Кіріспе
Палаццо Фарнезе (Palazzo Farnese) немесе Фарнезе сарайы – Римдегі ең маңызды жоғары ренессанс сарайларының бірі. Италия Республикасының меншігінде болған ол 1936 жылы 99 жылға француз үкіметіне берілді және қазір Италиядағы француз елшілігі ретінде қызмет етеді. Алғаш рет 1517 жылы Фарнезе әулеті үшін жобаланған ғимарат, 1534 жылы Алессандро Фарнезе Папа III Пауыл болғанда Антонио да Сангалло кішінің жобалары бойынша кеңейтіліп, жаңаша безендірілді. Оның құрылыс тарихында Микеланджело, Жакопо Бароцци да Виньола және Джакомо делла Порта сияқты 16 ғасырдың ең белгілі итальяндық сәулетшілері қатысты. 16 ғасырдың соңында болониялық суретші Аннибале Карраччи Фарнезе галереясында "Құдайлардың махаббаты" атты маңызды фрескалар циклын жасады, бұл 17 ғасырдағы кескіндемедегі екі түрлі бағыттың – римдік жоғары барокко және классицизмнің – басталуын білдірді. Қазір Неапольдегі Ұлттық археологиялық мұражайда сақталатын әйгілі Фарнезе мүсіндерінің жинағы, сондай-ақ Фарнезе жинақтарының көп бөлігі Неапольдегі Каподимонте мұражайында орналасқан.
Palazzo Farnese (paˈlattso farˈneːze, eːse) or Farnese Palace is one of the most important High Renaissance palaces in Rome. Owned by the Italian Republic, it was given to the French government in 1936 for a period of 99 years, and currently serves as the French embassy in Italy. First designed in 1517 for the Farnese family, the building expanded in size and conception when Alessandro Farnese became Pope Paul III in 1534, to designs by Antonio da Sangallo the Younger. Its building history involved some of the most prominent Italian architects of the 16th century, including Michelangelo, Jacopo Barozzi da Vignola and Giacomo della Porta. At the end of the 16th century, the important fresco cycle of The Loves of the Gods in the Farnese Gallery was carried out by the Bolognese painter Annibale Carracci, marking the beginning of two divergent trends in painting during the 17th century, the Roman High Baroque and Classicism. The famous Farnese sculpture collection, now in the National Archeological Museum of Naples, as well as other Farnese collections, now mostly in Capodimonte Museum in Naples, were accommodated in the palace.
Тарих
"Банстер Флетчердің айтуынша, "16 ғасырдағы ең әсерлі итальян сарайы" – бұл сарайды Брамантеның Санкт-Петербург шіркеуін жобалаудағы көмекшісі және Ренессанс дәуірінің маңызды сәулетшісі Антонио да Сангалло кіші жобалаған. Құрылысы 1515 жылы бір-екі жылдық дайындықтан кейін басталды және 1493 жылы 25 жасында кардинал тағайындалған, князь сияқты өмір сүрген Алессандро Фарнезе тапсырыс берді. 1527 жылы Римнің тонауы салдарынан жұмыс тоқтап қалды. 1534 жылдың қаңтарында Алессандро Папа Павел III болғанда, сарайдың көлемі едәуір ұлғайтылды және ол Микеланджелоны шақырды, ол терең карнизбен қайта жобаланған үшінші қабатты аяқтады, сондай-ақ ауланы қайта жаңартылды. 1534 жылдан кейінгі өзгерістер Алессандроның мәртебесінің өзгеруін ғана емес, Фарнезе әулетінің күшін көрсететін сәулетті де қолданды, дәл Капрароладағы Вилла Фарнезеде болғандай. Сарайдың алып блогы мен қасбеті Фарнезе алаңына үстемдік етеді. Негізгі қасбеттің сәулеттік ерекшеліктері – пиано нобиле қабатының терезелерін жабатын үшбұрышты және сегмент тәрізді фронтондар, орталық рустикалық портал және Микеланджелоның қасбеттің үстіне терең көлеңке түсіретін проекциялық карнизі. Микеланджело 1541 жылы орталық терезені қайта