Кіріспе
Арнайы жағдайлар немесе іс-шаралар үшін киімдер класы. Ресми киім немесе толық киім – бұл неке тойы, крещение, мінездеме беру, жаназа, Пасха және Рождество мерекелері сияқты ең ресми шараларға, сондай-ақ кейбір мемлекеттік кешкі ас, қабылдаулар, балдар мен ат жарыстарына қолданылатын батыс киім үлгісі. Дегенмен, рұқсат етілген басқа нұсқалар да бар: салтанатты киімдер (сарай киімдері, дипломатиялық және академиялық киімдер), толық киім-кешек, діни киімдер, ұлттық киімдер және сирек кездесетін фрак (1820-1920 жылдары таңғы киімге дейін күндізгі ресми киім ретінде таралған). Сонымен қатар, ресми киімдерге ресми түрде толық өлшемді ордендер мен медальдармен бірге кию талап етіледі. Әсіресе ерлердің дәстүрлі ресми киіміне қатысты хаттама 20 ғасырдың басынан бері дерлік өзгерген жоқ. 1960 жылдардағы контрмәдениеттен кейін төмендегеніне қарамастан, ол Батыс мәдениетіне ықпал ететін ресми орталарда сақталады: ең әйгілісі – Еуропа, Америка, Оңтүстік Африка, Австралия және Жапония. Әйелдер үшін ресми балдық көйлектерге (және үйлену көйлектеріне) қатысты негізгі дәстүрлер сақталса да, сәндегі өзгерістер көбірек динамикалық болды. Ерлер үшін дәстүрлі ресми бас киім – цилиндр, ал әйелдер үшін – әртүрлі интерпретациядағы шляпалар. Ерлерге арналған аяқ киім – классикалық туфлі, сапогтар немесе пумптар, ал әйелдерге – өкшелі туфлі. Батыс елдерінде "формалды" немесе "ақ галстук" киім үлгісі әдетте ерлер үшін фрак, ал әйелдер үшін кешкі көйлек дегенді білдіреді. Әйелдер үшін ең ресми киім – толық ұзындықтағы балдық немесе кешкі көйлек, кешкі қолғаптармен бірге. Кейбір "ақ галстук" шараларында әйелдердің шынтақтан жоғары ұзын қолғап киюі де талап етіледі. Ресми киім – ең ресми киім үлгісі, одан кейін жартылай ресми киім (күндізгі қара костюм негізінде), кешкі "қара галстук" (смокинг) және әйелдер үшін кешкі көйлек келеді. Ерлер костюмі мен әйелдердің коктейльдік көйлегі одан кейін ғана келеді, дәстүрлі түрде бейресми киіммен байланысты. Егер икемділік деңгейі көрсетілсе (мысалы, "форма, таңғы пальто немесе костюм", мысалы, 2018 жылы ханзада Гарри мен Меган Марклдың тойында), үй иелері қонақтарды киім таңдаудағы қиындықтан құтқару үшін осы киімнің ең ресми нұсқасын киюге бейім. Ұлттық киімдердің ең ресми нұсқалары әдетте Батыс формалды киім үлгілерінің біртектілігіне қосымша нұсқа ретінде рұқсат етіледі. Керісінше, көптеген мәдениеттер формалдылықтың белгілі бір деңгейін интуитивті түрде қолданғандықтан, халықаралық және жергілікті әдет-ғұрыптарды біріктіруге ашық Батыс формалды киім үлгілерінің әмбебаптығы оның халықаралық стандарт ретінде бәсекеге қабілеттілігіне ықпал етеді. Осы әлеуметтік конвенциялардан ресми саяси, дипломатиялық және академиялық шаралар, сондай-ақ марапаттау рәсімдері, балдар, бауырластық ұйымдар, мектеп бітіру кештері сияқты түрлі деңгейдегі маңызды шараларға арналған киімдердің нұсқалары туындайды.
Formal wear or full dress is the Western dress code category applicable for the most formal occasions, such as weddings, christenings, confirmations, funerals, Easter and Christmas traditions, in addition to certain state dinners, audiences, balls, and horse racing events. Generally permitted other alternatives, though, are the most formal versions of ceremonial dresses (including court dresses, diplomatic uniforms and academic dresses), full dress uniforms, religious clothing, national costumes, and most rarely frock coats (which preceded morning coat as default formal day wear 1820s 1920s). In addition, formal wear is often instructed to be worn with official full size orders and medals. The protocol indicating particularly men's traditional formal wear has remained virtually unchanged since the early 20th century. Despite decline following the counterculture of the 1960s, it remains observed in formal settings influenced by Western culture: notably around Europe, the Americas, South Africa, Australia, as well as Japan. For women, although fundamental customs for formal ball gowns (and wedding gowns) likewise apply, changes in fashion have been more dynamic. Traditional formal headgear for men is the top hat, and for women picture hats etc. of a range of interpretations. Shoes for men are dress shoes, dress boots or pumps and for women heeled dress pumps. In western countries, a "formal" or white tie dress code typically means tailcoats for men and evening dresses for women. The most formal dress for women is a full length ball or evening gown with evening gloves. Some white tie functions also request that the women wear long gloves past the elbow. Formal wear being the most formal dress code, it is followed by semi formal wear, equivalently based around daytime black lounge suit, and evening black tie (dinner suit/tuxedo), and evening gown for women. The male lounge suit and female cocktail dress in turn only comes after this level, traditionally associated with informal attire. Notably, if a level of flexibility is indicated (for example "uniform, morning coat or lounge suit", such as seen to the royal wedding of Prince Harry and Meghan Markle in 2018), the hosts tend to wear the most formal interpretation of that dress code in order to save guests the inconvenience of out dressing. Since the most formal versions of national costumes are typically permitted as supplementary alternatives to the uniformity of Western formal dress codes, conversely, since most cultures have at least intuitively applied some equivalent level of formality, the versatile framework of Western formal dress codes open to amalgamation of international and local customs have influenced its competitiveness as international standard. From these social conventions derive in turn also the variants worn on related occasions of varying solemnity, such as formal political, diplomatic, and academic events, in addition to certain parties including award ceremonies, balls, fraternal orders, high school proms, etc.
