Кіріспе
Корах (Qōraḥ; قارون Qārūn) – Ижардың ұлы, Ескі өсиеттің (Еврей Киелі кітабы) Сандар кітабында және Құранның төрт аятында айтылатын, Мұсаға қарсы көтеріліс басшысы ретінде танымал тұлға. Кейбір ескі ағылшын аудармаларында, сондай-ақ Дуай-Раймс Киелі кітабында оның есімі "Кор" деп жазылған, ал көптеген Шығыс Еуропа аудармаларында "Корак" немесе "Корей" деп кездеседі. Еврей Киелі кітабында Қорах есімі кем дегенде тағы бір адамға қатысты қолданылады: Қорах (Есаудың ұлы).
Korah ( Qōraḥ; قارون Qārūn), son of Izhar, is an individual who appears in the Biblical Book of Numbers of the Old Testament (Hebrew Bible) and four different verses in the Quran, known for leading a rebellion against Moses. Some older English translations, as well as the Douay–Rheims Bible, spell the name Core, and many Eastern European translations have "Korak" or "Korey". The name Korah is also used for at least one other individual in the Hebrew Bible: Korah (son of Esau).
Шежіресі
Шығу кітабы Қорахты Ишардың ұлы, Қахаттың ұлы, Левидің ұлы деп көрсетеді. Оның үш ұлының есімдерін тізбектейді. Қорахтың Ишардан тараған бауырлары Нефег пен Зихри болған. Бұл Қорахты Хеброн, Ұзиел және Амраммен байланыстырады, олар оның әкесі Ишардың (Қахаттың ұлы) бауырлары еді. 1 Жылнамалар және 2 Жылнамалар осы шежірені қайталайды; алайда, бұл сілтеме Шығу кітабындағы шежірелерден алынған болуы мүмкін. Сандар кітабы бұл әулетті Левиге, яғни Исраил атасының ұлына дейін жетеді. Оған сәйкес, оның әулеті былай: "Левидің ұлы Қахаттың ұлы Ишардың ұлы Қорах", осылайша ол Леви атасының шөбересі және Мұса мен Харонның туысы болады.
Көтеріліс
Онда Қорахтың Датан, Абирам және 250 серіктерімен бірге Мұсаға қарсы бүлік көтергені айтылады. Олар Құдайға хош иіс шашу үшін оттықтарда құрбандық шалғанда, аспаннан от түсіп, олардың барлығын жалмап жіберді. Леви руынан шыққан Қорах және оның одақтастары, Рубен руынан шыққан Датан мен Абирам да Құдайдың жазасына ұшырады. Құдай жерді жарып, оларды, олардың отбасыларын, Қорахпен байланысты баршасын және олардың барлық мүлкін жұтып қойды. Сонымен қатар, Қорах, Датан және Абирамға (олардың отбасыларына) болған оқиғадан наразы болған израильдіктер Мұсаға қарсылық білдірді, сонда Құдай Мұсаға халықтан алыстауды бұйырды. Одан кейін Құдай 14 700 ер адамды індетпен жазалады, олар Қорахтың жойылғанына қарсы болғандары үшін. Дегенмен, "Қорахтың ұлдары өлмеді".
Рабби әдебиетінде
Талмуд дәуіріндегі раввиндер «Қора» есімін «басқа шашы жоқ» деп түсіндірді. Бұл ат Қорахқа Израильде көтеріліс ұйымдастырғандығы үшін, елде қалған бос орынның себебі болғандықтан берілді. Қорах Мысырда Жүсіптің жасырған қазыналарының бірін тапқандықтан, зор байлыққа ие адам ретінде сипатталады. Қорахтың қазына кілттерінің өзі 300 есектің жүгін көтере алатын. Ол және Хаман – әлемдегі ең бай екі адам еді, екеуі де ашкөздігінің салдарынан қаза тапты, себебі олардың байлығынан құдайдың нығматы болған жоқ. Екінші жағынан, Қорах дана адам, әулетінің басшысы және Келісім сандығын иықтарымен көтеріп жүрген қохаттықтардың бірі ретінде бейнеленеді.
