Кіріспе

1992 жылы жарық көрген Терри Пратчеттің "Диск әлемі" романы. Бұл британдық жазушы Терри Пратчеттің "Лордтар мен ханымдар" атты фантастикалық романы, "Диск әлемі" кітаптарының он төртіншісі. Алғаш рет 1992 жылы жарық көрді. Романның кейбір сюжеттік желілері Шекспирдің "Жазғы түнгі арманы" пьесасын пародизациялайды.

Қысқаша мазмұны

Weatherwax әжесі, Ogg нянясы және Magrat Garlick Генуядағы соңғы оқиғадан кейін Ланкреге оралады. Маграт патша Веранс олардың үйленуге дайын екенін жариялағанда, оның болмаған уақытында барлық дайындықтар жасалған екен. Астық шеңберлерінің кенеттен пайда болуы Нанни мен әжеге қазір "шеңбер уақыты" екенін, Дискі әлемді Эльфтердің "паразит әлемінен" шабуылдарына бейімдейтін параллель әлемдердің тоғысуы екенін көрсетеді. Эльфтер – жануарлар мен саналы тіршілік иелерінің санасына сиқыршылардан гөрі зияндырақ түрде еніп, "сүйкімділік" арқылы адамдардың оларды қабылдауын өзгертетін еркіндіксіз және аморальды жаратылыстар. Олар әдетте "Бишілер" деп аталатын магниттелген темірден жасалған дөңгелек тастармен алыстатылады. Нанни мен әже жағдайды Магратқа түсіндіруден бас тартқанда, ол сұлтандан кетіп, сиқыршылықтан бас тартып, Ланкре қамалындағы пәтерге көшіп кетеді. Бірақ көп ұзамай ол сарайлық өмір салтынан жалыққан күйде, өз орнын білмейді. Мұстрам Ридкулли, Бейтаныс университетінің Архиканцлеры, үйлену тойына қатысу үшін факультет қызметкерлерінің шағын тобын алып келеді. Жол бойында оларға Қамқоршы Касанунда қосылады. Әже мен Нанни Диаманда Токли бастаған жергілікті қыздар тобы, соның ішінде Агнес Нитт, жаңа ковен құрғандарын біледі, олардың іс-әрекеттері Бишілерде жалаңаш билеуді қамтиды. Екі қарт сиқыршы оларды тоқтатуға тырысады, әже ақырында Диаманданы қоғамдық сиқыршылық байқауында жеңіп, жаңа ковеннің беделін түсіреді. Бірақ кейіннен қарсыласатын Диаманда Бишілер арқылы Эльфтер еліне қашып кетеді, онда оны әже құтқарып қалмас бұрын улы Эльф жебесі есінен танытады. Нанни темір шатырды пайдалана отырып, оларды Ланкреге қуып бара жатқан Эльфті бағындырады; Эльфтер мен олардың күштері темірге тигенде қатты әлсірейді. Сиқыршылар Диаманданы және Эльфті Ланкре қамалына әкеледі, онда Маграт Диаманданы емдейді, ал Веренс Эльфті түрмеге жабуға келіседі (бірақ Маграт кейін оны қатемен босатады). Осы арада әже өмірінің басқа параллель әлемдердегі жолдары туралы естеліктерді сезіне бастайды, сондай-ақ өзінің өлімінің жақындап қалғанын сезінеді. Джейсон Огг және басқа Ланкре Моррис бишілері тойға қатысушылар үшін қойылым дайындауды жоспарлайды. Олар Бишілер жанында репетиция жасағанда, Эльфтер оларды қойылымға эльфтік элементтерді қосуға ықпал етеді. Нәтижесінде, қойылым Бишілерде орындалғанда, ол достардың сенімін тудырады – Дискі әлемдегі күшті күш, Эльфтерге тас шеңберді бұзуға мүмкіндік береді. Эльфтер келіп, Эльф патшайымы Ланкредегі билігін Веренске үйленіп заңдастыруды жоспарлайды. Бұл уақытта Ланкре ковенінің