Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орыс эпостық поэзиясы
Russian epic poetry
Билина (былина) – орыс тіліндегі ауызша эпостық поэманың бір түрі. Ең көне билиньдер 10-12 ғасырларда Киев Русінде орын алады, ал қалғандары украин және орыс тарихының барлық кезеңдерімен байланысты. Миллердің сөзінше, ежелгі орыс билинінің прототипі – белгілі бір "билиникалық техникамен" оқылған, "ұстаздан шәкіртке, буыннан буынға" беріліп келген қасиетті солтүстік жырлары. Билинаның пайда болу уақыты туралы Леонид Майков былай деп жазды:
A bylina (былина, ; ) is a type of Russian oral epic poem. The oldest byliny are set in the 10th to 12th centuries in Kievan Rus', while others deal with all periods of Ukrainian and Russian history. According to Miller, the prototype of the Old Russian byliny were sacred northern legends, read according to a certain "bylinic technique", passed "from generation to generation, by the teacher to the student". Regarding the time of the origin of the byliny, Leonid Maykov wrote:
Соңында, Орест Миллердің пікірінше, билиньдердің көнелігі олардың шабуыл емес, қорғаныс саясатын бейнелеуімен дәлелденеді. Ол жазған мәтіндер қазір Оксфордтағы Бодлеан кітапханасында сақтаулы. Билинаның неміс тіліне аудармасы да белгілі, ол 1819 жылы анонимді түрде жарияланды. Жалпы, осы эпостық өлеңдерге деген қызығушылық осы деңгейге жетті, нәтижесінде барлық Ұлы Ресейден жан-жақты және кең көлемді материалдар жинақталды. Қаң және авторлар тобының мәлімдемесіне сәйкес, осы мәліметтер сақталғанымен, 20 ғасырда тек "солтүстік Ресейдің, Архангельск, Олонецк, Онега аймақтары және Сібірдің бір бөлігіндегі" билиньдер ғана белсенді түрде сақталды.
Finally, according to Orestes Miller, the great antiquity of byliny is proved by the fact that they depict a defensive policy, not an offensive one. The texts that he was able to record are now preserved in the Bodleian Library at Oxford. There was also a known German translation of the byliny and this was published anonymously in 1819. Overall, interest in these epic poems continued to the point that comprehensive and wide ranging materials were sourced from virtually all of Great Russia. Although these were preserved, according to Kahn et al., only those byliny from "northern Russia, the areas of Arkhangelsk, Olonetsk, the Onega region, and parts of Siberia" were actively preserved into the 20th century.
Жинақтар
Билинялар Ресейде 17 ғасырдан бері жинақталып келеді; бастапқыда олар поэзиялық қайтажазуларда ойын-сауық үшін жарияланды. Орал аймағындағы ең белгілі ерте жинақтарды казак Кирша Данилов 18 ғасырдың ортасында диірмен иесі Прокофи Демидов үшін жинады. 19 ғасырдың ортасында Павел Рыбников Онега көлінің аймағын аралап, жойылған деп есептелген билиня дәстүрінің Солтүстік-Батыс Ресей шаруалары арасында әлі де гүлденгенін анықтады. Рыбников Онега көліндегі аралда дауыл кезінде қалып қойды, сол жерде билиня әні естілді; ол әншіні әнді қайта орындауға көндіріп, сөздерін жазып алды. Ол бірнеше жүз билиня жинады, олардың барлығын ауызша айтылған нұсқалардан жазып алып, 1861 жылдан 1867 жылға дейін «П.Н. Рыбников жинаған әндер» деген атпен бірнеше томдық жинақта жариялады. Тағы бір белгілі жинақшы Александр Гилфердинг 1871 жылғы жазда «А.Ф. Гилфердинг жазған Онега билинялары» атты жинағын шығарды. Ол Рыбниковтың жұмысын жақсартты, билиняларды ауызша айтудың орнына, тікелей орындалуынан транскрипциялады. Ол ән мен сөздік нұсқаларының ырғағының өзгеше екенін байқап, орындаушылардан жолдар арасында үзіліс жасап, әннің сөздерін жазуға уақыт беруді сұрады. Ол жинағын тақырып бойынша емес, әнші бойынша ұйымдастырды және жиналған әндерімен бірге орындаушылардың қысқаша өмірбаяндық очерктерін қосты, осылайша әншінің ән шығарудағы рөліне назар аударды. Рыбников пен Гилфердингтің жұмысынан кейін көптеген ғалымдар Солтүстік Ресейдің барлық аймақтарында билиня іздеді және Ақ теңіз жағалауынан, сондай-ақ солтүстікке құятын өзендерден билинялар алды.
