Кіріспе
Француз жазушысы J. H. Rosny aîné – қазіргі заманғы ғылыми фантастиканың негізін қалаушылардың бірі саналатын бельгиялық автор Джозеф Анри Оноре Боэкс (17 ақпан 1856 – 11 ақпан 1940). 1856 жылы Брюссельде дүниеге келген ол 1909 жылға дейін кіші інісі Серафин Жюстин Франсуа Боэкспен бірлесіп, француз тілінде J. H. Rosny псевдонимімен жазды. Олардың ынтымақтастығы аяқталғаннан кейін Джозеф Боэкс «Rosny aîné» (Үлкен Росни) деген атпен, ал оның інісі J. H. Rosny jeune (Кіші Росни) деген атпен жазуын жалғастырды.
J. H. Rosny aîné was the pen name of Joseph Henri Honoré Boex (17 February 1856 – 11 February 1940), Belgian author considered one of the founding figures of modern science fiction. Born in Brussels in 1856, he wrote in French in collaboration with his younger brother Séraphin Justin François Boex under the joint pen name J. H. Rosny until 1909. After they ended their collaboration, Joseph Boex continued to write under the name "Rosny aîné" (Rosny the Elder) while his brother used J. H. Rosny jeune (Rosny the Younger).
Шолу
Росни айнь өзінің романдарында Х.Г. Уэллс пен Олаф Степлдонның тұжырымдамалары мен оларды бейнелеу әдістерімен өте ұқсас болды. Ол – қазіргі бельгиялық ғылыми-фантастика тарихындағы Жюль Верннен кейінгі екінші маңызды тұлға. Оның өлімінен бұрын туындылары ағылшын тіліне аударылмағандықтан және оқырмандары оның ғылыми-фантастикалық романдарының мәнін толық түсінбегендіктен, жанрдың ерте дамуына тигізген әсері шектеулі болды. Рознидің алғашқы ғылыми-фантастикалық туындысы – 1887 жылғы «Шипэхуз» («Тұлғалар») атты қысқа әңгімесі. Онда ежелгі адамдар (оқиға Вавилоннан мың жыл бұрын орын алады) барлық түрдегі байланыс мүмкін емес болатын бейорганикалық шетелдіктермен кездеседі. Адамдар кейіннен басып келгендерді қуады, бірақ батыр тағы бір өмірдің жоғалуына қайғырады. Бұл ғылыми фантастикада шетелдік өмірді сипаттауда әдеттегі антропоморфтық тәсілден бас тартудың алғашқы мысалы болды. 1895 жылғы «Бір әлем» әңгімесінде адамдар Жерді құрлыққа байланған Моедигендермен («батылдар») және ауадағы Вуренмен («оттармен») бөліседі деп айтылады. Оларды тек қана қалыпты адамдардан жақсы көретін мутанттар ғана көре алады. 1896 жылғы «Катаклизмде» Францияның бүкіл аймағы ғарыштан келген құпия электромагниттік күштің әсерінен табиғат заңдарының өзгеруін көреді. Рознидің 1910 жылғы «Жердің өлімі» атты қысқа романы алыс болашақта, Жердің толығымен құрғап қалған кезде орын алады. Адамзаттың соңғы ұрпақтары металл негізіндегі «Ферромагнетиктер» деген жаңа түрдің пайда болуын біледі, олардың орнын басатын тағдырлары бар. Тағы бір роман, 1913 жылғы «Сырлы күш», жарық спектрінің бір бөлігін құпия күштің жойғаны туралы айтады – мүмкін ғарыштан келген шетелдіктер, олар қысқа уақытқа біздің физикалық өмірімізді бөліседі. Бұл бастапқыда үрей туғызады, содан кейін әлемнің бірте-бірте және қауіпті суынуына әкеледі. 1917 жылғы «Гивруз құпиясы» – бұл екі толыққанды жеке тұлғаға бөлінген адам туралы тағы бір роман, олардың әрқайсысы өзін түпнұсқа деп санайды. 1920 жылғы «Жас вампир» повесінде вампиризм алғаш рет генетикалық мутация ретінде сипатталды, ол туылғаннан бері беріліп келеді. 1922 жылғы «Харетон Айронкаслдің таңғажайып саяхаты» – бұл дәстүрлі оқиғалар романы; онда зерттеушілер ақырында Жерге бекітілген өсімдік және жануарлар әлемі бар бөтен әлемнің фрагментін табады. Романды Филип Хосе Фармер қайта жазды. Рознидің шедеврі – 1925 жылғы «Инфинитидің теңізшілері», онда «ғарышкер» және «ғарыш саяхаты» сөздері алғаш рет қолданылды. Онда Рознидің кейіпкерлері жасанды гравитациямен жұмыс істейтін және бұзылмайтын, мөлдір «аргин» материалынан жасалған «Стеллариум» ғарыш кемесімен Марсқа саяхаттайды. Марста адам зерттеушілері жұмсақ, бейбіт, алты көзді, үш аяқты «Трипедтермен» байланысқа келеді, олар «Жердің өліміндегі» «Ферромагнетиктерге» ұқсайтын «Зооморфтармен» баяу ауыстырылып жатқан өліп бара жатқан нәсіл. Кейіннен, тек қана тілек білдіру арқылы партеногенетикалық жолмен бала тудыруға қабілетті жас марсиан әйел зерттеушілердің біріне ғашық болғаннан кейін бала туады. Бұл марсиандық нәсілдің қайта тууы мен адамның көмегімен олардың планетасын қайтадан басып алуды білдіреді. Розни сонымен қатар бес доисторикалық роман жазды: 1892 жылғы «Вамире», 1893 жылғы «Эйрима», әлемге әйгілі классикалық «Отты іздеу» (1911), ол 1981 жылғы фильмнің негізі болды; 1918 жылғы «Жоңғар мысық» («Таңдаушыны іздеу») және 1930 жылғы «Көк өзеннің Хелгворелі». Оқиғалар қазіргі заманғы драманың әртүрлі элементтерін біріктіріп, адамның ерте күндерін бейнелейді. 1897 жылы Жозеф Боэкс француздық Құрмет легионымен марапатталды және 1903 жылы кіші ағасымен бірге Гонкур сыйлығының алғашқы қазылар алқасына кірді. Боэкс Гонкур академиясының жұмысына қатысып, 1926 жылы оның президенті болды. Роман Роланд оны 1928 және 1933 жылдары әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына ұсынды. Жозеф Боэкс 1940 жылы Парижде қайтыс болды.
Жеке өмір
Боэкс 1880 жылдың 22 қарашасында Лондонда 16 жастағы Гертруда Эмма Холмске үйленді, ол кезде ол 24 жаста болған. Олардың 4 баласы болды.