Көтерілістің себебі
Раввиндердің айтуынша, Қорахтың бүлігінің басты себебі – оның Ұзиел ұлы Елисафанды Қохат тайпасының басшысы етіп тағайындауы еді. Қорах былай деді: «Қохаттың төрт ұлы болды. Қохаттың үлкен ұлы Амрамның екі ұлы патшалық пен дін қызметін өздеріне алды. Енді мен Қохаттың екінші ұлының ұлымын, демек Қохат тайпасының басшысы болуым керек еді. Бірақ Мұса осы лауазымды Қохаттың кіші ұлының ұлы Елисафанға берді». Қорах Мұсаға мына сұрақтарды қойды: «Текхелеттен толыққандай жасалған таллитке бахрома керек пе?» Мұсаның оң жауабына Қорах: «Таллиттің көк түсі оны діни талаптар бойынша дұрыс етпейді, бірақ сенің сөзіңше төрт көк жіп дұрыс етеді», – деп қарсылық білдірді. «Заң кітаптарымен толы үйге мезуза керек пе?» Мұса оған «керек» деді, сонда Қорах: «175 тараудан тұратын Тораның барлығы үйді тұруға жарамды етпейді, ал сен оның бір тарауының жеткілікті дейсің. Сендер бұл пәрмендерді Құдайдан емес, өздеріңнен ойлап таптыңдар», – деді. Содан соң ол Синедрионың 250 мүшесін жинап, оларды көк жүннен тігілген таллит кигізіп, дастарқан дайындады. Ааронның ұлдары дін қызметкерлерінің үлесін алуға келді, бірақ Қорах және оның жақтастары оларға тиіс үлестерін беруден бас тартты, бұл пәрмендерді Құдай емес, Мұса бергенін айтты. Мұса осы жайтты біліп, Қорахтың үйіне келіп, араны ашып, татуласуға тырысты, бірақ Қорах және оның 250 ізбасары оған қарсы шықты. Қорах әйелімен де кеңесті, ол оны бүлікке ынталандырып, былай деді: «Мұсаның не істегенін көрдіңіз бе? Ол өзін патша деп жариялады, ағасын бас діни қызметкер етіп, ағасының ұлдарын дін қызметкерлері етіп тағайындады. Соған қоса, сізді қоршау үшін шашыңызды қырқып тастауға мәжбүрледі». Қорах: «Бірақ ол соны өз ұлдарына да жасады», – деп жауап берді. Әйелі: «Мұса сізді соншалықты жек көреді, сізге де, оның ұлдарына да бірдей жамандық тисе, оларға да осы жамандықты жасауға дайын еді», – деді. Қазіргі заманғы еврей реформасы мен секулярлық түсіндірмелер Қорах бүлігіне жаңа себептер келтіреді, бұл авторлардың жаңа күн тәртібі мен алаңдаушылықтарын көрсетеді.
Қорахтың астарлы әңгімесі
Қорах бүкіл халықты Мұсаға қарсы қоздырып, Мұса белгілеген заңдарды көтеруге болмайтынын айтты. Ол оларға мына мысал келтірді: "Бір жесір әйел, екі қызы бар, бір жерге ие болған. Ол жерді жыртуға келгенде, Мұса оған өгіз бен есекпен бірге жыртуға болмайтынын айтты. Егін себуге келгенде, Мұса оған араластырылған тұқымдармен себуге болмайтынын айтты. Егін жинау кезінде ол жердің бір бөлігін жинамай қалдыруға міндетті болды, ал жиналған егіннен дін қызметкеріне тиіс үлесін беруге міндетті еді. Әйел жерін сатып, түскен ақшаға екі қой сатып алды. Бірақ олардың алғашқы туған қойын дін қызметкері Һаронға беруге міндетті болды. Ал қойдың жүнін қиғанда, ол жүннің алғашқы бөлігін де талап етті. Жесір әйел: «Мен енді оның талаптарына шыдай алмаймын. Осы қойларды сойып жегенім жақсы» деді. Бірақ Һарон иығына, екі жақ бетіне және ішекке талап етті. Сонда жесір әйел ашуланып: «Егер талаптарыңнан бас тартпасаң, оларды Тәңірге арнаймын» деді. Һарон: «Олай болса, барлығы маған тиесілі» деп, етін алып кетіп, жесір әйелді және оның екі қызын мүлде қараусыз қалдырды. Ақылды Корах сияқты адамның неліктен осылай ақылсыздыққа барып, бүлік шығарғаны оның өзінің пайғамбарлық қабілеті арқылы алданып қалғанымен түсіндіріледі. Ол пайғамбар Самуилдің өзінің ұрпағы болатынын болжағандықтан, жазадан құтылатынын ойлады. Бірақ ол жаңылысқан, өйткені оның ұлдары қашып құтылса да, ол өзі қаза тапты.
Қорахтың жойылуы
Қорахтың жерге сіңіп кеткен сәтінде жер ойысқа айналып, оның барлық мүлкі, тіпті кір жуушыдағы мата және Қорахтан алыс тұратын адамдар қарыз алған инелер де сол ойысқа құлап кетті. Раввиндердің айтуынша, Қорах екі есе жазаланды: өртеліп, содан кейін тірідей жерленді. Ол және оның ізбасарлары Хана дұға еткенше төмен түсіп жатты; және оның дұғасы арқасында Қорах жұмаққа көтеріледі, – дейді раввиндер. Рабба бар бар Хана баяндағандай, ол шөлде саяхаттап келе жатқанда, бір араб оған Қорахтың жерге сіңген жерін көрсеткен. Сол жерде жердегі жарық болды, ол соған суға малынған жүн салды. Жүн құрғап қалды. Ол құлағын жарыққа жақындатқанда, "Мұса және оның Таураты рас, ал біз жалғанбыз!" – деген дауыстарды естіді.
