Кіріспе
Флоренциядағы Ренессанс сарайы және мұражайы. Италиядағы Питти сарайы (Palazzo Pitti), кейде ағылшын тілінде Питти сарайы деп аталады, Италияның Флоренция қаласындағы кең, негізінен Ренессанс стиліндегі сарай. Ол Арно өзенінің оңтүстік жағында, Понте-Веккьо көпірінен біршама қашықтықта орналасқан. Қазіргі сарайдың құрылысы 1458 жылға дейін соқталады және бастапқыда Флоренцияның амбициялы банкирі Лука Питтидің қалалық резиденциясы болған. 1549 жылы сарайды Медичи әулеті сатып алып, Тоскана Ұлы Герцогтығының билеуші отбасыларының басты резиденциясына айналдырды. Келесі буын суреттер, қымбат ыдыстар, әшекейлер және сәнді заттар жинағандықтан, сарай үлкен қазынаханаға айналды. 18 ғасырдың соңында сарай Наполеонның билік орталығы ретінде пайдаланылды, ал кейіннен жаңадан біріккен Италияның басты патша сарайы ретінде қысқа ғана уақыт қызмет етті. 1919 жылы король Виктор Эммануэль III сарайды және оның барлық иелігін итальян халқына сыйға тартты. Бүгінде сарай Флоренциядағы ең ірі мұражай кешені болып табылады. Әдетте «корпус де логис» деп аталатын осы үлгідегі ғимараттардың арасындағы негізгі сарай блогы 32 000 шаршы метрді құрайды. Ол бірнеше маңызды галереяларға немесе мұражайларға бөлінген, олар төменде егжей-тегжейлі сипатталған.
The Palazzo Pitti (paˈlattso ˈpitti), in English sometimes called the Pitti Palace, is a vast, mainly Renaissance, palace in Florence, Italy. It is situated on the south side of the River Arno, a short distance from the Ponte Vecchio. The core of the present palazzo dates from 1458 and was originally the town residence of Luca Pitti, an ambitious Florentine banker. The palace was bought by the Medici family in 1549 and became the chief residence of the ruling families of the Grand Duchy of Tuscany. It grew as a great treasure house as later generations amassed paintings, plates, jewelry and luxurious possessions. In the late 18th century, the palazzo was used as a power base by Napoleon and later served for a brief period as the principal royal palace of the newly united Italy. The palace and its contents were donated to the Italian people by King Victor Emmanuel III in 1919. The palazzo is now the largest museum complex in Florence. The principal palazzo block, often in a building of this design known as the corps de logis, is 32,000 square metres. It is divided into several principal galleries or museums detailed below.
Ерте тарих
[[Файл:Питти сарайы 1460 Адриано Маринаццо. jpg|left|thumb|320x320px|Питти сарайының XV ғасырындағы фасадының виртуальды реконструкциясы. Реконструкция авторы – Адриано Маринаццо (2014). Ғимарат 1458 жылы флоренциялық банкир Лука Питти (1398–1472) тапсырысымен салынды, ол Козимо де Медичидің басты қолдаушысы және досы болған. Палаццо Питтидің ерте тарихы – факт пен мифтің араласуы. Питти терезелердің Медичи сарайының кіреберісінен үлкен болуын қалаған деген болжам бар. XVI ғасырдың өнер тарихшысы Джорджо Вазари Брунеллескинің бұл сарайдың сәулетшісі болғанын, ал оның шәкірті Лука Фанчелли оған көмектескенін айтқан, бірақ қазіргі таңда Фанчелли осы сарайдың авторы деп есептеледі. Әсерлі болғанымен, бастапқы сарай көлемі мен мазмұны тұрғысынан флоренциялық Медичи резиденцияларымен бәсекелесе алмас еді. Палаццо Питтидің сәулетшісі кім болса да, ол сол кездегі сәнге қарсы бағытталды. Жалпақ тас қаптамасы сарайға қатаң және күшті атмосфера сыйлайды, бұл үш рет қайталаған жеті аркалы терезелермен күшейтіледі, олар римдік акведукты еске салады. Рим стиліндегі сәулет флоренциялықтардың all'antica стиліне деген сүйіспеншілігіне сай келді. Бұл бастапқы дизайн уақыттың сынағынан өтті: фасадының қайталанатын формуласы сарайға қосымша құрылыстар жасалғанда да сақталды, ал оның ықпалымен көптеген 16 ғасырлық еліктеулер мен 19 ғасырлық қайта жаңғыртулар жасалды.
