Кіріспе

Бергеда – Испанияның Каталония автономдық облысының орталық аймағындағы құрлықтағы аймақ. Ол Пиреней және Пиренейалды тауларының, сондай-ақ Каталонияның орталық төмендігінің бір бөлігін қамтиды. Аймақтың орталығы – Берга қаласы.

География

Бергеданың солтүстік жартысы, Альт Бергеда («Жоғарғы Бергеда») деп аталады, ол Ллобрегат өзенінің жоғарғы ағысы мен оны қоршаған таулы аймақтарды құрайды. Оның солтүстік шекарасы – нағыз тау кедергісі: Бергеда Серданиядан 2000 метрлік биіктіктегі тау тізбегімен бөлінеді. Оларға Кади, Мойксеро, Пюиг-д’Альп және Пюиглансада таулары жатады. Бұл аймақта халық көбінесе Ллобрегат аңғарында және Бага, Бастарень және Салдес өзендерінің аңғарларында шоғырланған. Шығысында Катльярас және Расос-де-Тубау таулары, батысында Педрафорка, Верд, Энсиха және Расос-де-Пегуэра жоталары орналасқан. Көбірек халқы бар Байкс Бергеда («Төменгі Бергеда») – комарканың оңтүстік бөлігі. Ол Пиреней тауларының етегінде жатыр, Каталония орталық жазығына қарай өтеді. Жиронелла, Кассеррес немесе Пуиг-рейг сияқты орта ғасырлық қалалардан өзге, оған Өнеркәсіптік революциядан кейін Ллобрегат өзенінің бойында салынған көптеген өнеркәсіптік поселеністер де кіреді.

Климат

Алт-Бергеда жаңбырлы және (каталондық стандарттар бойынша) суық, қыста жоғары шаңырақта қар жауады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1000 мм-ден асып, көбінесе жылы мезгілдерде болады. Өсімдік жамылғысы негізінен шотланд қарағайы мен емен ормандарынан тұрады. Көлеңкелі жерлерде еуропалық бук және сирек кездесетін күміс шырша өседі. 1700 метрден жоғары тау шыршасы басым, ал 2200 метрден жоғары өсімдіктер негізінен альпілік шалғындардан құралған. Бергеданың оңтүстік жартысы құрғақ Жерорта теңізі климатына ие төменгі аңғарлардан тұрады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 700-900 мм (28-36 дюйм), ал жазда жауын-шашын өте сирек болады. Жылдық орташа температура 11-13 °C аралығында, қысы суық, бірақ жазы аса ыстық емес. Табиғи өсімдіктер құрамында карраскара (дөңгелек жапырақты емен, Quercus ilex subsp. rotundifolia) топырағы нашар құрғақ жерлерде, ал жақсырақ топырақта және жауын-шашыны көп аймақтарда емен ағаштары өседі. Орталық және батыс бөліктерінде португалдық емен (Quercus faginea) басым, ал батыс және солтүстікте құмдық емен (Quercus pubescens, syn. Q. humilis) таралған. Бүгінде олар шотланд қарағайы мен Алеппо қарағайымен араласып өседі.

