Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уайкато аймағындағы қала, Жаңа Зеландия.
Town in Waikato, New Zealand
Те Авамуту – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы Уайкато аймағында орналасқан қала. Вайпа округінің әкімшілік орталығы болып табылады және айналасындағы шаруа қожалықтарына қызмет көрсетеді. Те Авамуту Гамильтоннан оңтүстікке қарай 3-ші мемлекеттік тас жолда, Окленд пен Гамильтоннан оңтүстікке қарай бағытталған екі негізгі жолдың бірінде жатыр. Те Авамутудың халқы – [саны] адамды құрайды, бұл оны Гамильтон, Таупо, Кембридж және Токоруадан кейін Уайкатодағы бесінші ірі қалалық аймаққа айналдырады. Қала көбінесе өрнекті роза бақтарының орталықта орналасуына байланысты «Жаңа Зеландияның Роза қаласы» деп аталады. Көптеген жергілікті кәсіпорындар өздерінің атауында «Розатаун» сөзін пайдаланады, ал роза символы жергілікті таңбалар мен жарнамалық стендтерде кеңінен қолданылады. Жергілікті «Te Awamutu Courier» газетінің бетіне розаның суреті қойылған.
Te Awamutu is a town in the Waikato region in the North Island of New Zealand. It is the council seat of the Waipa District and serves as a service town for the farming communities which surround it. Te Awamutu is located some south of Hamilton on State Highway 3, one of the two main routes south from Auckland and Hamilton. Te Awamutu has a population of making it the fifth largest urban area in the Waikato behind Hamilton, Taupō, Cambridge and Tokoroa. The town is often referred to as "The Rose Town of New Zealand" because of its elaborate rose gardens in the centre of the town. Many local businesses use "Rosetown" in their name, and the symbol of the rose is widely used on local signs and billboards. The local paper, Te Awamutu Courier, has a symbol of a rose in the masthead on its front page.
Тарих және мәдениет
Тайнуи маорилері бұл аймаққа алғаш рет шамамен 1450 жылы қоныстанған, деп атап өтті Тайнуи тарихшысы Те Хуринуи Джонс. Те Авамуту «қысқарып тасталған өзен» деген мағына береді, себебі ол Мангапико ағысының кеме жүретін бөлігінің соңы болды. Те Авамуту – маорилердің алғашқы патшасы Пототау Те Верувероның (1860 жылы қайтыс болған) туған жері. Алғашқы еуропалық миссионерлер бұл аймаққа 1834 жылы келген. Миссионерлік елді мекенді шіркеу миссионерлік қоғамының (CMS) Бенджамин Яте Эшвелл құрды. 1839 жылы шілдеде Роторуада соғысқан тайнуи жауынгерлерінің 60 сүйекті алып, Отаухао Па-да пісіріп жеп жатқандарын көргеннен кейін, олар тайнуи және маори мәсіхшілеріне қарсы тұрды. 1842 жылы пастор Джон Морган Отаухао миссионерлік станциясына көшірілді. Отаухао Те Авамутудан оңтүстік-батысқа қарай, қазіргі Centennial Park-қа қараған төбеде орналасқан. CMS миссионерлері ауыл шаруашылығы дағдыларын дамытуға бағытталған, өркендеген сауда мектебін құрды. Миссионерлер еуропалық егін түрлерін – бидай, картоп және шафтали енгізді. 1846 жылы Морган жергілікті маорилерге бидайды ұнға айналдыратын сегіз су диірменін салуға кеңес берді және капитал жұмсады. Морган диірменді басқаруға және маорилерді осы кәсіпке оқытуға жарамды ұстаны табуға көмектесті. Вайкатодағы ең көне сақталған ғимарат – 1853 жылы миссионерлік станцияның бөлігі ретінде салынған Сент-Джон шіркеуі болуы мүмкін. Ол готикалық жаңарту стилінде салынған. 1850 жылдары аймақ ферма өнімдерінің артығын Оклендке жіберу арқасында гүлденді. Ұзақ емес уақытқа бидай тіпті теңіз арқылы да жіберілді. 1850 жылдардың соңында Австралиядан арзан ұн мен басқа да азық-түлік тауарлары импортталғандықтан бағалар төмендеді. Бұл саудадан пайда тапқан жергілікті маорилер арасында үлкен наразылық тудырды. Реви Маниапото сияқты кейбір соғысшыл маорилер миссионерлерді маори тікәнғасына (мәдени дәстүрлерге) теріс әсер еткені үшін кінәлады. Ол жергілікті миссионерді өлтіруге тырысты, сондай-ақ сауда мектебін және басқа миссионерлік ғимараттарды өртеп жіберді. Кейбір христиан маорилер еуропалықтарға Вайкатодан кетуді ескертті, өйткені олардың өміріне қауіп төнді. Те Авамуту 19 ғасырдағы Жаңа Зеландия соғыстары кезінде маңызды орын болды және 1864 жылдан бастап отарлаушы қоныс салушылар үшін гарнизондық қала ретінде қызмет етті. Еуропалық қоныстану Вайкато соғыстарының (1863–1865) аяқталуымен басталды. Жергілікті Манаготаота Марае және Те Мару о’Хиуа үйі Нгуту, Паре те Кава және Паревеононың Нгати Маниапото хапулары мен Нгати Нгуту және Нгати Паретекаваның Вайкато Тайнуи хапулары үшін кездесу орны болып табылады.
