Кіріспе

Жеті таралғыш гитара, әдеттегі алты таралғыш гитараға бір қосымша таралғыш қосады, көбінесе бас диапазонды (әдетте төменгі B) немесе жоғары диапазонды кеңейту үшін қолданылады. Қосымша таралғыш екі түрлі жолмен қосылады: саусақ тақтасының енін ұлғайту арқылы, сол қолмен қосымша таралғышты басу мүмкіндігін беру; немесе саусақ тақтасын өзгертусіз, "қалқымалы" бас таралғышты қосу арқылы. Соңғы жағдайда, қосымша бас таралғыш қолданыстағы бас таралғыштардың қасына орналасады, бірақ архлют және теорбо сияқты саусақ тақтасынан бөлек болады. Мұндай басылмаған бас таралғыштар тарихи түрде диапазон немесе бурдон деп белгілі болған. Жеті таралғыш гитараның кейбір түрлері нақты мәдениеттерге тән, мысалы, орыс, мексикалық және бразилиялық гитаралар.

Тарих

Жеті кыллы гитараның тарихы 230 жылдан астам уақытқа созылады. Ренессанс дәуірінде (шамамен 1400–1600 жылдар) еуропалық гитара әдетте төрт қатардан тұрған, әрқайсысы екі ішекті жіппен керілген, ал әр қатардағы жіптердің жұбы бірдей дыбыспен күйленген. Барокко кезеңінің ортасына қарай (шамамен 1600–1750 жылдар) ол көбінесе бес қатарлы (әлі де жұп жіпті) болды және әртүрлі қосымша күйлеулерді пайдаланды, олардың кейбіреулері кері күйлеулі болды. 18 ғасырдың басында екі жіппен керілген алты қатар кең таралды. Осы уақытқа дейін көптеген кыллы аспаптар ішек жіптермен керілген. 1800 жыл шамасында сапалы металл сымдар қолжетімді болды. Бұл жаңа сымдар берік болды, жақсы күйде тұрды және, ең бастысы, дәстүрлі ішек жіптерге қарағанда күштірек дыбыс шығарды. Металл сымдарды пайдалану кеңінен қабылданғанда, олардың үлкен дыбыс көлемі лютиелерді аспаптарындағы бір жіпті қатарларды тәжірибелеуге итермеледі және салыстырмалы түрде қысқа уақыт ішінде алты бір жіпті гитараны пайдалану кең таралды, содан кейін стандартқа айналды. Бұл ерте гитаралардағы қатарлардың санының өзгеруі демузыканттардың аспаптың диапазонын кеңейтуге деген ұдайы тыйырмасын көрсетеді, бұл бұрынғы күндері люттың дамуына ұқсас. Осы факторлардың барлығы жеті кыллы гитараның пайда болуына ықпал еткен болуы мүмкін. Жеті кыллы гитара Еуропада алты кыллы гитара сияқты кең танылмады, бірақ бірқатар композиторлар жеті кыллы гитараға арналған маңызды шығармалар жазды. Француз гитарисі Наполеон Кост (1805–1883) жеті кыллы гитараны ерекше назарда ұстап, шығармалар жазды. Итальяндық гитарист Марио Маккаферри (1899–1993) бас жіптердің (диапазон немесе бурдон) белгілі жақтаушысы болды және аспапқа арналған шығармалар да жазды. Керісінше, Ресейде жеті кыллы гитара кеңінен танымал болды және оны ойнаудың толыққанды мектептері пайда болды. 20 ғасырдың ортасында алты кыллы аспаптардың танымалдылығы артып, кейбір қиындықтар туғанына қарамастан, жеті кыллы орыс гитарасы Ресейде бүгінгі күнге дейін танымал. Жаңа дүниеде гитара септима немесе гитара септима – он төрт жіпті, жеті жұп қатармен керілген – кем дегенде 1776 жылдан бері Мексикада белгілі (Антонио Варгас). Қазіргі кезде алты кыллы аспаптар кеңінен таралған болса да, Мексикада осы аспаптарды әлі де кездестіруге болады. Жеті кыллы аспаптар Оңтүстік Американың кейбір аймақтарында, әсіресе Бразилияда танымал, онда олар 19 ғасырдың шоро музыкасында маңызды аспапқа айналды, қазір қайта жандануда.