Халық және экономика

Бергедада әрқашан сирек қоныстанған. 1860 жылы 31 544 тұрғын болған, бірақ 1887 жылы халық саны ең төменгі деңгейге – 23 257 адамға дейін төмендеді. 1900 жылғы санақ 27 217 тұрғынға шамалы өсім көрсетті. Келесі 60 жыл ішінде кен өндіру, тоқыма, орман шаруашылығы, мал және ауыл шаруашылығы салаларындағы жаңа мүмкіндіктердің арқасында халық саны баяу, бірақ тұрақты түрде өсті: 1930 жылы 39 600, 1950 жылы 41 938 және 1960 жылы 47 953 тұрғынға жетті. Содан кейін, жергілікті экономиканың төмендеуі (әсіресе кен өндірісінің азаюы) және басқа аймақтардағы жақсы мүмкіндіктердің пайда болуы салдарынан экономика мен халық саны тағы да азайды, 1970 жылы 44 446, 1981 жылы 42 152 адамға дейін төмендеді, ал қазіргі күні 40 555 адамды құрап отыр. Қазіргі уақытта өнеркәсіптік өндіріс негізінен Берга мен Пуиг-рейг арасында орналасқан. Кади туннелінің ашылуы және соңғы (2004 жылдан бастап) жылдары жолдардың жалпы жақсаруы Ллобрегат аңғарының және жалпы Бергеданың экономикалық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді. Ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы және орман шаруашылығы бір-бірін толықтырып, туризммен үйлесімді болып табылды. Туризмнің өсуі жаңа жұмыс орындарын ашты және Альт-Бергедадан эмиграцияны азайтудың маңызды факторы болды. Көптеген шаруа үйлері (толық немесе ішінара) туризммен байланысты мақсаттарға бейімделді. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Бергеда халқы 44 632 адамды құрайды.

Негізгі көрікті жерлер

Бергеда Педрафорка тауымен (дәстүрлі түрде әйел сиқыршылардың жиылыс орны деп есептеледі), мал өсіру және таулы ландшафтымен, сондай-ақ көптеген романдық шіркеулермен әйгілі. Жиі барылатын тағы бір орын – Керальт тауы (ауданының қамқоршысы, Керальт анамыздың қасиетті орны), оған көптеген жаяу жолдар жетеді және Бергеданың және айналасындағы аудандардың көп бөлігін көруге мүмкіндік береді. Ауданда сонымен қатар көптеген ортағасырлық көпірлер бар, және Берга мен Бага қалаларының ескі орталықтары ең жақсы сақталған.

Оқиғалар

Бергеда көптеген дәстүрлі мерекелерімен әйгілі. Ең танымал мереке – әрине, Патум, ол Бергада әр жазда бір апта бойы тойланады. Патум кезінде мифологиялық жандар мен тарихи тұлғалардың бейнелері көшелерге шығады, сонымен қатар қалада концерттер мен банкеттер ұйымдастырылады. Тағы бір мәшһүр мереке – Fia faia, ол Бага және Сант-Жулиа-де-Серданьолада әрбір Рождество қарсаңында өткізіледі. Христиандыққа дейінгі бұл дәстүр қысқы күннің тоғысуын белгілейді, қатысушылар Cephalaria leucanta шоғырларын таудан, екі қаланың батысынан (күн батқан жерден) қаланың бас алаңына дейін алып жүреді.

Қалалық округтер

Муниципалитет Халық саны (2014) Ауданы км² Авиа 2,258 27.2 Бага 2,225 43.1 Берга 16,456 22.6 Борреда 540 43.4 Каполат 88 34.1 Кассеррес 1,569 29.5 Кастель де л’Арень 75 24.4 Кастеллар де н’Хуг 159 47.1 Кастеллар де Риу 171 32.7 Серкс 1,246 47.4 Л’Эспунйола 259 35.5 Фигольс 43 29.3 Жиронелла 4,987 6.8 Гискларени 25 36.5 Госсол 216 56.3 Гвардиола де Бергуда 937 61.7 Монклар 117 21.9 Монмайор 476 76.5 Ла Ноу де Бергуда 150 25.0 Ольван 876 35.6 Ла Побла де Лиллет 1,155 51.4 Пуиг-рейг 4,207 45.8 Ла Куар 57 38.2 Сагас 149 44.6 Сальдес 283 66.4 Сант Жауме де Фронтанья 24 21.3 Сант Жулиа де Серданьола 239 11.8 Санта Мария де Мерлес 177 52.1 Вальсебре 258 28.0 Вилада 443 22.3 Вивер и Серратейш 174 66.8 • Барлығы: 31 40,039 1,185.3