жаңартып, қасбетке орталықта назар аудару үшін архитрав қосты, оның үстінде Римде бұрын-соңды көрінбеген папаның ең үлкен гербі немесе папалық тиарасы бар герб орналасқан. Павел III балконда пайда болғанда, бүкіл қасбет оның бейнесі үшін фонға айналды. Бастапқыда ашық аркадалар болған аула, дориялық, иондық және коринфтік тәртіптердегі академиялық жаттығумен айналдырылған. Пиано нобиле қабатының антаблетурасына Микеланджело гүл шоқтарымен фриз қосты. Сарайдың баққа қараған жағы, Тибр өзеніне қарап тұрды, Микеланджело сарайды Вигна Фарнезе бақтарымен байланыстыратын инновациялық көпір жобасын ұсынды, егер аяқталған болса, ол кейіннен Чиги әулетіне тиесілі көршілес виллаға қосылар еді, оны Фарнезе 1584 жылы сатып алып, Вилла Фарнезина деп атады. Бұл көпірді салудың мүмкіндігі күмәнді болғанымен, идеясы батыл және кең ауқымды болды. 16 ғасырда Каракалла термаларынан алынған екі үлкен гранитті бассейн Фарнезе алаңындағы сарайдың "қалалық" жағындағы фонтандар ретінде пайдаланылды. Палаццоны папаның туысы Рануччо Фарнезе үшін Джакопо Бароцци да Вигнола одан әрі өзгертті. Ол екінші кардинал Алессандро Фарнезе үшін Джакомо делла Портаның Тибрге қарайтын портикті қасбетін аяқтады, ол 1589 жылы бітті. 1626 жылы кардинал Одоардо Фарнезе қайтыс болғаннан кейін, сарай жиырма жыл бойы ішінде адам тұрмады. Кастро соғысының нәтижесінде герцог Одоардо отбасылық мүлігін қайтарып алды. Соның нәтижесінде жасалған тізім Палаццо Фарнезедің ең көне сақталған толық тізімі болып табылады. Одоардо қайтыс болғаннан кейін Папа Александр VII Швеция патшайымы Кристинаға бірнеше айға сарайда тұруға рұқсат берді, бірақ ол "тозақтан келген жалдамалы тұрғын" болып шықты. Оның Парижге кеткеннен кейін, папалық билік оның тәртіпсіз қызметшілері күміс, гобелендер мен суреттерді ғана емес, сонымен қатар "отқа отын үшін есіктерді қиратқан" және мыс шатырдың бөліктерін алып кеткенін анықтады.
Ішкі безендіру
Бірнеше негізгі бөлмелер күрделі аллегориялық бағдарламалармен фрескамен боялған, соның ішінде Эрколь сарайындағы Геркулес циклы немесе Геркулес бөлмесі, "Сала дель Маппамондо" немесе Карталар бөлмесі және Фарнезе галереясындағы Құдайлардың махаббаты (1597–1608), екеуі де Болоньялық суретші Аннибале Караччидің туындылары. Басқа бөлмелерде Даниэле да Вольтерра және басқа суретшілердің фрескалары бар. Ұрпақтар бойы Геркулес фрескаларымен безендірілген бөлмеде әйгілі грек-римдік ежелгі мүсіні, атақты Фарнезе Геркулесі орналасқан. Сондай-ақ, сарайда отбасының классикалық мүсіндер жинағынан басқа да туындылар сақталған. Аннибале Караччидің шатыр және төбелік фрескаларының бірі – Фарнезе галереясы, өнер галереясы. Энн Сазерленд Харристің сөзінше, "Галереядағы фрескалар ежелгі мүсіндік және сәулеттік көздерді одан да кеңінен пайдаланады, сонымен қатар олардың негізгі құрылымы Римдегі Жоғары Ренессанстың ең беделді суретшілерінің екі төбесінен – Рафаэльдің Психея лоджиясы мен Микеланджелоның Сикстин капелласы төбесінен алынған". Караччи "квадри репортати" әдісін қабылдап, төбені бөліктерге бөлді және оны шеңберленген суреттер жинағына айналдырды, гүлдестелер арасындағы қалыпталған маскалармен, оюлы путтилермен және орталық сахнаны қолдаушы мүсіндермен толықтырды. Бұл үлкен орталық сахнада Бакх пен Ариаднаның жеңіске жетуі бейнеленген. Орталық суреттің жоғарғы және төменгі жағына екі кішкентай сурет, ал екі жағына екі тік сурет қосылған, олар сфинкстермен, Панмен және екі сатирмен толтырылған.