ешбір мүшесі болмайды: Маграт әжесінен Веренске жазылған хаттағы өзін қорлаған сөздерге байланысты бөлмесіне тығылып алған, Нанни Касанундамен романтикалық қарым-қатынаста, ал әже Ридкуллимен сиқырлы түрде алыстатылды, ол олардың жас кезінде болған романтикалық байланысын қайта жаңартуға үміттенеді. Әйелдер Эльфтер Ланкреде қиындықтар тудырғаннан кейін ғана болған оқиға туралы біледі. Тек генерал Шон Оггтың көмегімен Маграт қамалға кіргізіледі. Ол патшалықтың аңыздағы негізін қалаушылардың бірі – королева Йенцидің портретін табады. Жауынгер патшайым болу идеясына шабыттанған Маграт Йенцидің қаруын тауып киеді. Йенци рухының әсеріне ұшырап (және Йенци ойдан шығарылған, бірнеше ұрпақ бұрын ғана аспаздық құралдардан жасалған қару екенін білмейтін), ол тұтқынға алынған Шонды құтқарып, Бишілерге беттейді. Әже мен Ридкулли орман арқылы жол жүріп, әжені Эльфтер тұтқындауына себеп болады, ал Нанни мен Касанунда Эльф патшасының мекеніне кіреберіс арқылы жолға шығады, ол оның жұбайы болғанына қарамастан Эльф патшайымына қарсы тұрады. Бишілерде Маграт Шон мен Наннидің қолдауымен Ланкре халқымен бірге Эльф патшайымына қарсы шығады. Бірақ Эльф патшайымы Магратты тез арада сүйкімділігімен жеңіп алады. Тұтқындыққа алынған әже Эльф патшайымымен ақылдасып күреседі және Магратты Эльф патшайымының шабуылынан құтқарып, оның бейім денесін аралар жауып алады. Эльф патшайымы өз күшін Магратқа бұрып, оның жеке басын жою арқылы қарсылығын тоқтатуға тырысқанда, ол Маграттың күтпеген батылдығын ашады – әже осы нәтижеге жету үшін әдейі қоздырып, ауыртып, қоздырған нәрсе. Маграт Эльф патшайымын жеңіп, Эльф патшасының проекциясы келгенге дейін бағындырады, ол Эльфтерді өз әлеміне қайтарады. Әже өлгендей көрінеді, бірақ кейін Нанни мен Маграт оның аарылардың ұялық санасын қарызға алғанын біледі, бұл мүмкін емес деп ойлаған нәрсе. Олар қамалдың терезесін ашып, Ридкулли әженің денесін құрметпен жатқызған жерге апарып, аралардың оған есін жинауына мүмкіндік береді. Нанни Магратқа әженің Веренске жазған хаты Маграттың өміріне үлкен оң әсер еткенін, сондай-ақ Эльф патшайымымен күресуге күш бергенін айтады. Маграт пен Веренс Ридкуллидің куәлігінде үйленеді. Кейін әже мен Ридкулли өтілген уақыттарымен және әлемдегі өз орнымен татуласады. Оның өлімі жақындап қалғанын сезінуінің себебі, оның параллель әлемдердегі кейбір өзінің өлімдері болды.

Қабылдау

1995 жылы Kirkus Reviews романды «көбінесе қызықты серияға орташа қосымша» деп бағалап, юмордың «жағымды сарказммен, өзін-өзі жеңіл қорлау сипатын» жоғары бағалады. 2000 жылы Publishers Weekly оны «тепе-тең емес» деп тапты, сонымен қатар «Пратчетт романның соңғы үштен бір бөлігінде ғана әрекет, қиял және комедия арасында сәтті тепе-теңдікке жетеді» және көңіл көтеру «күлімсіреп, қатыгез эльфтер пайда болғаннан кейін» басталатынын айтты, соңында романның «Пратчетттің оқырмандарының қатарын кеңейтуі екіталай» деген қорытындыға келді.