Медичилер
1599 жылы Джусто Утенс салған лунетте сарай кеңейтілгенге дейінгі бейнесі, артында амфитеатр мен Боболи бақтары көрсетілген. Қазба жұмыстарынан алынған қызыл тас сарайды кеңейтуге қолданылды. Неапольдің сәнді сарайында тәрбиеленген Элеонора Тоскананың Козимо I де Медичидің, кейін Ұлы герцогтың әйелі болды. Бұл Ұлы герцог пен оның отбасына ресми резиденциясынан Палаццо Питтиге оңай да қауіпсіз көшуге жағдай жасады. Алғашқыда Палаццо Питти көбінесе ресми қонақтарды қабылдау және соттың кейбір шараларын өткізу үшін пайдаланылды, ал Медичилердің басты резиденциясы Веккио сарайы болып қала берді. Элеонораның ұлы Франческо I мен оның әйелі Австриялық Иоганна билікке келген соң ғана сарай тұрақты түрде Медичилердің өнер жинағына айналып, олардың үйіне айналды. Сарайдың артындағы Боболи төбесіндегі жер үлкен саябақ пен бақтар құру үшін сатып алынды, қазір бұл Боболи бақтары деп белгілі.
The building was sold in 1549 to Eleonora di Toledo. Raised at the luxurious court of Naples, Eleonora was the wife of Cosimo I de' Medici of Tuscany, later the Grand Duke. This enabled the Grand Duke and his family to move easily and safely from their official residence to the Palazzo Pitti. Initially the Palazzo Pitti was used mostly for lodging official guests and for occasional functions of the court, while the Medicis' principal residence remained the Palazzo Vecchio. It was not until the reign of Eleonora's son Francesco I and his wife Johanna of Austria that the palazzo was occupied on a permanent basis and became home to the Medicis' art collection. Land on the Boboli hill at the rear of the palazzo was acquired in order to create a large formal park and gardens, today known as the Boboli Gardens.
Лотарингия және Савой үйлері
1737 жылы соңғы еркек Медичи қайтыс болғанға дейін сарай Медичилердің басты резиденциясы болып қала берді. Одан кейін оны оның қарындасы, қарт сайлаушы принцесса Палатина қысқа мерзімге иеленді; ол қайтыс болғаннан кейін Медичи әулеті тоқырап, сарай Тоскананың жаңа Ұлы герцогтарына, Габсбург-Лотарингиялық австриялық үйіне, Киелі Рим императоры Франциск I тұлғасында өтті. Австриялықтардың иелігі Наполеонмен қысқа уақытқа үзілістікке ұшырады, ол Италияны бақылауында ұстаған кезеңде сарайды пайдаланды. 1860 жылы Тоскана Габсбург-Лотарингия әулетінен Савой әулетіне өткенде, Палаццо Питти де оған қосылды. Рисоргиментодан кейін Флоренция Италия Корольдігінің астанасы болған қысқа уақытта Виктор Эммануэль II 1871 жылға дейін сарайда тұрды. Оның немересі Виктор Эммануэль III 1919 жылы сарайды ұлтқа сыйға тартты. Боболи бақшаларындағы сарай және басқа ғимараттар бес жеке көркемсурет галереясына және мұражайға бөлінді, онда оның көптеген түпнұсқа заттарымен қатар мемлекет сатып алған көптеген коллекциялардан құнды артефакттар да сақталған. Көпшілікке ашық 140 бөлме – бұл сарайдың ішкі интерьерінің бір бөлігі, ол көбінесе құрылыстың бастапқы бөлігіне қарағанда кейінірек салынған, негізінен екі кезеңде жасалған: бірі 17 ғасырда, екіншісі 18 ғасырдың басында. Кейбір ертерек интерьерлер сақталған, сондай-ақ тақ бөлмесі сияқты кейінірек қосылған бөлмелер де бар. 2005 жылы сарайда ұмытылған 18 ғасырлық ванна бөлмелерінің кездейсоқ түрде табылғандығы, 21 ғасырдың ванна бөлмелеріне ұқсас заманауи сантехниканың керемет мысалдарынан хабар берді.
