Кіріспе
Пап сарайы және мұражайы, Авиньон, Франция. Пап сарайы (Palais des Papes; lo Palais dei Papas in Occitan) – Оңтүстік Францияның Авиньон қаласында орналасқан тарихи сарай. Бұл Еуропадағы ең ірі және маңызды ортағасырлық готикалық ғимараттардың бірі. Бұрын қамал және сарай болған папаның резиденциясы 14 ғасырда Батыс христиандығының орталығы болды. Сарайда алты папалық конклав өтті, нәтижесінде 1334 жылы Бенедикт XII, 1342 жылы Климент VI, 1352 жылы Иннокентий VI, 1362 жылы Урбан V, 1370 жылы Григорий XI және 1394 жылы Бенедикт XIII сайланды. 1995 жылдан бері Пап сарайы, Авиньонның тарихи орталығымен бірге, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, өзінің көрнекті сәулеті және папалық үшін тарихи маңызы үшін.
The Palais des Papes (English: Palace of the Popes; lo Palais dei Papas in Occitan) is a historical palace located in Avignon, Southern France. It is one of the largest and most important medieval Gothic buildings in Europe. Once a fortress and palace, the papal residence was a seat of Western Christianity during the 14th century. Six papal conclaves were held in the Palais, leading to the elections of Benedict XII in 1334, Clement VI in 1342, Innocent VI in 1352, Urban V in 1362, Gregory XI in 1370 and Benedict XIII in 1394. Since 1995, the Palais des Papes has been classified, along with the historic center of Avignon, as a UNESCO World Heritage Site, for its outstanding architecture and historical importance for the papacy.
Сипаттама
Палац - бұл екі біріккен ғимарат: Дом жартасының қаушатсыз биіктігінде орналасқан Бенедикт XII-нің ескі сарайы және Авиньон папаларының ең сәндісі Климент VI-ның жаңа сарайы. Екеуі де орта ғасырлардағы ең ірі готикалық құрылыс болып табылады. Бұл сонымен қатар халықаралық готикалық сәулет өнерінің көрнекті үлгісі. Құрылыс жобасын Францияның ең талантты сәулетшілері Пьер Пейссон мен Жан де Лувр жасаған, ал әсем әрлеу жұмысын Сиена мектебінің (Италия) ең дарынды шәкірттері Симоне Мартини мен Маттео Джованетти атқарған. Палацтағы папалық кітапхана (сол кезде Еуропадағы ең ірісі, 2000-нан астам кітаппен) «әдебиеттің көркем туындыларын» зерттеуге құштар дін қызметкерлерін тартты, олардың ішінде гуманизмнің негізін қалаушы Петрарка да болды. Сонымен қатар, композиторлар, әншілер мен музыканттар Палацтың Ұлы шіркеуіне тартылды. Дәл сол жерде Климент VI Гийом де Машоның Нотр-Дам мессасын пайдаланды, Филипп де Витри папаның шақыруымен өзінің «Ars Nova» еңбегін ұсынды, ал Йоханнес Цикония білім алу үшін келді. Палацтың үлкен өлшемділігі шіркеу ұйымының жаңаруына да ықпал етті. Ол қызметтерді орталықтандыруға және Папалықтың қажеттіліктеріне бейімделуге мүмкіндік берді, нәтижесінде шіркеу үшін толыққанды басқару жүйесі құрылды. Курияның (шіркеу басқаруы) қызметкерлері 13 ғасырдың соңында 200 адамды құраса, 14 ғасырдың басында 300-ден асып, 1316 жылы 500 адамға жетті. Бұған қоса, Палац ішінде 1000-нан астам шенеунік жұмыс істеді. Дегенмен, папалық Римге қайта оралу қажеттігі туғанда Палац маңызын жойды. Латын және православие христиандарын біріктіру үміті, сондай-ақ Италиядағы Папалық мемлекеттерде бейбітшілік орнату, оралуға себепкер болды. Бұған қоса, Урбан V және Григорий XI паптық тақ тек Әулие Петірдің қабірінде болуы керек дегенге берік сенді. Франция сарайы мен кардиналдар кеңесінің қарсылығына қарамастан, екі папа да Римге оралудың жолын тапты – біріншісі 1362 жылдың 30 сәуірінде, екіншісі 1370 жылдың 13 қыркүйегінде. Бұл жолы оралу толыққанды болды.