Tainui Māori first settled in the area in about 1450, according to noted Tainui historian Te Hurinui Jones. Te Awamutu means "the river cut short", as it marked the end of the navigable section of the Mangapiko Stream. Te Awamutu was the birthplace of the first Māori King, Pōtatau Te Wherowhero (died 1860). The first European missionaries visited the area in 1834. A missionary settlement was set up by Benjamin Yate Ashwell of the Church Missionary Society (CMS). and Māori Christians in July 1839 after they observed Tainui warriors, who had been fighting at Rotorua, return with 60 backpacks of human remains and proceed to cook and eat them in the Otawhao Pa. In 1842 the Rev. John Morgan moved to the Otawhao Mission Station. Otawhao was to the south west of Te Awamutu, on the rise overlooking what is now Centennial Park. The CMS missionaries established a flourishing trade school that focused on developing agricultural skills. The missionaries introduced European crops such as wheat, potatoes and peaches. In 1846 Morgan provided advice and some capital to help local Māori to construct eight water mills to grind wheat into flour. Morgan assisted in finding a suitable miller to operate the mills and to train Māori in this skill. Possibly the oldest surviving building in the Waikato is St John's church, built in 1853 as part of the mission station. It is in Gothic Revival style. During the 1850s the wider area prospered on the back of sending surplus farm produce to Auckland. For a brief period wheat was even sent overseas. By the late 1850s prices dropped as cheaper flour and other foodstuffs were imported from Australia. This caused huge resentment among local Māori who had grown use to the wealth provided by trade. Some of the more warlike Māori such as Rewi Maniapoto blamed the missionaries for having a negative influence on Māori tikanga (cultural practices). He attempted to kill the local missionary and burnt down the trade school and other mission buildings. Some Christian Māori warned Europeans to leave the Waikato as their lives were in danger. Te Awamutu was a major site during the New Zealand Wars of the 19th century, serving as a garrison town for the colonial settlers from 1864. European settlement began at the conclusion of the Waikato Wars (1863–1865). The local Mangatoatoa Marae and Te Maru o Ihowa meeting house is a meeting place for the Ngāti Maniapoto hapū of Ngutu, Pare te Kawa and Parewaeono, and the Waikato Tainui hapū of Ngāti Ngutu and Ngāti Paretekawa.
Жергілікті билік
Раңгияохиа немесе Раңгияохиа тас жолы басқармасы 1884 жылғы 1 қарашада Те Авамуту қалалық кеңесі сайланғанға дейін қаладағы жолдарды басқарды. Басқарма алғаш рет 8 қарашада өтті, бірақ бұрын кеңес құруға жасалған әрекет болған және сайлаудың заңдылығына қатысты сәтсіз шағым түскен еді. Те Авамуту қалалық кеңесі басқармадан міндеттерді қабылдап, алғаш рет 1915 жылғы 10 мамырда жиналды. 1989 жылғы 23 қазанда Вайпа аудандық кеңесіне қосылды.
Rangiaowhia, or Rangiaohia Highway Board administered the roads in the town until Te Awamutu Town Board's election on 1 November 1884. The board first met on 8 November, though there had been an earlier attempt to form a board and there was an unsuccessful challenge to the legality of the election. Te Awamutu Borough Council took over from the board and first met on 10 May 1915. It was merged into Waipā District Council on 23 October 1989.
География
"Те Авамуту" ағылшын тілінде "Өзеннің аяқталуы" деген мағынаны білдіреді. Қала Вайпа өзенінің саласының жағасына жақын, көлбеу жерде орналасқан. Солтүстік және шығыс жағында Вайкато жазығы жатыр, ал батысқа қарай 20 шақырым қашықтықта Пиронгия тауының биіктігі анық көрінеді. Қала ішінде Мангапико және Мангаохой ағындары деп аталатын екі өзен бар. Мангаохой аяқталып, Мемориалдық саябасының жанында Мангапикоға қосылады. Қала құрылыс кезінде тоқтап қалған Какепуку және Пиронгия жанартауларына (сондай-ақ Александра жанартау тобының басқа жанартауларына) жақын орналасқан. Мауңгатаутари, тағы бір сөнген жанартау конусы, қазір Жаңа Зеландияның ең ірі экологиялық жаңарту жобасының орны. Те Авамутудың маңында Кембридж (солтүстік-шығысқа қарай 25 шақырым), Отороханга (оңтүстік-батысқа қарай 30 шақырым) және Раглан (солтүстік-батысқа қарай 50 шақырым) қалалары орналасқан. Кішкентай Кихикихи қаласы Те Авамутудың оңтүстігінде жатыр. Басты көше – Александра көшесі, ол бұрын Александра қаласына (кейін Оңтүстік аралдағы Александра қаласымен шатасуды болдырмау үшін Пиронгия деп аталды) бағытталған негізгі жол болғандықтан осылай аталған.