Бразилиялық

Бразилиялық жеті кыллы гитара (violão de sete cordas) – негізінен хоро мен самбада қолданылатын акустикалық гитара. Ол 19-шы ғасырдың соңында Бразилияға болат кыллы гитара ретінде әкелінді. 20-шы ғасырда, әсіресе Дино 7 Кордас және Рафаэль Рабелло есімді музыканттар арқылы "байхария" стиліндегі контрпункт және сүйемелдеу техникасы дамыды. 1980 жылдардың басында гитарист Луиз Отавио Брага нейлон кыллы нұсқасын жасатып алды, және қазіргі заманғы Яманду Коста сияқты көптеген жеке орындаушылар үшін бұл стандартқа айналды. Бразилиялық жеті кыллы гитара әдетте классикалық гитара сияқты күйленеді, бірақ төменгі E-ден бір октава төмен C кыл қосылады: C2 E2 A2 D3 G3 B3 E4; алайда кейбір музыканттар C кылды B-ге дейін төмендетіп, мынадай күйленуге қол жеткізеді: B1 E2 A2 D3 G3 B3 E4.

Классикалық

Жеті кыл гитарашылар дәстүрлі және заманауи "классикалық" репертуар орындау үшін қолданылады. Бұл аспаптар негізінен нейлон кылдармен жабдықталған классикалық гитаралар, бірақ бір қосымша (көбінесе) бас кылмен, ал ең көп қолданылатын құйрылуы: B1 E2 A2 D3 G3 B3 E4. Аспапты жақсы көретіндер дәстүрлі алты кылды классикалық гитара туындыларын көптеген жаңа аранжировкалармен ұсынды, ал жетінші кылды, мысалы, C немесе D-ге қайта құйрылуға болады, бұл аранжировкаларға бейімделу үшін. Классикалық музыка әлемінде бұл аспапты қолдану, сондай-ақ 8, 9, 10, 11 немесе одан да көп кылдары бар басқа кеңейтілген диапазонды аспаптармен бірге, осы аспаптарға арналған кыл жиынтығын шығаратын және белгілейтін бірнеше танымал кыл өндірушілердің пайда болуына жеткізді (La Bella; Pyramid; d'Aquisto; т.б.). Мысалы, Наполеон Кост Франц Шуберттің вокалдық сүйемелдеуі бар шығармасын аранжировкалады, дегенмен сол кезде гитаралар көбінесе жеке орындау үшін қолданылатын.

Мексикалық ()

Жеті жұп ішектен, барлығы 14 ішектен тұратын гитара бар, ол гитара септама немесе 14 ішекті гитара деп аталады. Бұл аспап Мексикада әлі де таралған, тіпті АҚШ-та да көптеген танымал топтар ойнайды, олардың ішінде Korn есімді тобы ең белгілісі.

