Кіріспе

Жохор сұлтаны (1895–1959)

Сұлтан Сэр Ибрагим Аль Машхур ибн Әлмархум Сұлтан Әбу Бакар Аль Халил Ибрагим Шах (жауи: سلطان سر إبراهيم المشهور ابن المرحوم سلطان أبو بكر الخليل إبراهيم شاه; 17 қыркүйек 1873 – 8 мамыр 1959) – Малайзия сұлтаны, Жохордың 22-ші және қазіргі Жохордың 2-ші сұлтаны. Ол «өте бай» деп есептелген. Англофил болған Сұлтан Ибрагим Ұлыбритания тажымен достық қарым-қатынас саясатын жалғастырды, көбінесе Ұлыбритания патшаларымен жақын қарым-қатынасын Британдық отарлық кеңсесінің кеңею ниеттерін тоқтату үшін пайдаланды. Дегенмен, ол туған жерінде Малайзияның тәуелсіздігіне қарсы болғаны үшін халық арасында беделге ие болмады. Осының салдарынан ол көп уақытын Жохордан тыс өткізіп, Еуропаға, әсіресе Ұлыбританияға көп саяхаттады.

Ерте өмір

Ван Ибрагим 1873 жылдың 17 қыркүйегінде Сингапурдегі Истана Бидадариде дүниеге келді. Оның балалық шағы Англиядағы пансионда өтті. Жасөспірім кезінде Жохор әскери күштерінің (JMF) екінші лейтенанты болып тағайындалды және 1891 жылдың 23 мамырында Жохордың алғашқы Тунку Махкотасы ретінде ресми түрде орнатылды. Әкесі оны Еуропаға алып барды, онда ол Еуропалық патшалық отбасыларымен танысты. Тунку Махкота қызметін атқару кезінде Тунку Ибрагим кейде штаттың регенті ретінде әрекет етті және сұлтан шетелге сапарлағанда мемлекеттік міндеттердің біріне ие болды. Тунку Ибрагим 1895 жылдың сәуір айында Сұлтан Әбу Бакар Жохор штатының конституциясын қабылдағанда қол қойған үш адамның бірі болды. Келесі айда Тунку Ибрагим Абу Бакарды Лондонға сүйемелдеді, ол отарлық кеңсемен мемлекеттік мәселелер бойынша келіссөздерді жалғастыруды жоспарлаған. Абу Бакар Англияға жеткенде қатты ауырған еді, ал Тунку Ибрагим әкесінің төсегінде көп уақыт өткізді, содан кейін Абу Бакар келесі айда қайтыс болды.

Алғашқы жылдары (18951914)

