Германдық генерал және қарсыласушы: Ханс Пауль Остер өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс генералы және қарсылық мүшесі (1887–1945)

Ханс Пол Остер (9 тамыз 1887 – 9 сәуір 1945) – Вермахт генералы және 1938–1943 жылдар аралығында нацистік Германияға қарсы күрестің жетекші тұлғасы. Abwehr (Германияның әскери барлау қызметі) контр-жасқыншылық бюросының бас орынбасары ретінде Остер барлау жұмысының сылтауымен қарсылық операцияларын жүргізуге қолайлы жағдайда болды. Ол 1938 жылғы қыркүйектегі Остер заговорына қатысты және 1943 жылы Германиядан қашуға көмектескен Abwehr офицерлеріне көмектескен деген күдікпен тұтқындалды. 1944 жылғы шілдедегі Гитлерге жасалған қастандықтың сәтсіз аяқталуынан кейін тергеу кезінде ол Abwehr басшысы адмирал Вильгельм Канаристі «Қарсылық қозғалысының рухани негізін қалаушы» деп атады. Гестапо Канаристі тұтқындап, оның күнделіктерін тапты, онда Остердің нацистерге қарсы қызметі жарияланды. 1945 жылғы сәуірде ол Канарис және Дитрих Бонхоффермен бірге Флензенбург концлагерінде дарға асылды.

Ерте мансап

Остер 1887 жылы Саксонияның Дрезден қаласында француз протестант шіркеуінің алсас аймағындағы пасторының ұлы болып дүниеге келді. 1907 жылы артиллерияға қабылданды және Бірінші дүниежүзілік соғыста 1916 жылға дейін Батыс майданында қызмет етті, содан кейін неміс бас штабының капитаны болып тағайындалды. Соғыстан кейін ол Версаль келісімі бойынша офицерлік құрамы 4000 адаммен шектелген Рейхсверде қалды. 1932 жылы үйленген әйелмен байланысы болғандықтан әскерден кетіп қалуға мәжбүр болды. Бірақ көп ұзамай Герман Геринг прус полициясы аясында құрған жаңа ұйымда жұмысқа орналасты. 1933 жылдың қазанында Абверге ауысты. Осы оқиғаға байланысты ол Гестапода жұмыс істеген және содан кейін заговоршылар тобына қосылған Ханс Бернд Жизевиус пен Артур Небемен танысты. Остер адмирал Канариске де сенімді адам болды.