Жартылай қуыс және қуыс корпусты электр гитаралары

АҚШ-та джаз гитарисі Джордж Ван Эпс 1930 жылдардың соңында Epiphone Guitars компаниясымен жеті сапты гитара жасатып алды, ал 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Gretsch-тен жеті сапты қолтаңбалық гитара алды. Ван Эпстің қолтаңбалық гитарасы алғашқы сериялық өндірістің жеті сапты электр гитарасы болуы мүмкін. Ван Эпс жетінші сабын A дыбысына келтірді. Ван Эпстен кейін Бэки Пицарелли, Говард Алден, Рон Эшете, Чанс Рассел және Бэки Пицареллидің ұлы Джон Пицарелли сияқты бірнеше музыканттар жеті сапты гитараны қолдана бастады. Ленни Брео да жеті сапты аспаптарды қолданды, бірақ басқа музыканттар бас сабын қосса, Бреода кем дегенде бір аспапта жетінші сап жоғары "Е" сабынан жоғары "А" дыбысына (A4) қосылған еді. Ол жоғары А дыбысын қолдана бастаған кезде, коммерциялық өндірістегі ешбір сап мұндай жоғары күйге төтеп бере алмады, сондықтан Брео оны тиісті өлшемдегі монофиламент балық аулау жібімен ауыстырды. Бір жылдан кейін материалтанудағы жетістіктер La Bella компаниясына Бреоның жоғары А-сы үшін арнайы сап жасауға мүмкіндік берді. Джаз гитарисі Ральф Патт 1964 жылы үлкен үштіктерді зерттей бастағаннан кейін жеті сапты жартылай акустикалық аркалық гитараларды қолданды. Патттың күйі тұрақты, себебі оның тізбектей ашық саптары арасындағы барлық аралықтар үлкен үштіктер, ал стандартты гитара күйінде төрт кварты арасында бір үлкен үштік бар. Үлкен үштік күйі стандартты гитара күйінен тар ауқымды, сондықтан Патт жеті сапты гитараны қолдана бастады, бұл үлкен үштік күйіне стандартты күйдің E e' диапазонына ие болуға мүмкіндік берді. Ол алғаш рет 1920 жылдары жасалған кең мойынды Mango гитарасын сынап көрді және 1963 жылы оны жеті сапқа өзгертті. 1967 жылы ол Хосе Рубионың жеті сапты гитарасын сатып алды. 1987 жылы Fender Алекс Грегоримен жоғары А сабы бар Stratocaster стиліндегі гитара жасау туралы келісімге келді. Аз ғана прототиптер жасалды, бірақ бұл модель өндіріске енгізілген жоқ. Ол жеті сапты гитара туралы көптеген жалған мәлімдемелер жасады және Fender компаниясының шектеулі санда шығарған қолтаңбалық сериясы туралы да сенімді ақпарат көзі болып саналмайды. Ол өндірістің барлық кезеңдеріндегі оқиғаларды жиі әшекейлейді. Жеті сапты алғашқы сериялық өндіріс Ibanez UV7 болды, бұл Стив Вайдың қолтаңбалық моделі. Оны Джон Петруччи, Reb Beach және Korn гитаристері Брайан Уэлч пен Джеймс Шаффер де қолданды. Вай идеяға жеті сапты классикалық және джаз ойнаушылары ұсынған қосымша саптың кеңейтілген диапазонымен бірдей себептермен қызығушылық танытты. Жоғары А-мен алғашқы тәжірибеден кейін төменгі В сабы қосылды, себебі жоғары А сабы жиі үзіліп қалатын. (Кирк Сэнд пен Ленни Брео саптың ұзындығын 22,75 дюймге дейін қысқартқан арқылы жоғары А сабының үзілу мәселесін шешті, ал Вайдың Ibanez гитарасы 25,5 дюймді құрайды.) Вай Whitesnake тобымен жеті сапты прототиппен гастрольдеді, содан кейін гитараларды 1990 жылы шыққан Passion and Warfare альбомында қолданды. Жеті сапты гитара Korn тобы 1994 жылы шыққан дебюттік альбомында Ibanez Universe гитараларын пайдаланған кезде танымал болды. 1990 жылдары 7 сапты аспаптарды өндірушілерге Fender-дің еншілес компаниясы Squier және Gibson-ның еншілес компаниясы Epiphone кірді. Осы кезеңде көптеген гитаристер жеті сапты гитараның кеңейтілген диапазонымен танысты. Бұл жеті сапты гитараның тек ауыр рифтерге ғана жарамды "ну-металл" аспапы деген қорлықпен өтелді. Бұл өте ирониялық, өйткені Korn гитаристері Munky мен Head алғашқы күндері жеті сапты гитараны рифтер үшін қолдануға болмайды деп естігендерін еске алады, себебі ол техникалық гитарашыларға арналған гитара еді. 1990 жылдары басқа бірнеше ауыр металл гитаристер жеті сапты аспаптарды қолдана бастады (әсіресе Джон Петруччи, Трей Азадтот және Эрик Рутан), бұл соло үшін гитараның жоғарғы диапазонын сақтай отырып, төмендетілген рифтерді орындау мүмкіндігін байқады. Алайда жеті сапты гитара осы даму кезеңінде толыққанды танылмады және Универсель моделі 1995 жылы қысқа мерзімге тоқтатылды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Muse тобының Matt Bellamy AADDGBE күйімен ("Citizen Erased" әні бастапқыда төмендетілген алты сапты гитарада жазылған) Manson-нің жеті сапты қызыл гитарасын тек "Citizen Erased" әнін орындау үшін қолданды. Кейін ол Muse тобының 2012 жылғы "The 2nd Law" альбомының турнесінде "Supremacy", "Survival" және "Liquid State" жаңа әндерін орындау үшін жаңа Manson жеті сапты гитараларын қолдана бастады. Дино Казарес арнайы жеті сапты Ibanez гитараларын пайдаланады; Кристиан Ольде Вулберстің жеке Jackson жеті сапты гитарасы бар, Джефф Лоумистің Schecter жасаған қолтаңбалық моделі бар және Стивен Карпентер ESP компаниясы шығарған бірнеше жеке модельдеріне ие.