Түнку Ибрагим 1895 жылдың 7 қыркүйегінде Әбу Бәкердің жерленген күні Жохор сұлтаны деп жарияланды, ал оның бір жасар ұлы Түнку Исмаил оның мұрагері деп жарияланды. 1895 жылдың 2 қарашасында ресми таққа отырғызу рәсімі өтті. Ол келесі жылы мемлекеттік басқаруды өз қолына алды, ал оның алғашқы есептерінің бірі мемлекеттің қаржылық қиындықтары болды. Оның көптеген қызметкерлері жалақыларын алудағы кешігулерге шағымданды, олар көбінесе бөліп-бөліп төленді. Сұлтан Ибрагим содан кейін мемлекеттік қазынаны тығыз бақылауға алды және мемлекеттік қызметкерлерге төлем күнінде жеке куә болды. Сол жылы ол Жохор Гамбиер және Бұрыш қоғамының (малай тілінде Конгкек деп те аталады) комитет мүшелерін тағайындау міндетін де атқарды. Сұлтан Ибрагим мемлекеттік басқару дағдыларында тәжірибесіз болды және мемлекеттік істерді жүргізуде кеңес және көмек алу үшін өзінің жеке хатшысы Дато Амар ДиРаджа Абдул Рахман бин Андаққа көп сенді. Федеративтік Малай мемлекеттерінің резиденты-генералы Франк Светтенхэм 1899 жылдың қараша айында Сұлтан Ибрагимге Жохорға темір жол салуды ұсынды, бұл Малай түбегіндегі Солтүстік-Оңтүстік Басты Темір жол желісін салу жоспарымен байланысты болды. Сұлтан Ибрагим Светтенхэмнің жоспарын құптады, бірақ Жохордағы британдық саяси ықпалынан алаңдады және темір жол желісін салуды өзі қаржыландыруды қалады. Светтенхэм Сұлтан Ибрагимнің мемлекеттік кірістерді пайдалану арқылы темір жол желісін қаржыландыру мүмкіндігіне келісім білдірді және ұсыныстарын Англиядағы Отарлық кеңсеге ұсынды. Бұл ұсыныстар Жохордың қаржылық қиындықтарын білетін және шешім қабылдамаған Отарлар жөніндегі Мемлекеттік хатшы Джозеф Чемберленнің күмәнін тудырды. Сұлтан Ибрагим содан кейін келесі мамыр айында өзінің кеңесшісі Абдул Рахман Андақты Лондонға Отарлық кеңсемен келіссөздер жүргізу үшін жіберді. 1901 жылдың сәуірінде Сұлтан Ибрагим Лондонға бір жылдық сапар жасады, темір жол желісін салуды қаржыландыру үшін жеке ағылшын қаржыгерлерін іздеді және Отарлық кеңсемен темір жол қарызы үшін келіссөздер жүргізді. Сұлтан темір жол салуға қарыз алуға қол жеткізді және 1904 жылдың шілдесінде оның кеңесшісі Абдул Рахман Андак Жохор темір жолы туралы келісімге қол қойды, ол Малай темір жол желісін Жохорға ұзарту ережелерін қамтыды. Сұлтан Ибрагим сонымен қатар британдық отаршылдық үкіметтен саяси қиындықтарға тап болды, олар оның мемлекеттік істеріндегі бейжайлығына наразы болып, мемлекетке үлкен саяси ықпал етуді көздеді. Стрейтс елді мекендерінің Отарлық хатшысы Виктор Брюс, Лорд Элгин 1906 жылы Сұлтан Ибрагиммен кездесіп, оған британдықтардың мүдделеріне қарай мемлекетті басқаруды және Еуропаға шетелге саяхаттауды қысқартуды кеңес берді. Сұлтан Ибрагим Элгиннің кеңесіне қарсы тұрды және британдық кеңеске наразы болды, кейін екі жылдан кейін Лорд Элгин оны британдықтардың мемлекеттік басқаруда конституциялық өзгерістер енгізу мүмкіндігі туралы ескертті. 1910 жылы Сұлтан Ибрагим отаршылдық үкімет тарапынан қатты қысым көрсеткеннен кейін Жохор үшін британдық кеңесшіні қабылдады. Британдықтар Жохордың қаржы жағдайына өте наразы болды, ол Сұлтан Ибрагимнің шетелге кеңінен саяхаттауының нәтижесінде сарқылып қалды. Негери Сембиланның британдық резиденты Дуглас Грэм Кэмпбелл Жохордың бірінші кеңесшісі болып тағайындалды. Сұлтан Ибрагим мен Кэмпбелл арасындағы қарым-қатынас Кэмпбеллдің кеңесші ретінде алғашқы жылы өте жақсы болды, ал Сұлтан Ибрагим оған мемлекеттік әкімшілік жүйені жақсартуға қолдау көрсетті. Алайда, Кэмпбелл көптеген әкімшілік реформаларды ұсынған кезде, олар Сұлтан тарапынан дәлелсіз деп танылды. 1912 жылы Кэмпбеллдің Джохор-Бахру түрмесіндегі заңсыздықтарды жариялағаннан кейін саяси жанжал туып кетті. Кэмпбелл тұтқындардың түрмеге қамалуынан қатты наразы болды және британдық билік органдарына түрменің әкімшілік істерін өз мойнына алуды сұрады, бұл Сұлтаннан наразылық тудырды. Бұл кезеңде Сұлтан әкімшілігі мен отаршылдық үкімет арасындағы мемлекеттік темір жолдың әкімшілік бақылауына қатысты шағымдар әлі де жалғасып келеді, ал Жохордың Ментери Бесары, Дато Абдулла бин Жафар осы мәселелерді шешу үшін өкілеттік алды. Кэмпбеллмен келіспеушіліктерден кейін Сұлтан Ибрагим мемлекеттік ауыл шаруашылығы және тау-кен іс-әрекеттерін басқаруды қадағалау үшін мемлекеттік атқарушы кеңес (малай: Masyurat Kerja) құрды. Сұлтан Кэмпбеллден және мемлекеттік заң кеңесшісі Майкл Уитлиден алыстап, әкімшілік мәселелерді өз қолына алды. Бұл Кэмпбелл мен Уитлидің алаңдаушылығын тудырды және олар Стрейтс елді мекендерінің губернаторы сэр Артур Хендерсон Янгқа штаттың британдық әкімшілік бақылауын күшейту туралы өтінішпен жүгінді. Янг Кэмпбеллге басқа штаттардағы британдық резиденты-генералына ұқсас өкілеттік берді, бірақ Сұлтанға құрмет көрсету үшін «Бас кеңесші» атағын сақтап қалды. Сұлтан Ибрагим жаңа ұсыныстарға наразы болды, өйткені британдық кеңесші мемлекеттік істерге тікелей бақылауға ие болар еді, бірақ Янг Сұлтанға Кэмпбелл мен Сұлтан Ибрагим арасында пікірлердің қақтығысы туған жағдайда консультация үшін қолжетімді болады деп уәде берді. 1914 жылдың 12 мамырында штаттың Бас кеңесшісінің өкілеттіктерін бекітетін келісімге қол қойылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралығы (19141941)

