Кіріспе

Латынша сөз тіркесі "Мен сенемін, өйткені бұл ақымақтық" – Credo quia absurdum – латынша сөз тіркесі, "Мен сенемін, өйткені бұл ақымақтық" дегенді білдіреді. Бұл бастапқыда Тертуллианның "Көні Мәсіхтің еті" еңбегінде дұрыс емес көрсетілген. Ол Тертуллианның "prorsus credibile est, quia ineptum est" деген сөзін қайталау деп есептеледі, яғни "ол толығымен сенімді, өйткені ол сәйкес емес" немесе "certum est, quia impossibile" – "әлбетте, мүмкін емес". Бұл Маркионға қарсы контексте туындаған. Ерте заманауи, протестанттық және ағартушылық риторикасы католицизм мен дінге қарсы күресте осы сөз тіркесін "Мен сенемін, өйткені бұл абсурд" деп өзгертіп, бастапқы анти-Маркионисттік мағынасынан жеке діни мағынаға ауыстырды. Тертуллианды зерттеушілердің пікірінше, "Мен сенемін, өйткені бұл ақымақтық" деген түсінік Тертуллианның ойларынан мүлдем өзгеше, өйткені оның жазбаларында дәлелді аргументтерге және рационалдылыққа басымдық берілген. Сол еңбекте Тертуллиан кейінірек: "Бірақ мұнда да менің себептерім болуы керек" деп жазады. Басқа жерде ол жаңа христианның еш нәрсеге асығыс сенбеу керектігін айтады. Бұл сөз тіркесінің мағынасы 1 Коринфтерге 1:17–31 аяттарымен байланысты болуы мүмкін, онда адам үшін ақымақтық Құдайдың даналығының бір бөлігі болуы мүмкін, немесе Тертуллиан Аристотельдің "Риторикасында" айтылған идеяны қайталауы мүмкін. Аристотельдің пікірінше, егер бір нәрсе сенуге қиын болса, ол адам санасына шын мәнінде сенуге қиын болғандықтан, оның жаралмауы мүмкін, сондықтан оған сенуге болады. Эрик Осборн "credo quia absurdum (егер quia ineptum деп түзетілсе) классикалық формуласы Тертуллианның ойын білдірмейді" деген қорытындыға келді. Дегенмен, бұл қағидаға назар аударылып, кейіннен жаңа заманда өзгеріске ұшырады. 1521 жылы гуманист ғалым Беат Ренан Тертуллианның "Христос тәнінің" (De carne Christi) басылымын жариялады. XVII ғасырда бұл еңбектің француз тіліндегі жалғыз аудармасы Луи Жиридің 1661 жылғы басылымы болды. Питер Харрисонның сөзіне сүйенсек, бұл максима алғаш рет Томас Браунның өте ықпалды діни еңбегі "Дәрігер діні" (Religio Medici) еңбегінде келтірілген, бұл оның сол кезде кең аудиторияға таралуын қамтамасыз етті. Браун Тертуллианның сөз тіркесінің контекстін Маркионға қарсы күрестен жеке сенімге ауыстырды, сондай-ақ сөз тіркесінің мағынасын бастапқы "certum est, quia impossibile" ("әлбетте, мүмкін емес") деген түрінен "Мен сенемін, өйткені бұл мүмкін емес" деп өзгертті. Бұл максима Гастон де Флоттің түпнұсқа латын тіліндегі нұсқасын және Вольтердің қателігін көрсеткенге дейін Августинге жатқызылып келді. Алайда, максиманың риторикалық тартымдылығы соншалықты зор болғандықтан, ол бүгінгі күнге дейін кеңінен қолданылып келеді.

Кейінгі түсініктеме

Бұл сөз тіркесі католик сенімін білдірмейді, мұны Рим папасы Бенедикт XVI былай түсіндірді: "Католик дәстүрі бастапқыда-ақ 'фидеизм' деп аталатын, яғни ақылға қайшы нәрсеге сенуге ұмтылуды қабылдамады. Credo quia absurdum (Мен сенемін, өйткені ол абсурд) – католик сенімін түсіндіретін формула емес". Осылайша, бұл сөз тіркесі кейде фидеизм ілімімен байланысты, яғни "адам ақылының көмегінсіз нақтылыққа жету мүмкіндігін жоққа шығарып, адам білімінің негізгі әрекеті сенім актісінде екенін және нақтылықтың жоғарғы өлшемі – билік екенін растайтын философиялық жүйе немесе ойлау қатысы" деп 1913 жылғы Католик энциклопедиясында айтылған, ал кейін былай делінеді: "Сондықтан, Шіркеу мұндай ілімдерді айыптағаны таңқаларлық емес". Бұл сөз тіркесін кейбір экзистенциалистер де қолданған, бірақ көбінесе әртүрлі түсіндірмелерде. Мысалы, Ницше, мүмкін, ең алғашқы экзистенциалист, бірақ осы ықпалды ағымдардан тысқары шығып, былай деді: "Көптеген адамдар, күмәнсіз, кішіпейілділікке жетті: credo quia absurdum est және оған өз ақылын құрбан етті: бірақ, менің білуімше, ешкім әлі күнге дейін кішіпейілділікке жетпеді: credo quia absurdus sum, дегенмен бұл тек бір қадам ғана". Бұл сөз тіркесі Х. Л. Менкеннің атақты "bon mot" сөзін шабыттандырды: "Тертуллианға Credo quia absurdum – 'Мен сенемін, өйткені ол мүмкін емес' деген ұранмен қарыздар". Әрине, ол өмірін заңгер ретінде бастады". Бұл сөз қазіргі уақытта "Е Clampus Vitus" ежелгі және құрметті орденінің девизі ретінде қабылданды және Д. Т. Судзукидің "Зен буддизміне кіріспе" кітабында (1914 жылы жазған эсселеріне негізделген) дзеннің мысалы ретінде пайдаланылды: "Орта ғасырдың басындағы белгілі христиан Әкесі бірде былай деп айқайлады: "О, кедей Аристотель! Сен еретиктерге диалектика өнерін, құру мен жою өнерін, ештеңеге қол жеткізбей, барлық нәрсені талқылау өнерін аштың!" Шын мәнінде, ешқандай мәні жоқ көп нәрсе! Барлық дәуірдің философтары, олардың барлық логикалық қабілеттері мен талдаушылық шеберлігі ғылым мен білімнің проблемалары деп аталатын мәселелерге жұмсалғаннан кейін бір-біріне қайшы келетініне қараңыз. Сондықтан, осы пайдасыз пікірталастарға біржола нүкте қоюға ниеттенген сол бір дана кісі, мынадай "бомбаны" құм салушылардың ортасына батыл лақтырды: "Certum est quia impossible est"; немесе, логикалық тұрғыдан алғанда, Credo quia absurdum est. Мен ақылға сыймайтын нәрсеге сенемін; бұл дзенді толыққанды растамай ма?"