Тарих
Сарайдың құрылысы 1252 жылы басталды. Франция королі Филипп IV-тің Папа Бонифаций VIII-мен қақтығысы оның өлімімен аяқталды, ал Папа Бенедикт XI Филипптің тек сегіз ай ғана өмір сүрген құлы болды. 1309 жылы Гаскониялық Бертран де Гот, Папа Климент V ретінде, сайлаудан кейін Римнің қанағатсыз хаосына қарсы тұруға ниеті болмағандықтан, Папа Куриясын "Авиньон Папалығы" кезінде Авиньонға көшірді, осылайша Авиньон келесі папалардың резиденциясына айналды. Климент Авиньондағы доминикан монастырында қонақ ретінде тұрды, ал оның ізбасары Папа Иоанн XXII онда сәнді мекеме құрды. Бірақ ескі епископ сарайын қайта жаңартуды Папа Бенедикт XII (1334–42) бастады және 1364 жылға дейін жалғастырды. Бұл орын Авиньонның солтүстік жиегіндегі табиғи тасты үстінде орналасқан, Рона өзеніне қарай бұрылып тұрды. Сарай екі негізгі кезеңде салынды, екі бөлек бөлімінен тұрды: Palais Vieux (Ескі сарай) және Palais Neuf (Жаңа сарай). Аяқталуына қарай, ол үлкен аумақты алып жатты. Құрылыс өте қымбатқа түсті, папалық кірістің көп бөлігі оның салынуына жұмсалды. Palais Vieux-ті Мирепоикстің сәулетшісі Пьер Пуассон Папа Бенедикт XII-нің тапсырмасымен салды. Зейінді Бенедикт ескі епископ сарайын бұздырып, оның орнына шабуылдарға қарсы қорғалған, үлкен ғимарат салдырды. Оның төрт қанаты биік мұнаралармен шеңберленген. Папалар Климент VI, Иннокентий VI және Урбан V тұсында ғимарат кеңейтіліп, қазір Palais Neuf деп белгілі болды. Климент VI Жан де Лувр атты сәулетшіге жаңа мұнара мен оған іргелес ғимараттар салуды тапсырды, соның ішінде папалық құлшылықтар үшін арналған ұзын ғибадатхана да болды. Иннокентий VI кезінде тағы екі мұнара мен көпір салынды. V Урбан басты ауланы (Құрмет ауласы) оны қоршап тұрған қосымша ғимараттармен аяқтады. Ғимараттың ішкі жағы фрескалармен, гобелендермен, суреттермен, мүсіндермен және ағаштан жасалған төбелермен әсем безендірілген. Папалар 1377 жылы Авиньоннан Римге оралды, бірақ бұл Папалық расколға әкеп соқты, сол кезде антипапалар Климент VII және Бенедикт XIII 1403 жылға дейін Авиньонды өздерінің үйі етті. Соңғысы 1398 жылы Жеффри Бусико әскері Авиньонды басып алған кезде қоршауға алынып, бес жыл бойы сарайда тұтқынға алынды. Ғимарат бірнеше жыл бойы антипапалық күштердің қолында болды – ол 1410-1411 жылдары қоршауға алынды, бірақ 1433 жылы папалық легаттардың билігіне қайтарылды. Палац 350 жылдан астам уақыт бойы папаның бақылауында болды (айналасындағы қаламен және Контат Венассинмен бірге), бірақ 1516 жылы жаңартылса да, бірте-бірте құлдырады. 1789 жылы Француз революциясы басталғанда, ол революциялық күштер басып алып, тонаған кезде нашар күйде болды. 1791 жылы сарайда контрреволюционерлердің қырғыны болды, олардың денелері Palais Vieux-тегі Латрина мұнарасына лақтырылды. Кейіннен Палацты Наполеон Франциясы әскери казарма және түрме ретінде пайдалануға ие болды. Әскери оккупация кезінде, әсіресе, дінге қарсы Үшінші республика кезінде, ғимараттың қалған ішкі ағаш жұмыстары қора ретінде пайдалануға берілді, фрескалар жабылып, көбінесе жойылды, бұл ғимараттың физикалық сақталуын қамтамасыз етті. Ол тек 1906 жылы босатылып, ұлттық мұражайға айналды. Содан бері ол үнемі жаңартылып келеді. Чарльз Диккенс өзінің "Италиядан суреттер" атты кітабында осы ғимаратқа жасаған саяхатын сипаттаған. Ол өзінің гидін, қара көздері жарқырап, ғимарат азаптау камерасы ретінде пайдаланған қанды өткенімен мақтанған әйел шайтан ретінде суреттейді.