1910-жылдардың қалған бөлігінде резең бағасының өсуі нәтижесінде мемлекеттік экономика бюджеттік артыққа ие болды. Кемпбелл 1918 жылдың маусымында қайтыс болғанға дейін штаттың Бас кеңесшісі қызметін атқарды, ал 1918 жылдың маусымынан 1920 жылдың желтоқсанына дейін бес Бас кеңесші бірден тағайындалды, олардың әрқайсысы бірнеше ай ғана қызмет етті. Колониялық үкімет мемлекеттік басқаруда шешімділік танытпағандықтан, Сұлтан Ибрагим мемлекеттік басқарудағы ықпалын кеңейтуге тырысты. 1920 жылдың желтоқсанында Хейс Мариот штаттың жаңа Бас кеңесшісі болып тағайындалды және мемлекеттік әкімшілікті қайта ұйымдастырды. Сұлтан Ибрагим 1920-жылдардан бастап рәсімдік монарх рөлін атқарды, ал оның міндеттері көбінесе штат бойынша түрлі ашылу салтанаттарын өткізумен шектелді. Ол кейде мемлекеттік басқару және экономикалық даму туралы өз пікірлерін білдірді, оның саяси ықпалына байланысты британдық колониялық үкімет оны көбінесе ескеретін. 1928 жылдан бастап созылмалы подагра және миокард дегенерациясымен ауыра бастағаннан кейін ол шетелге саяхаттауға мүмкіндік алды. Лондон оның жиі баратын қалаларының бірі болды және ол мемлекеттік басқаруға қатысты шағымдары болғанда Колониялық кеңсеге жиі баратын. Жергілікті британдық үкіметтің мемлекеттік істерді тиімсіз басқарғанына жиі шағымдануының нәтижесінде Сұлтан Ибрагимнің әрбір Бас кеңесшімен қарым-қатынасы шиеленісті болды. Сесил Клементи 1930 жылдан 1934 жылға дейін Малай мемлекеттерінің билеушісі және жоғарғы комиссары қызметін атқарды. 1932 жылдың желтоқсанында ол Сұлтан Ибрагимнің мемлекеттік істерде тым тәуелсіз екенін айтты және Сұлтанға болашақта Клементиге жоғарғы комиссар ретінде емес, Стрейтс губернаторы ретінде жүгінуді ұсынды. Клементидің ұсыныстары Сұлтанды ашуландырған сияқты, ол 1934 жылдың ақпанында өткен Дурбарға қатысудан бас тартты. Сұлтан Ибрагим шамамен 1930 жылдан бастап штаттың орман шаруашылығы бөлімінің белсенді демеушісі болды және штаттың орман шаруашылығы бөліміне штаттың қалған табиғи орман аумақтарын қорықтар ретінде белгілеуге шақырды, себебі Жохор бұрынғы кең көлемдегі орман кесу салдарынан ағаш қорларының азаюына куә болды. 1934 жылға қарай табиғи қорықтар штаттың жер аумағының шамамен 15 пайызын, негізінен штаттың солтүстік аймақтарында қамтыды. Сұлтан Ибрагимнің Клементидің ізбасары, сэр Шентон Томаспен қарым-қатынасы жақсы болмады, өйткені Томас Жохорды және басқа да федерацияланбаған Малай мемлекеттерін Стрейтс губернаторының тікелей басқаруына көшіріп, біртұтас Малай одағын құруға тырысты. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Томас Ұлыбританияның соғыс күшін қаржыландыру үшін жалпымалайлық соғыс салығы жүйесін енгізді. Сұлтан Ибрагим ұсыныстарды қабылдамады және 1939 жылы Еуропаға сапары барысында Ұлыбританияның Георг VI-ға оның 44-ші туған күніне 250,000 фунт стерлинг көлемінде ақшалай сыйлық берді. 1934 жылдан 1940 жылға дейін Сұлтанның есімі кабаре бишісі Сисси Хиллдің есімімен байланысты болды.