Басқа сілтемелер
Жаңа Келісімде Қорах туралы былай делінген: «Оларға уай! Олар Қаиннің жолына түсті; олар пайда табу үшін Балаамның қатесіне асықты; олар Қорахтың бүлігінде жойылды». (NIV)
The rebellion of Korah is also made reference to in chapter 11 of 2 Meqabyan, a book considered canonical in the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church. Korah is mentioned in the 1768 edition of The New England Primer. Here, as part of an alphabet, we read that "Proud Korah's troop was swallowed up" which is a paraphrasing of
Korah is also mentioned by Irenaeus in his anti Gnostic work Against Heresies , written in about 180. He criticized the excuse that some evil people in the Bible were credited with obtaining their power from God. Specifically he wrote that there are some who "declare that Cain derived his being from the Power above, and acknowledge that Esau, Korah, the Sodomites, and all such persons, are related to themselves." The Dead Sea Scrolls also provide additional details about Korah, though which Korah is not certain.
Қорахтың бүлігі туралы 2 Мәқабия кітабының 11-ші тарауында да айтылады. 1768 жылы жарық көрген «The New England Primer» кітабында да Қорах есімді адам туралы айтылады. Мұнда әліпбидің бір бөлігі ретінде «Мақтаншыл Қорахтың әскері жұтылып кетті» деп оқылады, бұл – Қорах туралы қайта баяндау.
The rebellion of Korah is also made reference to in chapter 11 of 2 Meqabyan, a book considered canonical in the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church. Korah is mentioned in the 1768 edition of The New England Primer. Here, as part of an alphabet, we read that "Proud Korah's troop was swallowed up" which is a paraphrasing of
Korah is also mentioned by Irenaeus in his anti Gnostic work Against Heresies , written in about 180. He criticized the excuse that some evil people in the Bible were credited with obtaining their power from God. Specifically he wrote that there are some who "declare that Cain derived his being from the Power above, and acknowledge that Esau, Korah, the Sodomites, and all such persons, are related to themselves." The Dead Sea Scrolls also provide additional details about Korah, though which Korah is not certain.
Ириней шамамен 180 жылы жазған «Әрекетсіздерге қарсы» атты гностицизмге қарсы еңбегінде Қорахты атап өтеді. Ол Киелі кітаптағы кейбір жаман адамдардың күші Құдайдан келген деген пікірді сынады. Ол «кейбіреулер Қаиннің болмысы жоғарыдағы Күштен шыққан дейді және Есау, Қорах, содомдықтар және осындай барлық адамдар өздерімен байланысты екенін мойындайды» деп жазды. Өлі теңізден табылған құжаттарда да Қорах туралы қосымша мәліметтер бар, бірақ бұл қай Қорах екені нақты емес.
The rebellion of Korah is also made reference to in chapter 11 of 2 Meqabyan, a book considered canonical in the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church. Korah is mentioned in the 1768 edition of The New England Primer. Here, as part of an alphabet, we read that "Proud Korah's troop was swallowed up" which is a paraphrasing of
Korah is also mentioned by Irenaeus in his anti Gnostic work Against Heresies , written in about 180. He criticized the excuse that some evil people in the Bible were credited with obtaining their power from God. Specifically he wrote that there are some who "declare that Cain derived his being from the Power above, and acknowledge that Esau, Korah, the Sodomites, and all such persons, are related to themselves." The Dead Sea Scrolls also provide additional details about Korah, though which Korah is not certain.
Құранға сілтеме
Құранда Қораның аты Qārūn (قارون) деп те аталады. Ол бай адам ретінде танылып, мақтанышы мен білімсіздігінен өте кеуде көтеріп кетті. Байлығын Аллаға емес, өз біліміне жатқызды. Қарун Мұсаның халқынан еді, бірақ ол оларға тирандық жасады. Біз оған қанша қазына бердік десеңіз, олардың кілттері бір топ күшті адамдарға ауыр тиер еді. Сонда халық оған: «Шаттанба! Алла Тағала (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) өркөкіректерді ұнатпайды», – деді. Ол: «Маған бұл білім арқасында берілді», – деді. Бұрынғы буын ішінде өзінен де күшті, байлығы артық болғандарды Алла жойғанын білмеді ме? Сосын біз оны және оның үйін жерге жұтып алдық. Оған Алладан басқа ешкім көмектесе алмады, өзін де қорғай алмады. Малай және Индонезия тілдерінде қазына сөзі «Harta Karun» («Қарун қазынасы») деп аталады. Түрік тілінде оны «Karun’un Hazineleri» деп те атайды. Мұсылман мәдениетінде ол байлыққа негізделген пендешіліктің символы – тиран ретінде танылады.
The Quran states he was punished due to his extreme arrogance by being swallowed by earth along with all his great material wealth. He said, "I was only given it because of knowledge I have." Did he not know that God had destroyed before him of generations those who were greater than him in power and greater in accumulation [of wealth]? But the criminals, about their sins, will not be asked.|sign=|source=Q28:78
text=And We caused the earth to swallow him and his home. And there was for him no company to aid him other than God, nor was he of those who [could] defend themselves.|sign=|source=Q28:81
In the Malay and Indonesian language, the term for treasure is literally Harta Karun ("Qarun's treasure"). It is also often referred to in Turkish as "Karun'un Hazineleri". In Muslim culture, he is referred to as a tyrant who is the epitome of arrogance based on wealth.