Рухтандырылған шығармалар
Палаццоның дизайны Италиядан тыс жерлердегі бірнеше ғимараттарға шабыт берді, оның ішінде Мичиган штатының Детройт қаласындағы Детройт атлетика клубы, Франциядағы Экс-ан-Прованс маңындағы Гримальди шатосы, АҚШ-тың Вашингтон қаласындағы Ұлттық құрылыс мұражайы, Сиднейдегі Бас хатшы ғимараты, Египеттің Александрия қаласындағы Рим банкі, Стокгольмдегі Корольдік сарай және Ливерпульдегі Кунард ғимараты бар. Сондай-ақ Англияда Чарльз Барридің осы ғимаратқа деген жоғары құрметі Лондонның Реформа клубын оның үлгісі бойынша салуға әкелді.
Пуччинидің "Тоскасы"
Пуччинидің "Тоска" операсында (1900), Наполеон заманындағы Римде өтетін оқиғаларда, басты кейіпкердің зұлым полиция бастығы Скарпиямен қақтығысы Палаццо Фарнезеде болады. Палаццо Фарнезе әулетінен Неаполь Бурбон патшаларына мұра болып өткен, ал 1874 жылы француз үкіметі оны сатып алған. 1936 жылы Бенито Муссолини үкіметі оны қайта сатып алғанымен, француз елшілігі 99 жылға жалға алып, Италия үкіметіне ай сайын 1 евро символдық төлем жасап тұрады.
Палаццо Фарнезе кітапханасы
Палаццо Фарнезеде Римдегі француз мектебі жинаған үлкен ғылыми кітапхана орналасқан, ол әсіресе Италия археологиясы және ортағасырлық Папа тарихына қатысты. Римдегі француз мектебі сарайдың құрылысына, оның фрескалары мен жиһаздарына, кітапханасына және өнер туындыларына қатысты құжаттаманы толық түсіндірмелермен және көрсеткіштермен жариялаудың ауқымды жобасын бастады. Бірінші үш том:
Ф. С. Угинет, Le palais farnèse à travers les documents financiers (Рим 1980). А. Шастель, "Фарнез сарайы". Ecole Française de Rome I.1 және I.2 және II (Рим 1980–82). Ф. Фоссье, "Фарнез сарайы" III.2. Фарнез кітапханасы. Латын және халық тіліндегі қолжазбаларды зерттеу (Рим 1982). Б. Жестас, "Фарнез сарайы" III.3. L'inventaire du palais et des propriétés Farnèse à Rome en 1644 (Рим 1994).
F. C. Uginet, Le palais farnèse à travers les documents financiers (Rome 1980). A. Chastel, Le Palais Farnèse. Ecole Française de Rome I.1 and I.2 and II (Rome 1980–82). F. Fossier. Le Palais Farnèse III.2. La bibliothèque Farnèse. Étude des manuscrits latins et en langue vernaculaire (Rome 1982). B. Jestaz, Le Palais Farnèse III.3. L'inventaire du palais et des propriéeés Farnèse à Rome en 1644 (Rome 1994)
Палаццо Фарнезе танымал мәдениетте
Палаццо Фарнезе 2013 жылы Джулиан Феллоуздың Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» трагедиясын Дуглас Бут Ромео рөлінде қайта жаңғыртуының түсірілімдерінің бір бөлігі болды.