Жапондық оккупация (1941-1945 жж.)

Сұлтан Ибрагим 1920 жылдары WD=Q6636943-тің жеке досы болды. Токугава – Токугава әулетінің ұрпағы, оның ата-бабалары 16-19 ғасырларда Жапонияны билеген әскери басшылар (жапон тілінде – сёгун) болған. Жапондықтар Малайзияға басып кірген кезде Токугава генерал Ямашита Томоюкидің әскерімен бірге келді және 1942 жылдың қаңтар айының соңында Джохор-Бахруға жеткенде Сұлтан Ибрагим оны жылы күтіп алды. Ямашита мен оның офицерлері Сұлтанның резиденциясы – Истана Букит Серене және мемлекеттік хатшылық ғимараты – Сұлтан Ибрагим ғимаратында Сингапурға шабуыл жоспарын жасауға орналасты. Жапондықтар Малайзияда бекінгеннен кейін көп ұзамай, ақпан айында әскери үкімет құрды. Сұлтан Ибрагимнің ұсынысымен Токугава саяси кеңесші болып тағайындалды. Жапондық оккупация жылдары әскери үкімет пен монархия арасындағы қарым-қатынас бастапқыда жақсы болды, және Токугава Малай түбегінде (Паттаниді қоса алғанда) біріккен малай сұлтанатын құру жоспарын қысқа мерзімге қарастырды, оның басшысы Сұлтан Ибрагим болмақ. Алайда, 1943 жылдан бастап жапондықтар экономикалық қиындықтарға және Тынық мұхитындағы соғыста жеңілістерге ұшырағандықтан, бұл жоспарлар тоқтатылды және әскери үкімет күшін мемлекеттік ауыл шаруашылығына жұмсады. Жапондықтар Джохорда мемлекеттік кеңесші тағайындау саясатын британдықтардан мұра етті, ал Сұлтан Ибрагим уақытының көп бөлігін демалыспен өткізді. Сұлтан Ибрагим, өз тарапынан, оккупацияның соңғы жылдарында жапондық әскери үкіметке наразылық білдірді. Жапондықтар малай сұлтандарына жапон соғысының қажеттіліктері үшін жыл сайын 10 000 доллар мөлшерінде үлесім төлеуді бұйырды, ал билеушілердің сөздері үгіт-насихат бөлімімен жазылды. Атап айтқанда, Сұлтан Ибрагим бір рет жапон офицерлерінің алдында таяғына сүйеніп тұрғаны үшін жұрт алдында сөкпеге ұшырады, бұл оған қорлық болды. 1945 жылы жапондықтар капитуляциялауға азық қалғанда, Сұлтан Ибрагим Истана Букит Серенедегі резиденциясынан қуылды және мұрагер ханзаданың сарайы – Истана Пасир Пелангиде тұруға мәжбүр болды.