Қазіргі
Бүгін Палаж тарихи және сәулеттік ескерткіш болып табылады және негізінен туристік орталыққа айналған, жыл сайын шамамен 650 000 келушіні қабылдайды, осылайша Франциядағы ең көп танымал он орынның қатарына енеді. Онда ірі конгресс орталығы мен Воклюз департаментінің архиві орналасқан, соның ішінде Авиньон папалығын зерттейтін орталық бар, ол Римдегі француз мектебі мен мәтіндерді зерттеу және тарих институтының бірлескен ұйымдастыруында жұмыс істейді. Палаж тұрақты түрде көрме орталығы ретінде пайдаланылады. Алғашқы ірі көрмені Рене Шар 1947 жылдың 27-30 маусымы аралығында Гранд-шапельде ұйымдастырған. "Қазіргі заманғы суретшілер мен мүсіншілер көрмесі" деп аталған бұл шара кейін Авиньон фестиваліне айналған бастама болды. Пап сарайының ауласы жыл сайын шілде айында өткізілетін Авиньон фестивалінің орталық алаңы болып табылады. Бұдан басқа, мұнда көптеген мәдени және экономикалық шаралар, оның ішінде көрмелер, қойылымдар мен конгрестер ұйымдастырылады. Палаж 1976 жылы құрылған Халықаралық конгресс орталығына да ие, ол жыл сайын көптеген іс-шараларды қабылдайды. Олардың қатарында конгрестер, парламенттер, симпозиумдар, кеңестер және басқа да жиналыстар бар, ал ең үлкен залы – "Grande Audience" 700 қонаққа дейін сыйымды.
Сәулет
Жер ауданы бойынша, Палац – бүкіл Еуропадағы ең үлкен готикалық сарай және көптеген архитектуралық артықшылықтарының арқасында әлемдегі ең маңызды сарайлардың бірі. Бұл артықшылықтарды "Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle" (11-16 ғасырлардағы француз архитектурасының түсіндірме сөздігі) авторы Виолле ле Дюк ерекше атап өтті, ол Палац туралы, оның мұнараларының қалыңдығы мен биіктігі, қабырғаларының мықтылығы, қасбеттерін қолдау үшін қолданылған аркалар және ауыр және ұзақ қоршауларға төтеп беру қабілеті сияқты мәліметтерге кеңінен сілтеме жасады.
Клемент VI студиум
Клемент VI-ның студиясы немесе жеке кабинеті әдетте "шамбр дю серф" (егілдің бөлмесі) деп аталады, себебі қабырғалар мен күмбездерді безендіретін, 14 ғасырға тән, сарайлық аң ауы көріністерін бейнелейтін әйгілі фрескалар осы жерде сақталған. Бұл тақырып сол заманғы діни емес өнерде жиі кездессе де, зерттеуге арналған бөлмеде, тіпті паптың жеке пәтерінде де оның болуы күтпеген нәрсе. Фрескалардың авторы француз суретшілері болуы мүмкін, олар сиендік өнерден күшті әсер алған, немесе Симона Мартини және/немесе Маттео Джованеттидің көмегімен жұмыс істеген, ал екеуі де Клементтің сарай суретшілері болған.
Ұлы Тинель
Бұл бөлме негізінен қабылдау бөлмесі ретінде қолданылды. Жұлдызды көк түс фондық құбылмалы көрпелермен жабылған, бірақ қазір осы әшекейлердің ешқайсысы қалмаған. Шындығында, XIV ғасырда сарай өртеніп, көптеген бөлімдері қалпына келтірілді немесе қайта салынды. Конклавтар кезінде, жаңа папа сайлау үшін кардиналдар осы бөлмеде жиналатын. Осы оқиға үшін бөлме қабырғалармен жабылып, барлық қажетті азық-түлік жеткізілуі үшін кішкентай тесік қалдырылатын. Әр конклавтан кейін уақытша қабырғалар бұзылып, сарайдың қалған бөлігіне ашылатын күмбезді бөлме ашыққа шығатын.
Сен-Марциал шіркеуі
Сен-Жан мұнарасының екінші қабатында орналасқан Сен-Марциал капелласы, суреттер арқылы Сен-Марциалдың өмірінің маңызды эпизодтарын көрсетеді. Матео Джованетти 1344 және 1345 жылдары осы жерде жұмыс істеген. Суреттің мағынасын түсіну үшін жоғарыдан төменге қарай қарау керек.
Сен-Жан шіркеуі
1347 жылдан 1348 жылға дейін Матео Джованнетти Әйіргі Святой Жан капелласына, Святой Марциал капелласының астында орналасқан, жауапты болды.
Пап сарайындағы көркемөнер көрмелері
Пап сарайында сурет көрмелері үнемі өткізіледі. Бұл дәстүр 1947 жылы өнер сыншысы Кристиан Зервос пен ақын Рене Шар Матисс, Пикассо, Брак және Мондриан сияқты суретшілердің туындыларынан көрме ұйымдастырған кезде басталды. Содан бері Пикассоның екі көрмесі (1970 және 1973 жылдары), 2000 жылғы "La beauté in fabula" толыққанды көрмесі, сондай-ақ жақында "Les Papesses" (2013) көрмесі, Микель Барселоның (2010) және Стефан Шчеснының (2014) жеке көрмелері көрсетілді.