Кіріспе

Еврей Киелі кітабында есімдері аталған Мысыр перғауыны, Шошенк І Шишакпен теңестіріледі. Шишак, сондай-ақ Шишақ немесе Сусак деп те жазылады (שִׁישַׁק, Тиберия: , Σουσακίμ), Еврей Киелі кітабы бойынша б.з.д. 10 ғасырында Иерусалимді шабуылдаған Мысыр перғауыны. Ол көбінесе перғауын Шошенк І ретінде танылады. Шишак Яһуда патшасы Рохабоғамға қарсы Еробоғамды қолдап, үлкен әскермен сол ел арқылы сәтті жорық жасады. Шишак Иерусалимді қиратпады, бірақ Сүлейменнің ғибадатханасының және патша үйінің қазыналарын тартып алды. Карнақтағы Бубастит есігінде және ел-Хибедегі бейнеде табылған оның жорықтары туралы жазбаларда бірнеше бағындырылған қалалар тізімделген, бірақ Иерусалим туралы ештеңе айтылмаған. Бұл фактіге байланысты түрлі теориялар пайда болды, кейбір ғалымдар Киелі кітаптағы оқиғаның тарихи дәлдігіне күдік келтірсе, ал басқалары осы мәселенің себептерін іздестіруде. Шишак сонымен қатар халық мәдениетінде, әсіресе "Жоғалған сандықтың іздеушілері" фильмінде де көзге түсті.

Шишактың есімі

Шишак есімінің жазылуы мен айтылуы Еврей Библиясының әр жерінде тұрақсыз. Ол үш рет Šīšaq (שִׁישַׁק), үш рет Šīšāq (שִׁישָׁק) және бір рет Šūšaq (שׁוּשַׁק) түрінде кездеседі.

Перғауын Шошенк І деп аталады

Мысыр иероглифтерінің шифрлануынан кейінгі өте ерте жылдары, хронологиялық, тарихи және тіл білімі негіздері бойынша, египтологтардың көбі Шишақты 22-ші династияның Шошенк I-імен байланыстырды, ол Ащы көлдер шайқасынан кейін Қанаанға жорық жасаған. Осы пікір көптеген ғалымдар тарапынан содан бері сақталып келеді және бүгінгі күнге дейін басымдық құрады.

Үгіт-насихаттық іс-шаралар

Шошенк I "Канаанға жасаған жорылының толық жазбаларын қалдырды (бейнелер; Негевтен Ғалилеяға дейінгі канаандық жер-атаулардың ұзақ тізімі; стелалар), оның ішінде Мегидода табылған стела" дәстүрлі түсіндірмені қолдайды. Жоғарғы Египеттегі Карнактан табылған Бубастит порталы және Амонның әл-Хибедегі шағын ғибадатханасының қабырғаларындағы ұқсас бейнелерде, фараон Шошенк I қолдарында байланған тұтқындар тобын ұстап тұрғаны көрсетілген. Басып алынған қалалардың аттары негізінен Израиль патшалығының аумағында (Мегидоны қоса алғанда) орналасқан, ал бірнешеуі Негевте және, мүмкін, Филистин аймағында тізімделген. Дегенмен, жазуда Иерусалимнің өзі де, Рохабоам мен Еробоамның есімдері де айтылмаған. Иерусалимнің атының жазылмауына қатысты түрлі түсіндірмелер ұсынылған: оның аты сыртылып кеткен болуы мүмкін, тізім көне фараонның жаулап алған жерлерінің тізімінен алынған болуы мүмкін, немесе Рохабоамның қаланы құтқару үшін төлем жасауы (Екінші Шығармалар кітабында сипатталғандай) оны тізімге енгізуден сақтаған болар еді.

Маңызды сұрақтар

Египеттік сарбаздардың "Ескертулерде" көрсетілген саны египтологиялық тұрғыдан "қауіпсіз түрде елеуге келмейтіндей мүмкін емес" деп айтылған; сондай-ақ, "2 Ескертулерде" баяндалған шайқау машиналарын саны он есе көбейтілген болуы мүмкін – 60 000 жылқыны Синай және Негев арқылы өткізу логистикалық тұрғыдан мүмкін емес, және 27-ші династияға дейін египеттік атты әскердің бар екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Израиль Финкельштейн сияқты кейбір авторлар Шишақтың алып кеткен қазыналарын ықтимал емес деп санайды, олар 10-шы ғасырдағы Иерусалим мен айналасындағы материалдық мәдениеттің египеттік фараон қызығушылық танытатын кез келген қазынаны қабылдауға тым қарапайым болған деп мәлімдейді. Финкельштейн бұл оқиғаны "тарихи сілтеме ретінде емес, теологиялық құрылым ретінде қарастыру керек" деген қорытындыға келді. Керісінше, Кристал В. Л. Пирс Карнактан табылған бейнеде Шешонк I-нің Левант жорығынан Амон-Реге құрбандықтар ұсынғанын және фараонның бұл құрбандықтарды Мысырдағы бірнеше монументалды құрылыстарды салуға жұмсағанын көрсетті. Соңғы кезде Дэвид Рольдің "Жаңа Хронологиясы" оны 19-шы династияның Рамзес II-імен, ал Питер Джеймс 20-шы династияның Рамзес III-імен сәйкестендірді.

Танымал мәдениетте

Шишак Стивен Спилбергтің "Жоғалған сандықтың іздеушілері" атты оқиғалық фильмінде Иерусалимге шабуыл жасап, Сүлеймен ғибадатханасынан Келісім сандығын тартып алып, Танистегі "Жандар құдығына" жасырған әулеттік перғауын ретінде көрсетіледі.