Малай ұлтшылдығы (19461948)

Британдық әскери әкімшілік 1945 жылдың 5 қыркүйегінде Сингапурға британдық одақтас күштерінің қонғаннан кейін бірнеше күн ішінде Малай штаттарын орталықтандырылған басқаруға соғысқа дейінгі жоспарларды қайта жаңғыртуға кірісті. Малайяның бұрынғы мемлекеттік қызметіндегі заң кеңесшісі Х.С.Уилланға Малай билеушілерімен сұхбат жүргізу тапсырылды. Сұлтан Ибрахим румын әйелімен бірге Истана Пасир Пелангыда тұрып, оны алғаш көргенде Уилланға жылылықпен қабылдады. Уилланмен сұхбаттасқанда Сұлтан Ибрахим жапондықтардың оккупациясы кезіндегі тәжірибесі туралы ашумен айтты және британдық әскери әкімшілікте қызмет етуге дайын екенін білдірді. Сұлтан 12 қыркүйектегі капитуляциялау рәсіміне қатысу үшін Уилланның машинасына Union Jack ілуге рұқсат сұрады, және британдық әскери үкімет оның өтінімін қабылдады. Уиллан келесі бірнеше күнде басқа Малай билеушілерімен сұхбаттасып, әр штаттың саяси жағдайын бағалады. Оның зерттеулері әскери әкімшілікке жіберілді, ал Палестинаның бұрынғы жоғары комиссары сэр Гарольд МакМайкл Малай Одағының жобасы бойынша Малай билеушілерімен ресми келісімдерге қол қоюға уәкілеттік алды. МакМайкл 1945 жылдың қазан айында Сұлтан Ибрахиммен бастап Малай билеушілеріне бірнеше рет сапарлады. Сұлтан жыл соңында Англияға баруға деген қатты ниетінің арқасында МакМайклдың жобасына тез келісті. МакМайкл бұл жоба бойынша басқа Малай билеушілеріне де сапарлап, олардың келісімін сұрады. Көптеген Малай билеушілері өздерінің патшалық мәртебесін жоғалтудан және штаттарының тайлық саяси ықпалына түсуінен қорқып, МакМайклмен келісімдерге қол қоюға қарсылық көрсетті. Келісімдерде Ұлыбритания Малай штаттарының барлық әкімшілік билігіне ие болды, тек исламдық әдет-ғұрыптарға қатысты мәселелерден басқа. Малайлар келісімдерге қарсы күшті наразылық білдірді, себебі келісімдер Малай билеушілерінің рухани және моральдық беделін шектеді, ал Малайлар оларға үлкен құрметпен қарады. Малайлар мен қытайлар арасындағы қарым-қатынас шиеленіскен еді, және Малай еместерге азаматтық беру перспективасы Малайлар үшін қабылдаусыз болды. Митинг 1946 жылдың 1 ақпанында Сұлтан Әбу Бәкер мешітінде өтті, наразылар ұлтшылдық ұрандарды айқайлап, Сұлтан Ибрахимнің тақтан түсірілуін талап етті. Митингте Малай ұлтшылдығын қарайтын ұрандар көтерілді, олардың көпшілігі келісімдерге қол қою арқылы Малай халқына опасыздық жасады деп айыптайтын Сұлтанға қарсы бағытталған еді. 22 ақпанда митинг туралы хабар Лондондағы Гросвенор Хаус қонақүйінде тұрған Сұлтан Ибрахимге жетті. Сұлтан Ибрахим отарлау кеңсесіне жүгініп, жобаны қолдаудан бас тартқанын мәлімдеді, бірақ бұл саяси оппозицияны басып тастамады. Онн Малай Одағына қарсы наразылықтарын күшейту үшін басқа Малай штаттарында митингтер ұйымдастырып, мамыр айында Біріккен Малай Ұлттық Ұйымын (БМҰҰ) құрды. Сұлтан Ибрахим 1947 жылдың қыркүйек айының басында Джохорға оралды және УМНО-ның екінші жалпы жиналысына қатысты. Көптеген Джохор саясаткерлері әлі де МакМайклмен жасалған келісімдерге байланысты Сұлтан Ибрахимға сынды көзқараспен қараса да, УМНО делегаттары сарайға келгенде оны құлшына қарсы алды. Келесі қаңтарда Малайя Федерациясы құрылғаннан кейін, билеушілердің билігін қалпына келтіргеннен кейін Сұлтанға қарсы сын пікірлер азайды. Мамыр айында Англияға кетер алдында Сұлтан Ибрахим УМНО-ға 5000 доллар көлемінде жеке қайырымдылық жасады, УМНО басшыларымен және 1946 жылы Джохордың Menteri Besar болып тағайындалған Оннмен қарым-қатынасты жақсартуға үміттенді.