Гибридтік конструкциялар

2000-жылдардың басында Роджер МакГинн (он екі сапты гитарадағы шеберлігімен және The Byrds тобымен ұзақ байланысымен танымал) C. F. Martin & Company компаниясымен жеті сапты халық гитарасын жасау үшін жұмыс істеді. МакГинннің гитарасы (қазір Мартин компаниясы сатады) стандартты халық гитарасы сияқты болат ішектермен келген, бірақ үшінші (G) ішегіне жоғары октавалы ішек қосылған. МакГинннің көптеген танымал гитаралық сололары негізгі мелодияны орындау үшін он екі сапты гитараның G ішегін пайдаланған, сондықтан Мартиннің жеті сапты гитарасы гитараның барлық алты ішегін екі еселеу қажеттілігінсіз, осы кеңейтілген диапазонмен ойнау үшін жасалған. 2010 жылы Inox Guitars бразилиялық Viola caipira мен орыс семистрункасын (семиструнка) біріктірді. Бұл аспапта семиструнканың 6-шы және 7-ші ішектері сияқты 2 бас ішек және Viola caipira сияқты бес жұп ішек бар, ол GDGDGBD ашық құрамында слайд-гитара ретінде қолданылады.

Тюнинг

Қазіргі жеті сапты гитара көбінесе қосымша жетінші сабына төменгі B нотасымен келдіріледі (B1–E2–A2–D3–G3–B3–E4). Trivium (The Crusade және Shogun), Dream Theater және Haken сияқты заманауи металл топтары осы келдіруді жиі қолданады. Көптеген джаз музыканттары күшті бас партиялары мен оңай орындалатын квинт аккордтары үшін A келдіруін (A1–E2–A2–D3–G3–B3–E4) пайдаланады. Чоро ойнаушылары әдетте жетінші сабын жарты тон жоғары, C нотасына келдіреді: C2 E2 A2 D3 G3 B3 E4. Жоғарыда аталған дәстүрлі орыс гитарасының келдірулері әлі де кеңінен қолданылады. Ал, бас сабының орнына жоғары сапты ұнататын музыканттар мына келдіруді қолданады: E2–A2–D3–G3–B3–E4–A4.

Қолданылуы

Жеті кыллы гитаралар классикалық, джаз, рок, прогрессивті рок және хэви металл сияқты әртүрлі музыкалық стильдерде қолданылады. Жеті кыллы гитаралар тобында жақсы ойнайды, себебі оның ең төменгі нотасы B1, 5+ кыллы бас-гитарада жиі қолданылатын ең төменгі нота B0-мен үйлеседі. Гитара мен бас екеуі де А1 және А0 ноталарына дейін құлақтандыруға болады (бас-гитара үшін бұл стандартты фортепианоның ең төменгі нотасына дейін диапазонды кеңейтеді). Гитара – nu metal стиліндегі Korn тобының "ерекше дыбысын" жасаудағы басты себепкер. Сонымен қатар, 14 кыллы гитара да бар, оны төменгі B октавасы қосылған 12 кыллы гитара немесе жеті жұп кылдан тұратын жеті кыллы гитара деп қарастыруға болады, бұл оған әдемі дымқылдылық береді.