Te Awamutu literally means in English "The River's End". The town is on gently undulating land close to the banks of a tributary of the Waipā River. The Waikato Plains lie to the north and east, and the promontory of Mount Pirongia, 20 kilometres to the west, is easily visible. Inside the township are two streams called the Mangapiko Stream and the Mangaohoi Stream. The Mangaohoi ends and becomes the Tributary of the Mangapiko near Memorial park. The town is close to the extinct Kakepuku and Pirongia volcanoes (and other volcanoes of the Alexandra Volcanic Group). Maungatautari, another extinct volcanic cone, now the site of New Zealand's largest ecological restoration project, is also nearby. Other towns surrounding Te Awamutu include Cambridge, 25 kilometres to the northeast, Otorohanga, 30 kilometres to the southwest, and Raglan 50 kilometres to the northwest. The small town of Kihikihi lies just to the south of Te Awamutu. The main thoroughfare is Alexandra Street, so named because it was once the main road to the town of Alexandra (since renamed to Pirongia to avoid confusion with the town of Alexandra in the South Island).
Құрылыстары мен көрікті жерлері
Те Авамуту мұражайы 1935 жылы құрылған. Мұражайда Те Авамуту және оның төңірегінің тарихына арналған тұрақты көрмелер бар. Мұражайда ең әйгілі ерте маори артефактілерінің бірі – жай ғана Те Уенуку деп аталатын үлкен ойылған бағана сақталған. Бұл әсерлі өрнек стилі басқа ерте маори туындыларынан ерекшеленіп, көптеген пікір-дау тудырды, бірақ ол маори дизайны екені анық. Те Авамуту Жаңа Зеландияның Солтүстік аралын аралап саяхаттау үшін қолданылатын маңызды бағыттардың бірі – SH3 тас жолында орналасқан. Қалада үш ірі супермаркет, электроника сататын дүкендер, жақсы жабдықталған спорт және демалыс орталығы, сондай-ақ 2017 жылы ашылған Кихикихи жолы бар. Қаланың ірі сүт зауыты бар және ол жергілікті сүт өнеркәсібінің маңызды орталығы болып табылады.
Te Awamutu Museum was established in 1935. The museum has a number of permanent exhibitions focusing on the history of Te Awamutu and the surrounding area. The museum contains one of the most famous early Māori artifacts, a large carved post known simply as Te Uenuku. This impressive carving has caused much controversy because its style is markedly different from any other early Māori work, yet it is clearly of a Māori design. Te Awamutu itself is located on SH3, one of the major routes used when touring the North Island of New Zealand. The town has three large supermarkets, electronics retailers, a well equipped sports / leisure centre and The Kihikihi Trail cycleway, which opened in 2017. The town has a large dairy factory, and serves as an important centre in the local dairy industry.
Атақты тұрғындар
Қаланың ең танымал тұрғындары – Финн ағайындары, Тим мен Нил. Олардың музыкалық мансабы Split Enz тобынан басталып, халықаралық деңгейде сәтті болған Crowded House тобы арқылы, қазіргі соло және бірлескен жұмыстарына дейін жалғасты. Қала Split Enz тобының "Haul Away" әнінде, сондай-ақ Crowded House тобының 1986 жылғы "Mean to Me" әнінде, олардың аттас дебюттік альбомынан шыққан тұңғыш сингл ретінде еске алынады. Музыкант Спенсер П. Джонс (The Beasts of Bourbon, Пол Келли және The Coloured Girls) да Те Авамутуда дүниеге келген. Екі белгілі англикан дін қызметкері ескі Сент-Джонс шіркеуінің соңғы викарлары болды. Олар – 2-ші дүниежүзілік соғысқа дейін викар болған, 1950 жылы Крайстчерч соборының деканы, ал кейіннен Лондондағы Сент-Полс соборының деканы болған Мартин Глостер Салливан, және Уайкато архидиаконы және Уайкато епархиясының генерал-викарі болған Джон Дэвид Хогг.
The town's best known residents are the Finn Brothers, Tim and Neil, whose musical careers have stretched from Split Enz through the internationally successful Crowded House to their current solo and collaborative works. The town is mentioned in Split Enz's song "Haul Away", and also in Crowded House's 1986 song "Mean to Me", the debut single from their self titled debut album. Musician Spencer P. Jones (The Beasts of Bourbon, Paul Kelly and The Coloured Girls) was also born in Te Awamutu. Two Anglican priests of note were the last incumbent vicars of the old St Johns Church. They were The Rev Martin Gloster Sullivan, vicar prior to WW2 who in 1950 became Dean of Christchurch Cathedral and, later Dean of St Pauls Cathedral London, and The Rev John David Hogg who was to become the Anglican Archdeacon of Waikato and Vicar General of the Waikato Diocese.