Тәуелсіздікке дейінгі Малайя (19481957)

Федерация құрылуы қытайларға ұнамады, сол себепті қытайлар мен малай еместер үшін азаматтық алудың қолайлы жағдайлары алынып тасталды. 1949 жылы Малайзиялық қытай қауымдастығы (МҚА) құрылды, оны Федерация құрылған кезде белгіленген азаматтық талаптарына жиі наразылық білдірген Straits Chinese бизнесмені Тан Ченг Лок басқарды. Нәтижесінде малайлар мен қытайлар арасында шиеленіс туды, ал Онн Таннан алшақтады. Тан бастапқыда қытай бизнесмендерімен жұмыс істеуге дағдыланбаған сұлтанмен кездесуде қиындықтарға тап болды. Сұлтан Ибрагим Оннның жұмысына көңілі тоймады, себебі ол ОМНО-ға берген уәделерінен мемлекеттік істерді ұмытып бара жатқанын көрді. 1950 жылдың басында Сұлтан Ибрагим Оннға жүгінді, ол мемлекетке, немесе ОМНО-ға қызмет етуді таңдау керектігін сұрады. Онн соңғысын таңдап, мамыр айында Джохордың Menteri Besar лауазымынан кетті. Сұлтан Ибрагим Малайя Федерациясының құрамындағы Джохордың болашағына көңілі толмады, әсіресе Тунку Абдул Рахман басшылығымен британдық әсерден еркін тәуелсіз Федерация перспективасы айқын болғанда. 1953 жылы The Straits Times газетіне жазған "Straits Settlement Forever" атты хатында Сұлтан Ибрагим тәуелсіз Малайяның бір бөлігі ретінде Джохордың болашағына күмәнмен қарады және Джохордағы британдық кеңесшілер жүйесін сақтап қалуды қолдады. 1955 жылдың қыркүйек айында Алмаз мерейтойында Сұлтан Ибрагим Джохордың Федерациядан бөлінуін жариялады. Сұлтан Ибрагимнің бөлінуге шақыруынан кейін келесі айда Персатуан Кебангсан Мелаю Джохор (PKMJ) құрылды. Бұл бөлінуші қозғалысты Сұлтан Ибрагимнің туысы, Джохор штатының атқарушы кеңесінің мүшесі Унгку Абдулла бин Омар басқарды. Сұлтан 1955 жылдың желтоқсанының ортасында өткен қоғамдық жиынға қатысып, PKMJ-ға қолдау білдірді, ал PKMJ 1956 жылдың бірінші жартысында халықтан айтарлықтай қолдау алды. Альянс партиясы PKMJ құрылуына себеп болған оқиғаларға күшті реакция жасады және Альянс басқаратын Джохор штатының атқарушы кеңесінен сұлтан немесе ханшайымдар айтатын барлық болашақ мемлекеттік саясатты тексеруді талап етті. Төрт айдан кейін, 1957 жылдың шілдесінде Унгку Абдулла Сұлтан Ибрагимді Малайя Федералды Конституциясына қол қоймауға шақырды. Сол кезде Лондонда тұратын Сұлтан Унгку Абдуллаға бұл мәселені шешуге Тунку Махкота, Тунку Исмаилға (кейін Сұлтан Исмаил) өкілеттік бергенін айтты. Унгку Абдулла Тунку Исмаилды конституцияға қол қоймауға шақырды, бірақ оның шақыруларына құлақ аспады және Тунку Исмаил билеушілер кеңесінде конституцияға қол қойды. Осыдан кейін Унгку Абдулла Малайяның тәуелсіздік күніне бірнеше күн қалғанда партияны ресми түрде таратып жіберді. 1930 жылдардың ортасынан бастап Сұлтан Ибрагим британ монархымен жеке достық қарым-қатынас орнатты және король Георг V-нің күміс мерейтойына 500 000 фунт стерлинг көлемінде ақшалай сыйлық берді, оның көп бөлігі Сингапурдың Сембавангтағы теңіз базасын салуға жұмсалды. Үш жылдан кейін Сұлтан Ибрагим Еуропаға сапары барысында Германияға тоқтады және Адольф Гитлермен кездесті, ал сапардан кейін француз полициясы оны қысқа мерзімге ұстап, тыңшы деп қате түсінді. Сұлтан Ибрагим 1921 жылы Джохорға келгеннен кейін Токугава Йошичикамен де жақын танысты. Олар бір-біріне ерекше қызығушылық танытты, әсіресе жолбарыс аулауға ортақ құмарлықтары және Токугаваның ағылшын тілінде еркін сөйлей білуіне байланысты. Токугаваның Сұлтанмен жеке достығы 1920 жылдардан бастап жапон бизнесмендерін мемлекеттің каучук плантацияларына инвестиция салуға ынталандырды. Сұлтан 1934 жылы Токугаваның шақыруымен Жапонияға барды.

