісімін жасады, онда ядролық технологияны ешқашан бір-біріне қарсы қолданбайтындарын, үшінші тараптарға қарсы қолданбас үшін бір-бірінің келісімін алатындарын, ал «Труба қорытпалары» үшінші тараптармен талқыланбайтынын мәлімдеді. Канада, бұл кездесуде қатыспаса да, осы келісімде маңызды рөл атқарды, өйткені ол уран мен ауыр судың негізгі көзі болды, екеуі де атом бомбасын жасау үшін маңызды. Балқандағы операцияларды партизандарды жабдықтаумен шектеуге, ал Жапонияға қарсы операцияларды жапон ресурстарын сарқып, олардың байланыс желілерін кесіп, Жапонияның материгіне шабуыл жасауға болатын алдыңғы базаларды қамтамасыз ету үшін күшейтуге шешім қабылданды. Стратегиялық талқылаулардан басқа, Кеңес Одағы мен Қытайдағы Чан Кайшеке хабарланған конференцияда Палестина мәселесі бойынша да бірлескен мәлімдеме жарық көрді, ол британдық оккупацияның күшейіп бара жатқан шиеленісті азайтуға бағытталған. Конференцияда Польшадағы неміс қатыгездіктері де айыпталды. Тынық мұхитында конференция Рабаулды алудың бастапқы жоспарын орындаудың орнына Рабаулды айналып өтуді және оқшаулауды шешті. Бұл шешім генерал Дуглас Макартурдың Жаңа Британиядағы қатты қорғалған Рабаул бекінісін бейтараптандыру жоспарын орындады. Макартурдың «Картул» операциясы 100 000-нан астам жапондық әскердің әскери тұтқындар лагерін құруға әкелді, олар өздерінің қалған күштерімен байланысын үзді. Италияны соғыстан шығару одақтастардың басты міндеті екені анық болды; бұл 1943 жылдың соңына дейін орындалады деп күтілді. Осыдан кейін, келесі үміт Германияның 1944 жылдың күзінде жеңіліп, тек Жапония ғана Осі державаларының қатарында қалады деген болды. Конференциядан кейін Черчилль балық аулау лагерінде демалыс жасап, 1943 жылдың 31 тамызында арнайы пойызға отырып, Вашингтонға Рузвельтпен сөйлесуді жалғастыру үшін барар алдында радиода сөйледі.

Although Churchill suggested that Mackenzie King be involved in all discussions, Roosevelt vetoed the idea due to concern that future conferences would be encumbered by all of the Allied nations demanding seats. As a result, Mackenzie King's hospitality was almost purely for ceremonial purposes. Joseph Stalin, leader of the Soviet Union, had been invited to join the conference, but he did not attend for military reasons. The Allies agreed to begin discussions for the planning of the invasion of France, codenamed Operation Overlord, in a secret report by the Combined Chiefs of Staff. It was agreed that Overlord would commence on May 1, 1944, but this was subsequently disregarded and a later date was finalised. However, Overlord was not the only option; for example, Operation Jupiter remained a strong possibility had the Germans proved too powerful on the French coast. In the Mediterranean (a theatre on which Churchill was very keen) they resolved to concentrate more force to remove Italy from the alliance of Axis powers and to occupy it along with Corsica. Churchill and Roosevelt made it clear that they would only accept unconditional surrender from Italy, with there to be a complete and immediate cessation of fighting. News came through of the fall of Sicily to Allied forces, an invasion that had taken just 38 days. It was then decided that an invasion of Italy would begin on September 3, 1943. However, an armistice was signed that same day, which officially put Italy out of the war. There were discussions about improving the coordination of efforts by the Americans, British, and Canadians to develop an atomic bomb. Churchill and Roosevelt, without Canadian input, signed the Quebec Agreement, stating that the nuclear technology would never be used against one another, that they would not use it against third parties without the consent of one another, but also that Tube Alloys would not be discussed with third parties. Canada, although not being represented at the particular meeting, played a key role in this agreement as it was a major source of uranium and heavy water, both essential in the atomic bomb. It was decided that operations in the Balkans should be limited to supplying guerrillas, whereas operations against Japan would be intensified in order to exhaust Japanese resources, cut their communications lines, and secure forward bases from which the Japanese mainland could be attacked. In addition to the strategic discussions, which were communicated to the Soviet Union and to Chiang Kai shek in China, the conference also issued a joint statement on Palestine, intended to calm tensions as the British occupation was becoming increasingly untenable. The conference also condemned German atrocities in Poland. In the Pacific theater the conference decided to bypass and isolate Rabaul rather than proceed with the original plan of taking Rabaul. This decision fulfilled General Douglas MacArthur's plan to neutralize the heavily fortified fortress of Rabaul in New Britain. MacArthur's Operation Cartwheel led to the creation of a de facto prisoner of war camp of over 100,000 Japanese troops who were cut off from the rest of their forces. It was clear that eliminating Italy from the war was the Allies' main priority; this was expected to be done by the end of 1943. Following this, the next hope was that Germany would be defeated by the fall of 1944, which would leave just Japan remaining among the Axis powers. Following the conference, Churchill was on holiday at a fishing camp and then, on August 31, 1943, delivered a radio address before travelling by a special train that was going to Washington, D. C., to resume talks with Roosevelt.

Қате орналастырылған портфель

Конференцияда талқыланатын өте құпия тақырыпты ескере отырып, Фронтенак сарайы мен Квебек цитаделіндегі қауіпсіздік маңызды болды. Канада армиясының сержант-майоры Эмиль Кутур (сол кезде 25 жаста) конференция аяқталғаннан кейін осы екі орындағы кеңселерді тазалауға жауапты болды. Кутур алтынмен жазылған "Черчилль Рузвельт, Квебек конференциясы, 1943" деген жазуы бар былғары портфельді тапты және оны естелік ретінде сақтап алды, бірақ оның ішінде "Оверлорд" операциясының дерлік толық жоспарлары бар екенін білмеді. Сол кешкі Кутур портфельдің ішіндегілерді тауып, осы құжаттардың өте сезімтал екенін түсініп, таңертең қайтарып беруге дейін матрасының астына жасырды. Кутурды Скотленд-Ярд пен ФБР тергеді, ақпараттың ешқайсысы жарияланбағанын қамтамасыз ету үшін. Екінші Квебек конференциясында Кутур оның үнсіздігі үшін Британ империясының медалімен марапатталды, бірақ бұл "қызмет көрсеткені үшін" деп түсіндірілді. 1972 жылы Кутур Лиза Пайеттпен Канада радиосының "Appelez moi Lise" бағдарламасында осы мәселе туралы сұхбаттасты. Кутурмен жасалған қосымша журнал сұхбаттары 2019 жылдың қыркүйегінен бастап Квебек цитаделіндегі екі Квебек конференциясының тұрақты көрмесінде көрсетілуде.