Кіріспе

Джон Китстің "Чепменнің Гомерін алғаш қараған кезде" сонеті – ағылшын романтик ақыны Джон Китстің (1795–1821) 1816 жылғы қазанда жазған сонеті. Ол, Елизавета дәуірінің драматургі Джордж Чепмен аударған ежелгі грек ақыны Гомердің шығармаларын оқығанда сезінген таңқалуын баяндайды. Бұл өлең жиі цитата келтірілетін классикалық туындыға айналған, ол ұлы өнер туындысының эмоционалды күшін және ұлы өнердің оны көрушіде түйсік туғызу қабілетін көрсету үшін пайдаланылады.

Негізгі мәліметтер

Китстің буыны Джон Драйден мен Александр Поптың жоңғарланған әдеби аудармаларымен жетік білген, олар Гомерге Вергилийге ұқсас мәдениетті түс берген, бірақ бос өлеңмен немесе жұп өлеңдермен берілген. Чарльз Коуден Кларк пен Джон Китс екеуі де Поптың аудармасымен және Гомердің ең әйгілі бөлімдерімен таныс болды, ол Китстің поэзиялық біліміне үлкен үлес қосты.

Талдау

Алғашқы жолдағы "алтын әлемдер" Гомер аты аталғанға дейін материалдық байлықты білдіреді, бірақ одан кейін олар әдеби және мәдени кеңістіктер ретінде танылады. Бұл жағдайда "алтын" – әдебиеттің рухани және эмоционалдық құндылықтарын көрсетеді. Эгей теңізі мәдениетінде құдайлардың ішінде, жыршылар ең жоғары құрметпен қараған құдай – Аполлон, шабыттандыратын Музалардың жетекшісі, поэзия мен музыканың грек құдайы. "Батыс аралдары" – Батыс канонына сілтеме. (Осы дәуірдегі сауатты ағылшын адамдары көбінесе тек латын тілін білген). "Ширене кеңістік" – жер немесе теңіз көкжиегі болуы мүмкін, бірақ Китстің "таза, тыныш" сезімінде, ол бүкіл атмосфераны қамтиды. Содан кейін Чэпменнің дауысы естіледі. Осы жаңалық оқырманды "Сол кезде мен сезіндім..." деген тұсқа жеткізеді. "Жаңа планетаға" жасалған сілтеме Китстің замандастары үшін маңызды болды, себебі 1781 жылы Уильям Гершель, Георг III-нің астрономы, телескоп арқылы Уранды ашқан болатын. Гершельдің жаңалығы сенсация тудырды, өйткені ол ежелгі заманнан бері ашылған алғашқы "жаңа" планета еді. Гершель Уранды бірінші болып көрген адам емес, бірақ оны әлем планета ретінде танытқан адам болды. Ол Энфилд академиясында оқып жүргенде жеңіп алған кітаптың авторы Джонни Бонникаслдың "Астрономияға кіріспе" (1807 жылғы басылым) еді. Автор Гомердің поэзиясын Чэпменнің аудармасы арқылы оқуды телескоп арқылы жаңа әлемді ашумен салыстырады. Аударма Китске Гомер поэзиясының маңыздылығын сезінуге көмектеседі. Чэпменнің аудармасы арқылы Гомердің ежелгі грек әлемін сақтауы, Энфилд академиясының кітапхана кітабындай, шыдамдылық пен табандылықпен жанданады. Кортес 1519-1521 жылдары ацтек империясын жаулап алғанға дейін Испанияда (1504 жылдан бастап) және Кубада (1511 жылдан бастап) отаршыл, әкімші және конкистадор болған. Кортес Дариенге бармаған, бірақ ацтек империясын жаулап алғаннан кейін немесе 1524-1526 жылдары Гондурасқа сапар жасағанда Тынық мұхитын көрген болуы мүмкін. Кейіннен Мексиканың губернаторы болған кезінде Кортес Мексиканың Тынық мұхит жағалауын және Баха-Калифорнияны зерттеуге үлкен үлес қосты. Бұл – кең және терең жаңа шекара, ол аралдарға (Гомер басқа ақындарға бастапқы әсер етеді) зор әсер етеді және қауымдастықтар арасындағы байланыс пен мәдени алмасуға мүмкіндік береді. Кортес мұхиттың маңыздылығы мен сұлулығына таңғалады, ал оның әлемді түсінуі осы кездесуден өзгереді. Китс Чэпменнің аудармасын оқығанда Гомер поэзиясының сұлулығы мен мағынасына таңғалып, оны Тынық мұхитын ашумен салыстырды, себебі оның кеңдігі (10 жылдық соғыстағы көптеген кейіпкерлер, эмоциялардың кең спектрін қамтиды), тереңдігі (әдебиет мұқият оқуды марапаттайды, мотивация мен эмоциялардың тереңдігі, өлім, тағдыр, мораль, жекелік сияқты тақырыптардың адам жағдайына әсері) және Гомердің Батыс канонындағы алғашқы және ең ұлы ақын ретіндегі ықпалы. Троя соғысы тарихи факті ме), сұлулығы (бейнелілігі, жақын кейіпкерлер және мәңгілік тақырыптар) және ұлылығы (эпикалық мифология ретінде, грек құндылықтары мен жақсы өмірдің идеалдарын сақтау). Поэма жарияланбастан бұрын Китс "wondr'ing eyes" (түпнұсқа қолжазбада) сөзін "eagle eyes" деп өзгертті, ал "Yet could I never judge what Men could mean" (бұл The Examiner журналындағы алғашқы басылымда жетінші жол болды) сөзін "Yet did I never breathe its pure serene" деп өзгертті.