Байлық

Сұлтан өкіметтік кезінде "өте бай" деп есептелді. Ол сонымен қатар халықаралық деңгейдегі еркін өмір сүруге бейім адам ретінде танымал болды. Оның қимылдары жарыс аттарының түсін өзгертіп, оны белгісіз деп көрсетуден бастап, әрине, жақсырақ тікелей ставкалар үшін, Венаның қызыл шамдар ауданындағы жағымсыз мінез-құлыққа дейін барды. Әділетті болу үшін, ол байлығын бөліп берді, бір жағынан Эдинбург зообағына малай жолбарысының әдемі жұбын сыйлады, екінші жағынан король Георг V-нің мерейтойына үлкен ақшалай сыйлық жіберді. Сұлтан ағылшын тіліне құштар болды және өмірінің көп бөлігін Жохордан тыс өткізді, Еуропаның көбірек еркіндік беретін мүмкіндіктерін артық көрді. Ол малай әйелдерінен туған ұлдарын білім алу үшін Ұлыбританияға жіберді. Сұлтан Султана Хелен Ибрагимге тамаша әшекейлер жинағын сыйлағандығы хабарланды, тіпті ажырасқаннан кейін де туған күніне изумруд, ал тойына алмаз сыйлаған деген аңыз бар. Оның әшекейлер жинағы әлемдегі ең үздік жинақ деп есептелгеніне таң қалмайды.

Отбасы

Сұлтан Ибрагим – Чэ Ван Әбу Бакардың жалғыз ұлы, Жохордың Теменгунгі және Чэ Пуан Бесар Зубайданың (туған аты Сесилия Катарина Ланге, 1848–1936). Зубайда – Балиде орналасқан Дания бизнесмені Мадс Йохансен Ланге мен оның қытай әйелі Нонна Санг Нионың (туған аты Онг Санг Нио) қызы. Оңтүстік Қытайда туған Нонна, Лангеге тұрмысқа шығар алдында Шығыс Явада біраз уақыт тұрған. Оның бір қарындасы Мариам (1871 жылы туған) болды.