Byliny have been collected in Russia since the 17th century; initially they were published for entertainment in prose paraphrases. The Cossack Kirsha Danilov compiled the most notable of the early collections in the Ural region for the mill owner Prokofi Demidov in the middle of the 18th century. In the middle of the 19th century, Pavel Rybnikov traveled through the region of Lake Onega and rediscovered that the bylina tradition, which was thought to be extinct, still flourished among the peasants of northwest Russia. A storm stranded Rybnikov on an island in Lake Onega where he heard the sound of a bylina being sung; he persuaded the singer to repeat the song and wrote down his words. He proceeded to collect several hundred bylina, all of which he recorded from spoken paraphrase, and published them from 1861 to 1867 in several volumes entitled Songs Collected by P. N. Rybnikov. Another influential collector, Alexander Gilferding, published one collection entitled Onega Bylinas Recorded by A. F. Gilferding in the Summer of 1871. He improved upon Rybnikov's work by transcribing the byliny directly from the sung performance rather than the spoken retellings. He noticed that the rhythm differed between the sung and spoken versions, and asked the performers to pause for a longer period of time between lines to allow him time to record the words from the song itself. He also organized his collection by singer rather than subject and included short biographical sketches of the performers with their collected songs, thus focusing on the singer's role in the composition of the song. Following the work of Rybnikov and Gilferding, many more scholars searched for byliny everywhere in northern Russia, and obtained byliny from the shores of the White Sea and the rivers flowing to the north.
Жіктеу
Биллиниді жіктеудің бірнеше тәсілі бар, ал ғалымдар қай жіктемені қолдану керектігі туралы келіспейді. Мифологиялық мектептің ғалымдары «ескі» және «жас» батырлар туралы биллинилерді ажыратады. «Ескі» батырлар мифологиялық тұлғаларға ұқсас болса, «жас» батырлар қарапайым адамдарға ұқсайды. Тарихи мектеп биллинилерді оқиға болған княздықтарға қарай жіктейді, мысалы, Киевтік, Новгородтік және Галичина-Волынь айналымы сияқты. Гиганттар және оларға ұқсас мифологиялық биллинилер Киев мемлекеті құрылмас бұрын пайда болған болуы мүмкін, сондықтан оларды княздықтар бойынша жіктеу қиын. Тарихи мектептің ғалымдары мифологиялық биллинилерді көбінесе жеке қарастырады. Басқа ғалымдар биллинилерді мазмұнына қарай топтайды, оның ішінде батырлық, ертегілік, повестьтік және балладалық биллинилер. Көптеген ғалымдар княздықтарға негізделген жіктемені артық көреді.
There are several ways to categorize byliny, and scholars disagree on which classification to use. Scholars from the mythological school differentiate between byliny about 'older' and 'younger' heroes. The 'older' heroes resembled mythological figures, while the 'younger' heroes resembled ordinary human beings. The historical school classifies byliny based on the principality in which the story took place, as in Kievan, Novgorodian, and Galician Volhynian cycles. The mythological byliny of giants and the like probably originated long before the Kievan state was founded, and cannot be classified easily by principality. Scholars of the historical school often consider mythological byliny separately. Other scholars group byliny based on content, including heroic, fairy tale type, novella type and ballad byliny. Most scholars prefer classification based on principalities.
Құрылымы
Билиня орындалатын туындылардың мәніне орай, билиня әншілері негізінен түзу сызықты және түсінуге оңай құрылымды қолданады. Билиня құрылымы әдетте үш негізгі бөлімнен тұрады: кіріспе, баяндамалық бөлім және эпилог. Кіріспеде кейде тыңдаушыларды қызықтыру үшін өлең жолдары айтылады. Кіріспелерде жиі кейіпкерлердің тойда бір міндет алғаны немесе жолға шыққаны суреттеледі. Баяндамалық бөлімде оқиға шамадан тыс толықтырулармен және гиперболамен айтылып, оны қызықтырақ етеді. Эпилогта миссия үшін алған сыйлық, нақыл сөз немесе теңізге сілтеме болады, себебі билиня көбінесе теңізді тыныштандыру мақсатымен орындалатын. Тыңдаушыларға оқиғаны ұғынуға көмектесу үшін әншілер сөздердің немесе әңгімелердің алдында "көрсеткіш сөздерді" пайдаланатын, осылай аудиторияға кім кіммен сөйлесіп жатқанын түсіндіретін.
Because of their nature as performed pieces, byliny singers employ basically linear and easy to follow structure. Byliny structure typically includes three basic parts, introduction, narrative portion and epilogue. The introduction sometimes includes a verse to entice the audience to listen. Introductions often describe heroes at a feast being given a task or setting out on a mission. The narrative portion relates the adventure with exaggerated details and hyperbole to make the story more exciting. The epilogue refers to the reward for the mission, a moral or a reference to the sea, since byliny were often performed to attempt to calm the sea. To help listeners grasp the story, singers used 'tag lines' to preface speeches or dialogues, setting up for the audience who is talking to whom.