Патшалық пәтерлері
Бұл – бұрын Медичи отбасы пайдаланған, кейіннен олардың ұрпақтары тұрған 14 бөлмеден тұратын жай. Палатин коллекциясы орналасқан зәулім залдардан өзгеше, бұл бөлмелердің бірқатары әлдеқайда кішкентай және жақын, бірақ бәрібір кең және алтынмен әшекейленген, күнделікті тұрмыстың қажеттіліктеріне арналған. Кезеңдік жиһаздарға төрт тіректік кереуеттер және басқа да сарайдың басқа жерінде кездеспейтін қажетті заттар кіреді. Италия корольдері Палаццо Питтиді 1920 жылдары соңғы рет пайдаланған. Ол кезде ол мұражайға айналдырылған еді, бірақ Флоренцияға ресми сапармен келген кезде олар үшін Меридиан қанатындағы (қазіргі Заманауи өнер галереясы) бөлмелер сақталған.
Қазіргі заманғы өнер галереясы
thumb|upright=1.3|left|Мэри Стюарт Крукстонда, Джованни Фатторидің суреті, Палаццо Питтидегі Заманауи өнер галереясында
Бұл галерея 1748 жылы Флоренция академиясының жаңартылуы кезінде құрылды, сол кезде Заманауи өнер галереясы ашылды. Галерея академияның байқауларында жүлде алған өнер туындыларын көрсету үшін арналған еді. Осы кезде Палаццо Питти кең ауқымда қайта жаңартылып, жаңа безендірілген залдарды әшекейлеу үшін жаңа өнер туындылары жиналды. 19 ғасырдың ортасына қарай, қазіргі заманғы өнердің Ұлы герцогтық картиналары соншалықты көбейді ki, олардың көптегені жаңа құрылған "Заманауи өнер мұражайының" алғашқы орны болған "Герцог мұражайына" көшірілді. Рисоргиментодан кейін және Ұлы герцог отбасының сарайдан қуылғаннан кейін, Ұлы герцогтың барлық заманауи өнер туындылары "Академияның заманауи галереясы" деп аталған бір шатырдың астына біріктірілді. Галерея алғаш рет 1928 жылы жұртшылыққа ашылды. Бүгінде 30-ға жуық бөлмеге кеңейтілген және таратылған бұл үлкен коллекцияда Макиайоли қозғалысының және 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы басқа итальяндық мектептердің суретшілерінің туындылары бар. Макиайоли суретшілерінің суреттері ерекше аталады, өйткені Джованни Фаттори басқарған 19 ғасырғы Тоскана суретшілерінің бұл мектебі импрессионизм қозғалысының алғашқы жақтастары және негізін қалаушылары болды. Кейбір адамдарға "Заманауи өнер галереясы" деген атау дұрыс емес сияқты көрінуі мүмкін, өйткені галереядағы өнер 18 ғасырдан 20 ғасырдың басына дейінгі кезеңді қамтиды. Италияда "заманауи өнер" Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңді білдіргендіктен, жинаққа кейінгі өнер үлгілері енгізілмеген; одан кейінгісі әдетте "қазіргі заманғы өнер" (arte contemporanea) деп аталады. Тосканада бұл өнерді Флоренциядан шамамен бір қашықтықта орналасқан Пратодағы Луиджи Печчи атындағы қазіргі заманғы өнер орталығынан табуға болады.
Ұлы герцогтардың қазынасы
Ұлы герцогтардың қазынасы (Tesoro dei Granduchi), бұрын Күміс мұражайы (Museo degli Argenti) деп аталған, құнды күміс, камеялар және жартылай қымбат асыл тастардан жасалған туындылардың жинағын қамтиды, олардың көпшілігі Лоренцо де Медичидің коллекциясынан, соның ішінде оның ежелгі вазалар жинағы, олардың көпшілігі 15 ғасырда көрнекі мақсаттар үшін қосылған нәзік күміс жалатылған безеулермен. Бұл бөлмелер, бұрын патшалық жеке пәтерлердің бір бөлігі болған, 17 ғасырға тән фрескалармен әсемделген, олардың ең таңғажайыптары Джованни да Сан-Джованнидің 1635-1636 жылдар аралығында салған фрескалары. Күміс мұражайында сондай-ақ 1815 жылы француз оккупациясынан елге оралғаннан кейін Ұлы герцог Фердинанд III сатып алған неміс алтын және күміс бұйымдарының көрнекті коллекциясы бар.
Порселин мұражайы
Боболи бақшасындағы "Казино дель Кавальере" қазір фарфор музейінде орналасқан. Бұл музей 1973 жылы алғаш рет ашылды және Боболи бақшасындағы "Казино дель Кавальере" ғимаратында орналасқан. Порцелан Еуропаның ең танымал фарфор фабрикаларынан алынған, оның ішінде Севр және Мейссен фарфоры ерекше көзге түседі. Жинақтың көптеген экспонаттары Флоренция билеушілеріне еуропалық монархтардың сыйлықтары болса, ал қалғандары Ұлы Герцог сарайы үшін арнайы жасалған. Көңіл көтерерліктерінің ішінде Винсенс фабрикасының (кейін Севр деп аталған) бірнеше ірі кешкі ас жинақтары және кішкентай бисквиттен жасалған мүсіндер жинағы бар.