Неке

Сұлтан Ибрагим кем дегенде төрт ресми әйелге үйленді, олар Жохор сұлтаншалары болды. Олар:

Унку Маймуна бинти Унку Абдул Маджид (1909 жылы қайтыс болды); 1892 жылдың 5 қазанында үйленді, олардың бір ұлы болды – Тунку Исмаил (Жохор сұлтаны) (1894 жылдың 28 қазаны – 1981 жылдың 10 мамыры). Энче Рогаях (1926 жылы қайтыс болды); 1920 жылы үйленді, олардың бір ұлы болды – Тунку Харис Абу Бакар (Жохордың Тунку Арис Бендахарасы) (1898 жылдың 17 ақпаны – 1956 жылдың 1 мамыры). Энче Хаснах бинти Дато Джаафар: Хаснах – Жохордың бірінші министрі Хажи Мұхаммедтің қызы және Дато Онн бин Джаафардың кіші қарындасы. Оның Хаснах бинти Дато Джаафардан туған ұлы: Тунку Ахмад (Жохордың Тунку Теменггонг) (1898 жылдың 28 шілдесі – 1983 жылдың 26 қазаны). Унку Интан бинти Унку Ахмад: 1926 жылы үйленді, Унку Интан – Унку Ахмад бин Унку Мұхаммедтің қызы. Хелен Бартоломью Уилсон (1899–1977), Уильям Броки Уилсонның бұрынғы әйелі; 1930 жылдың 15 қазанында үйленді, 1938 жылдың 30 наурызында ажырасқан. Марселла Мендл (1915–1982), Румыниядан келген Эдгар Мендлдің қызы және британдық дипломат сэр Чарльз Мендлдің туысы. Ислам дінін қабылдағаннан кейін ол Фаузия бинти Абдулла деген есімді алды және Леди Марселла Ибрагим (1940–1955) және Оның Ұлылығы Султана Фаузия бинти Абдулла (1955–1982) деп аталды. 1940 жылы үйленді, олардың бір қызы болды – Тунку Мериам (1950 жылдың 18 қыркүйегі – 2014 жылдың 4 шілдесі) (1976–1980 жылдары британдық рок-жұлдызы Барри Сафферсон, немесе Барри Райанға үйленген). Малай тілінен басқа, ол неміс, француз және ағылшын тілдерін де жақсы білді.

Өлім

Сұлтан Ибрагим өмірінің соңғы екі жылын Лондондағы Гросвенор Хаус қонақ үйіндегі пәтерінде өткізді. Ол көбінесе теледидар көрумен және театрларға барумен уақытын өткізді, сондай-ақ алтыншы әйелі Марселла Мендл мен сүйікті қызы Тунку Мериамның қомпаниасын ұнатты. Сұлтан 1959 жылдың 8 мамырында пәтерінде дүние салды, соңғы сағаттарында әйелі жанында болған деген хабар бар. Тунку Исмаил әкесінің орнына Джохор сұлтаны болып тағайындалды, ал онымен жұмыс істеген көптеген малай және британдық көшбасшылар сұлтаның қазасынан кейінгі екі апта ішінде көңіл айтты. Сұлтанның денесі Жохор-Бахруға жеткізіліп, келесі айда келді, онда оған мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі жасалды және оның денесі 4-6 маусым аралығында Истана-Бесарда жатты. Дүниеден өткен кезде Сұлтан Ибрагим тарихындағы ең ұзақ билік еткен Джохор сұлтаны болды (64 жыл билік етті).

Мұра

Соңғы жылдары сұлтанның мұрагерлері оның беделін жақсартуға және оны мейірімді билеуші ретінде көрсетуге күш салып жатыр. Бірақ оның күмәнданушылары келіспейді және қайтыс болған сұлтан Ибрагимді көбінесе тәуелсіздікке қарсы тұрған, ысырапшыл және британдықтардың жақын (дегенге дейін құрметпен) серігі ретінде еске алады. Осы көзқарасқа қарамастан, ол әкесінің бұршақ, гембиер және резеңкеге инвестиция салу дәстүрін жалғастырғандықтан, Джохордың экономикалық жағдайын жақсартуға үлкен үлес қосты деп есептеледі. Оның немересі Сұлтан Искандар берген "Ұлы" (малай тілінде, миль Машур) деген лақабы кеңінен таралған жоқ.