Василий Блюхер: Советский маршал және саяси қуғынның құрбаны

Кіріспе

Василий Константинович Блюхер (; 1 желтоқсан 1889 – 9 қараша 1938) – кеңес әскери қолбасшысы және Кеңес Одағының маршалы. 1938 жылы Блюхер Иосиф Сталиннің басшылығымен жүргізілген әскери тазарту кезінде тұтқындалды. Лаврентий Берия мен оның адамдары оны азаптап, соқыр етіп, алған жарақаттарынан көз жұмды. Кейін оның денесі Сталиннің бұйрығымен өртеліп жойылды.

Ерте тарих

Блюхер Ярославль губерниясындағы Баршинка ауылында Гуров есімді орыс шаруа отбасында дүниеге келді. XIX ғасырда жер иесі атақты прус маршалы Гебхард Лебрехт фон Блюхердің (1742–1819) құрметіне Гуров отбасына Блюхер деген лақап ат берді. Жасөспірім шағында ол машина жасау зауытында жұмыс істеді, бірақ 1910 жылы ереуілге жетекшілік еткені үшін тұтқындалып, екі жыл сегіз айға бас бостандығынан айырылды. 1914 жылы Василий Гуров – кейіннен Блюхер фамилиясын ресми түрде қабылдаған – Ресей империясының армиясына ефрейтор болып шақырылды, бірақ 1915 жылы Ұлы шегіну кезінде ауыр жарақат алды және әскери қызметтен босатылды. Содан кейін ол Қазан қаласындағы зауытта жұмыс істеді, 1916 жылы большевиктер партиясына қосылды. 1917 жылы Самара қаласындағы Революцияға қатысты.

Азаматтық соғыс

1917 жылдың қараша айының соңында командир В.К. Садлуцкий және комиссар Блюхердің Қызыл гвардия әскерлері Александр Дутовтың көтерілісін басу үшін Самарадан Челябинскіге көшті. 1918 жылы Қызыл Армияға қосылған Блюхер тез арада қолбасшы болды. 1917–1923 жылдардағы Ресей Азамат соғысы кезінде ол большевиктер тарапынан көзге түскен тұлғалардың бірі болды. 1918 жылдың мамырында Чех легионының көтерілісі басталғаннан кейін, Блюхердің басқаруындағы 10 мың сарбаздық Оңтүстік Урал партизан армиясы 40 күн ішінде (1918 жылдың тамыз-қыркүйек айлары) 1500 шақырым жол жүріп, ақ әскерге артынан шабуыл жасады, содан кейін Қызыл Армияның түрақты бөлімдерімен бірікті. Осы жетістігі үшін 1918 жылдың қыркүйегінде ол Қызыл Ту орденінің алғашқы иегері атанды (кейіннен ол тағы төрт рет марапатталды: 1921 жылы екі рет және 1928 жылы екі рет) (әйелі Галинаның құрметіне), ол Чан Кайшидің әскери штабында қызмет еткен кезде. Ол Қытайдың Гоминьдан бірігуіне бастама берген Солтүстік экспедициясының әскери жоспарлауына жауапты болды. Осы кезеңде ол Линь Бяоға сабақ берді, кейіннен Қытай Халық Азаттық Армиясының жетекші тұлғасы болды. Чан Блюхерге коммунистерге қарсы тазартудан кейін «қашуға» рұқсат берді. Отанына оралғаннан кейін оған Украина әскери округінің басшылығы тапсырылды, ал 1929 жылы Қиыр Шығыс әскери округінің маңызды әскери басшылығына ауыстырылды, ол Қиыр Шығыс Армиясының арнайы Қызыл Ту Армиясы (ОКДВА) деп аталды. Хабаровскіде орналасқан Блюхер Кеңес әскери қолбасшылары үшін ерекше Қиыр Шығыста белгілі бір тәуелсіздікке ие болды. Жапония Қытайдағы ықпалын күшейтіп, Кеңес Одағына қарсы болғандықтан, Қиыр Шығыс белсенді әскери аймақ болып табылды. 1929–30 жылдардағы Ресей-Қытай шекаралық соғысында ол қытайлық соғыс лордтарының күштерін жеңіске жеткізді. Осы ерекше жетістігі үшін 1930 жылдың қыркүйегінде ол Қызыл Жұлдыз орденінің алғашқы иегері атанды, ол Люшковты Маньчжурия шекарасынан өтуге жібергені үшін жауапкершіліктен босатылатынына көндірген сияқты. 17 маусымда Фриновский және Қызыл Армияның саяси басқармасының басшысы Лев Мехлис Қиыр Шығысқа жаппай тұтқындаулар жүргізу және Блюхерді бақылау үшін жіберілді. Ол 22 қазан күні тұтқындалды, сол кезде Фриновский қызметтен босатылған және НКВД Лаврентий Берияның бақылауында болды. Блюхердің Жапония үшін тыңшылық жасады деген айыппен жасырын түрде сотталғаны және атылғаны көптен бері айтылып келеді. 1939 жылы Чан Кайши Сталинмен кездесуде Блюхердің қайда екенін сұрады және оның ұлтшылдарға көмектесу үшін қайтып келуі мүмкін бе деп сұрады. Сталин генерал жапон тыңшысына көмектескені үшін жазаланғанын айтты. 1956 жылдың ақпанында партия басшылығына тазартуды зерттеуге тағайындалған комиссия Блюхерді тергеу кезінде көрген бұрынғы офицердің көрсетуінде, «оның бүкіл беті ісіп, көкшіл іздермен жабылған» екенін хабарлады. Осындай азаптауларға ұшыраған көптеген тұтқындардан айырмашылығы, ол жалған мойындауға қол қоймады, бірақ 18 күндік азаптаудан кейін 1938 жылдың 9 қарашасында алған жарақаттарынан қайтыс болды. Оның денесі сол күні кремацияланды. Оның өлімінің себебі алғаш рет 1989 жылы «Известия» газетінде жарияланды. Блюхерді өлтірген офицердің аты Лев Шварцман есімдерімен аталады. Блюхер 1956 жылы ақталуға ие болды. Ол Ресейде танымал тұлға болып қала береді, оның өмірі туралы деректі фильм түсірілді және отбасы мүшелері бірнеше жарияланымдар жасады.