Тарих
Орта ғасырларда киім үлгілері мен сәндері аймақтар бойынша өзгеріп отырды. Еуропадағы патшалық сарайлардағы өзара байланыс арқасында ерте заманауи дәуірде одан да кең таралған үлгілер пайда болды. 1660-1790 жылдарға қарай, юстакорп – галстук, қысқа шалбар және үшбұрышты шляпадан тұратын киім алғашқы костюм (архаикалық мағынада) ретінде қалыптасты. Ол кейде күндізгі және кешкі киімдерінен ерекшеленді. Соңғы замана дәуіріндегі революция кезеңінде бұл костюм 1790-1810 жылдар шамасында бұрынғы кездейсоқ ауылдық демалыс киімдерімен байланысты алдыңғы бөлігі кесілген пальтомен алмастырылды. Сонымен қатар, үшбұрышты шляпалар біртіндеп бикорн шляпалармен, ал 19 ғасырдан бастап жоғары шляпамен ауыстырылды. 1820 жылдарға қарай, пальто күндізгі киім ретінде қараңғы, жабық алдыңғы, тізеге дейінгі фрақпен алмастырылды. Дегенмен, өтпелі кезеңдегі пальто ақ галстук түрінде ресми кешкі киім ретінде сақталды және осы күнге дейін солай болып келеді. 1840 жылдары заманауи стильдегі алғашқы кескіш таңғы пальтолар пайда болды, олар 1920 жылдары салтанатты күндізгі киім ретінде фрактың орнын басты. Сол сияқты, 1860 жылдардан бастап сән біртіндеп дамып, спорттық, қысқа костюмді пиджактарды енгізді, олар да ауылдық демалыс киімдерінен шыққан. Бұл 1880 жылдары жартылай ресми кешкі киімге, ал 1920 жылдардан бастап қоғамда қабылданған кездейсоқ киімге айналды.
Киім үлгілері
Салтанатты киім ретінде саналатындар – күндізгі таңғы киім және кешкі ақ галстук киім үлгілері. Кейбіреулер күндізгі уақытта серуенге шығуға арналған киім мен кешкі қара галстукті салтанатты деп есептесе де, дәстүрлі түрде олар жартылай ресми киімдер саналады, стиль жағынан салтанатты деңгейден төмен. Осы киім үлгілерімен әйелдерге арналған киім – кешкі гаунылар. Көптеген формалар үшін ресми киім жынысқа қарамастан тағылуға арналған. Мұндай мысалдарға сот киімдері, академиялық киімдер және әскери толық киім-кешек жатады.
Таңертеңгі киім
Таңертеңгі киім – ерлер үшін таңғы пальто, жилет және жолақты шалбардан, ал әйелдер үшін сәйкес келетін киімнен тұратын күндізгі ресми киім талабы.
Қосымша альтернативалар
Көптеген ақ галстук киілетін шараларға шақырулар, мысалы, британдық Лорд Чемберленнің сарайдағы киімге қатысты нұсқаулығының соңғы басылымы, ұлттық костюм немесе ұлттық киім ақ галстук орнына қолданылуы мүмкін екенін нақты көрсетеді. Жалпы, барлық қосымша баламалар күндізгі және кешкі киімдерге бірдей қатысты болады.
Салтанатты киім
Соның ішінде сот киімдері, дипломатиялық формалар және академиялық киімдер.
Толық киім нысаны
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әскери киімнің ресми стилі, көбінесе толық киім формасы деп аталатын, негізінен британдық, Британ империясы және АҚШ қарулы күштерімен шектелген; алайда, француз, императорлық неміс, швед және басқа да әскери-теңіз күштері Корольдік теңіз күштерінің ықпалымен он тоғызыншы ғасырдың соңында өздерінің мешіт формасының нұсқаларын қабылдады. АҚШ армиясында көк немесе ақ түсті кешкі мешіт формасы ақ галстукпен шараларға арналған тиісті әскери киім болып саналады. Көк және ақ мешіт формалары қара галстукқа балама болып табылады, бірақ әскерлік формаға байланатын галстук та қабылданады, әсіресе қатардағы әскери қызметшілер мен жаңадан офицерлік шен алғандар үшін. Ақ галстукпен шараларға қатысса, АҚШ армиясының ұлттық астана аймағынан тыс жерлерде сирек кездесетін, офицерлер ақ галстук пен ақ жилетпен қанатты жағалы көйлек киюі керек. Қара галстукпен шараларға қатысса, офицерлер қара галстук пен қара құмшекермен бірге жағасын төмендетіп киюі керек. Қара және ақ галстук шаралары үшін арнайы сыртқы киім – бұтақ түсімен астарланған әскери көк плащ. Бүгінгі күнге дейін Тонга королі Тупу VI (1959 жылы туған) салтанатты шараларда жиі халат киеді. Сонымен қатар, соңғы уақыттағы сәнде көк пальтолардың ықпалы байқалады: 2012 жылғы күзгі Prada коллекциясы, 2017 жылғы күзгі Александр Маккуиннің ерлер киімдері және 2018 жылғы күзгі Пол Смит.