First opened in 1973, this museum is housed in the Casino del Cavaliere in the Boboli Gardens. The porcelain is from many of the most notable European porcelain factories, with Sèvres porcelain and Meissen porcelain being well represented. Many items in the collection were gifts to the Florentine rulers from other European sovereigns, while other works were specially commissioned by the Grand Ducal court. Of particular note are several large dinner services by the Vincennes factory, later renamed Sèvres, and a collection of small biscuit figurines.
Киімдер галереясы
"Palazzina della Meridiana" деп аталатын қанатта орналасқан бұл галереяда 16-шы ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі театрлық костюмдердің жинағы бар. Бұл сонымен қатар Италияда итальяндық сән тарихын толық баяндайтын жалғыз мұражай. Палаццоның салыстырмалы түрде жаңа жинақтарының бірі, ол 1983 жылы Кирстен Ашенгрин Пьяченти құрған; он төрт бөлмеден тұратын Меридиана пәтерлері 1858 жылы аяқталған. Галереяда театрлық костюмдермен қатар, 18-шы ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейін киінген киімдер де қойылған. Кейбір экспонаттар Питти сарайында ғана кездеседі, олардың ішінде 16-шы ғасырдағы Ұлы герцог Козимо I де Медичидің, оның әйелі Элеонора Толедо және олардың ұлы Гарцияның жерлеу киімдері бар. Олардың денелері ең әдемі киімдерін киіп көрсетілген, ал жерлеуге дейін қарапайым киімге ауыстырылған. Галереяда сонымен қатар 20-шы ғасырдың ортасындағы әшекейлік зергерлік бұйымдар жинағы да бар. Sala Meridiana бастапқыда Антон Доменико Габбиани салған фрескалық безендіруге енгізілген, күн меридианына арналған функционалдық құралды орналастырған.
Көлік музейі
Мұражайдың бірінші қабатында, негізінен 18-шы және 19-шы ғасырдың соңында Ұлы герцог сарайы қолданған кареталар мен басқа да көлік құралдары қойылған. 19-шы ғасырда бір келуші көрменің кеңдігіне таңырқап: "Барлық керемет нәрселерді ескерсек, осы кареталар мен аттарды қалай сыйдыра алды?" - деп сұраған. Кейбір кареталар өте әсем безендірілген, олар алтынмен қатар, панельдерінде салынған пейзаждармен де әсемделген. "Carrozza d'Oro" (алтын карета) сияқты ең маңызды шараларда қолданылатындары алтын тәждермен безендірілген, бұл каретада отырғандардың мәртебесін көрсеткен. Көрмеде екі Сицилия патшасы, архиепископтар және Флоренцияның басқа да жоғары лауазымды тұлғалары қолданған кареталар да бар.
Қазіргі кездегі палаццо
Бүгінде патша сарайынан мұражайға айналған Питти сарайы Италия мемлекетінің меншігінде. Бұрын он мұражайды басқарған Флоренция мұражайлар орталығының (Polo Museale Fiorentino) басқаруында болған, бірақ 2015 жылдан бері ол Мәдениет министрлігіне қарасты жеке және тәуелсіз бөлімше ретінде Uffizi галереясының құрамына кіреді және 250 000 тізімделген өнер туындыларына жауапты. Патшалық резиденциясынан мемлекеттік ғимаратқа трансформацияланғанына қарамастан, Флоренция қаласын көріп тұрған сарай әлі де сәнді үйдің жеке коллекциясының көрінісі мен атмосферасын сақтайды. Бұл, көбінесе, 1996 жылы құрылған «Питти сарайының достары» (Amici di Palazzo Pitti) атты еріктілер мен демеушілер ұйымының еңбегінің арқасы. Олар сарай мен коллекцияларды күтіп-ұстауға, сондай-ақ олардың көрнекі экспозициясын жақсартуға қаржы жинап, ұсыныстар енгізеді.
Пастиш
Баварияның астанасы Мюнхендегі бұрынғы патша резиденциясының Кенигсбау қанаты ("Патшаның ғимараты") Палаццо Питти үлгісінде салынған.