In late November 1917 the Red Guard forces of Commander V. K. Sadlutskii and Commissar Blyukher moved from Samara to Chelyabinsk to suppress Alexander Dutov's revolt. Blyukher joined the Red Army in 1918 and soon became a commander. During the Russian Civil War of 1917–1923, he was one of the outstanding figures on the Bolshevik side. After the Czech Legion revolt started in May 1918, the 10,000 strong South Urals Partisan Army under Blyukher's command marched 1,500 km in 40 days (August–September 1918) of continuous fighting to attack White forces from the rear, then joined with regular Red Army units. For this achievement in September 1918, he became the first recipient of the Order of the Red Banner (later he was awarded it four more times: twice in 1921 and twice in 1928), (after the name of his wife, Galina) while attached to Chiang Kai shek's military headquarters. He was responsible for the military planning of the Northern Expedition which began the Kuomintang unification of China. Among those he instructed in this period was Lin Biao, later a leading figure in the Chinese People's Liberation Army. Chiang allowed Blyukher to "escape" after his anti communist purge. On his return he was given command of the Ukrainian Military District, and then in 1929 he was transferred to the vitally important military command in the Far Eastern Military District, known as the Special Red Banner Far Eastern Army (OKDVA). Based at Khabarovsk, Blyukher exercised a degree of autonomy in the Far East unusual for a Soviet military commander. With Japan steadily extending its grip on China and hostile to the Soviet Union, the Far East was an active military command. In the Russo Chinese Chinese Eastern Railroad War of 1929–30 he defeated Chinese warlord forces in a quick campaign. For this outstanding achievement he became the first recipient of the Order of the Red Star in September 1930, who appears to have reassured him that he would not be held responsible for letting Lyushkov cross the Manchurian border. On 17 June, Frinovsky and the head of the Red Army political directorate, Lev Mekhlis, were dispatched to the Far East to conduct mass arrests, and to spy on Blyukher. He was arrested on 22 October, by which time Frinovsky had been dismissed and the NKVD was effectively controlled by Lavrentiy Beria. It was long believed that Blyukher was secretly tried, convicted of spying for Japan, and executed. In 1939 Chiang Kai shek inquired about Blyukher's whereabouts in a meeting with Stalin, and asked if he could return to help the Nationalists. Stalin replied that the general had been executed for helping a Japanese spy. As early as February 1956, it was secretly reported to the party leadership, by a commission appointed to investigate the purges, that a former officer had seen Blyukher while he was under interrogation, and that "his whole face was swollen and covered in bruises." Unlike most prisoners subjected to this kind of torture, he did not sign a false confession, but after 18 days of torture, he died from his injuries, on 9 November 1938. His body was cremated the same day. The cause of his death was first reported in 1989, in Izvestia The officer who beat Blyukher to death has been named as Lev Shvartzman. Blyukher was rehabilitated in 1956. He continues to be a popular figure in Russia, and a documentary film on his life and several publications by family members have appeared.