Кіріспе

Статистикада сенімділік интервалдарын есептеу немесе гипотезаларды тексеру сияқты процедуралардың дәйектілігі, оларға қолданылатын деректер жиынтығындағы элементтер саны шексіз өскенде, олардың мінез-құлқының қажетті қасиеті болып табылады. Атап айтқанда, дәйектілік талап етеді, деректер жиынтығының көлемі артқан сайын, процедураның нәтижесі нақты нәтижеге жақындауы керек. Статистикада осы терминнің қолданылуы 1922 жылы сэр Рональд Фишерден бастау алады. Статистикада дәйектілік және дәйекті терминдерін пайдалану, негізінен бірдей процедураны кез келген мөлшердегі дерек элементтеріне қолдануға болатын жағдайлармен шектеледі. Статистиканың күрделі қолданылуында дерек элементтерінің саны бірнеше тәсілмен өсуі мүмкін. Мысалы, белгілі бір аумақтағы жауын-шашын жазбалары үш жолмен артуы мүмкін: қосымша уақыт кезеңдері бойынша; белгілі бір аумақтағы қосымша орындар бойынша; аумақтың көлемін кеңейту арқылы алынған қосымша орындар бойынша. Мұндай жағдайларда дәйектілік қасиеті үлгі көлемінің өсуі мүмкін болатын бір немесе бірнеше жолмен шектелуі мүмкін.

Бағалаушылар

Тұрақты бағалаушы – дерек жиынтығындағы n элементтер санымен индекстелген кездейсоқ шама ретінде қарастырылғанда, n саны артқан сайын бағалаулардың ықтималдық бойынша бағалауға арналған нақты мәнге жақындауымен сипатталатын бағалаушы. Фишер тұрақтылығына ие бағалаушы – егер бағалаушыны бүкіл популяцияға, үлгіге емес, қолданғанда, бағаланатын параметрдің нақты мәні алынатын бағалаушы.

Сынақтар

Тұрақты тест – бұл белгілі бір жалған гипотеза үшін тест күші деректер саны артқан сайын бірге жуықтайтын тест. Классикалық мысал – бұл үлгі стандартты қатесі, ол қисайған бағалаушы, бірақ үлкен сандар заңы бойынша күтілетін стандартты қатесіне дерлік сөзсіз жақындайды. Басқаша айтқанда, қисайғандық тұрақтылық үшін міндетті талап емес, сондықтан нәтижелерге сенімділікпен қарауға болатындықтан, тәжірибеде қисайған бағалаушылар мен тесттерді қолдануға болады, әсіресе үлгі көлемі үлкен болғанда (тұрақтылықтың анықтамасын еске түсіріңіз). Керісінше, тұрақты емес бағалаушы немесе тест тәжірибеде негіздеуге қиын болуы мүмкін, себебі қосымша деректерді жинау нәтиже сапасын жақсартудың асимптотикалық кепілдігін бермейді.