Адольф Гитлерге қарсылық

Көптеген басқа офицерлер сияқты Остер де нацистік режимді құптады. Алайда, оның пікірі 1934 жылы Ұзын пышақ түнінен кейін өзгерді, онда Штутштаффел (SS) бәсекелес Штурмбадтильгеннің (SA) көптеген басшыларын және олардың саяси қарсыластарын өлтірді, соның ішінде генерал Курт фон Шлейхер, Веймар Республикасының соңғы канцлері және генерал-майор (генерал-майор) Фердинанд фон Бредо, Абвехрдің бұрынғы басшысы. 1935 жылы Остерге әскерге қайтадан қосылуға рұқсат етілді, бірақ ешқашан Бас штабқа қабылданбады. 1938 жылы Бломберг-Фрич ісі мен Кристалл түн (Германиядағы яһудилерге қарсы нацистердің бастамасымен жүргізілген погром), оның антипатиясын нацизмді жек көруге және яһудилерді құтқаруға көмектесуге дайындыққа айналдырды. Фрич дағдарысы кезінде Остер генерал-оберст (полковник генерал) Людвиг Бекпен, Бас штабтың бастығымен алғаш рет кездесті, ол 1938 жылдың қыркүйегіндегі Остердің заговорымен байланыстырды. Остердің Абвердегі орны заговоршылар үшін баға жетпес еді; Абвер жалған құжаттар мен шектеу салынған материалдарды ұсына алады, құпия іс-әрекеттерді барлау жұмысы ретінде жасыра алады, қарсылық күштерін байланыстыра алады және заговоршыларға барлау ақпаратын ұсына алады. Ол Гитлер Чехословакияға басып кіруге ниеттенгендіктен Гитлерді құлату үшін жасалған алғашқы әскери қастандықта да басты рөл атқарды. 1938 жылдың тамызында Бек Берлиндегі армия генералдарының кездесуінде Чехословакия үшін Батыс державаларымен соғысқа қарсы екендігі туралы ашық айтты. Гитлер бұл туралы білгенде Бектің отставкасын талап етіп, оны қабылдады. Бек армияда жоғары құрметке ие болды және оның орнынан алынуы офицерлер корпусын шоқтырды. Оның штаб бастығы лауазымындағы орнын басқан Франц Халдер онымен және Остермен байланыста болды. Ол жеке өмірінде Гитлер туралы "жамандықтың тұлғасы" деп ойлаған. Остер, Жизевиус және Хьяльмар Шахт Халдер мен Бекті Гитлерге қарсы төңкеріс жасауға шақырды. Алайда, армия генералдары, егер Гитлер ашық түрде соғыс бастаса ғана, офицерлер корпусының қолдауын жинап алатынын айтты. Халдер Остерден төңкеріс жоспарын жасауды сұрады, содан кейін Гитлер соғысқа ашық қадам жасағанда Халдер төңкеріс жасайтын болады деп келісілді. Остер мен Абвердің көмегімен заговоршылардың елшілері Британияға барып, британдықтарды Судет дағдарысы бойынша Гитлерге қарсы тұруға шақырды. 28 қыркүйекте британ премьер-министрі Невилл Чемберлен Мюнхенде кездесуге келісті, онда ол Чехословакияның бөлшектелуін қабылдады. Гитлердің дипломатиялық жеңісі заговоршыларды әлсіретіп, олардың ұжымын құртты. Сол уақытқа дейін Халдер төңкеріс жасауға құштар болып көрінді. 1939 жылдың ортасында соғыс қайтадан ықтимал бола бастаған кезде төңкеріс жасауға деген күш-жігер жанданды. Остер әлі де Халдер мен Вицлебенмен байланыста болды. Алайда көптеген офицерлер, әсіресе Пруссиялық юнкерлік ортадан шыққандар, поляктарға қатты қарсы болды және Данцигті және басқа шығыстағы жоғалған аумақтарды қайтару үшін соғысты ақталды деп тапты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, армиядағы қарсылық туралы ойлау қиын болды, өйткені ол Германияның жеңілісіне әкелуі мүмкін еді. 1939 жылы Гитлер Польшадағы шабуылдан кейін Францияға шабуыл жасауға шешім қабылдағанда, Халдер басқа да жоғары лауазымды генералдармен бірге бұл үмітсіз шынайы емес деп ойлады және Остер мен Канарис шақырған төңкеріс идеясын қайтадан көтерді. Гитлер Жоссеннің (Әскердің Жоғарғы Бас қолбасшылығының штаб-пәтері) рухын жоюға ант бергенде, бұл жеңілісшілікті білдіреді, Халдер заговор ашылып, барлық айыптайтын құжаттарды жояды деп қорықты. Остер Нидерландының Берлиндегі әскери атташесі Берт Сасқа Нидерландыға шабуыл жасаудың кейінге қалдырылуы туралы жиырмадан астам рет хабарлаған. Сас бұл ақпаратты өз үкіметінің назарына жеткізді, бірақ оған сенбеді. Остер өзінің сатқындығы 40 мың неміс жауынгерінің өмірін қиюы мүмкін екенін есептеп, өз шешімін қабылдауға тырысты. Алайда ол Германияның жеңіске жетуіне кедергі келтірген ұзаққа созылған соғыста миллиондаған адамның өліміне жол бермеу керек деген қорытындыға келді. 1940-1942 жылдар аралығындағы кезең неміс қарсыласының ең төменгі деңгейі болды. Кейбір офицерлер әскери апаттан қорқып, қателік жасағанына қуанышты болды. Ал басқалары әлі де Гитлер мен оның нацистік режиміне қарсы болды, бірақ оның халық арасында үлкен танымалдығы кез келген әрекетті мүмкін емес деп санады. Остер қажымай қарсылық желісін қайта құрды. 1941 жылы, КСРОға басып кіргеннен кейін еуропалық яһудилерді жүйелі түрде қырып тастау басталғанда, оның Абвер тобы Армия тобы орталығындағы Хеннинг фон Тресковтың қарсылық тобымен байланыс орнатты. 1942 жылы оның ең маңызды жалдауы – генерал Фридрих Ольбрихт, Берлиннің орталығындағы Бендлерблоктағы Бас әскер кеңсесінің басшысы, ол Германияның барлық аймақтарындағы резервтік бөлімдерге тәуелсіз байланыс жүйесін бақылады. Остер тобы 1943 жылы Гитлерді өлтіруге жасалған әрекеттері үшін Тресков тобына британдық жасалған бомбаларды жеткізді. 1943 жылы Абвер тобының яһудилерді құтқару әрекеттері гестапомен ашылып, Остер қызметтен босатылды. Соғысқа дейін жақында Абверге қосылған Ханс фон Донхани және лютерандық теолог және Донханидің қарындасының күйеуі Дитрих Бонхоффер, операцияда (Unternehmen) U 7 аясында Абвер агенттері кейіпінде Швейцарияға қашуға көмектескен 14 яһудиге көмектесті. Донхани мен Бонхоффер ақша айырбасы заңдарын бұзды деген айыппен, соның ішінде Германияның жетекші сақтандыру брокерлері Яух пен Хюбенермен, Яух отбасының капитаны Вальтер Яух, Остердің туысқан інісі және Отто Хюбенер кейінірек дарға асылды. Остер үй қамауына алынды.

Like many other army officers, Oster welcomed the Nazi regime. However, his opinion changed after the 1934 Night of the Long Knives in which the Schutzstaffel (SS) murdered many of the leaders of the rival Sturmabteilung (SA) and their political opponents, including General Kurt von Schleicher, the second to last Chancellor of the Weimar Republic and Generalmajor (Major General) Ferdinand von Bredow, former head of the Abwehr. In 1935, Oster was allowed to re join the army but never on the General Staff. By 1938, the Blomberg–Fritsch Affair and Kristallnacht (the Nazi led pogrom against Jews in Germany), turned his antipathy into a hatred of Nazism and a willingness to help save Jews. During the Fritsch crisis, Oster met Generaloberst (Colonel General) Ludwig Beck, Chief of the General Staff, for the first time, making the connections for the Oster conspiracy of September 1938. Oster's position in the Abwehr was invaluable to the conspirators; Abwehr could provide false papers and restricted materials, disguise conspiratorial activities as intelligence work, link disparate resistance cells, and supply intelligence to the conspirators. He also played a central role in the first military conspiracy to overthrow Hitler, which was rooted in Hitler's intention to invade Czechoslovakia. In August 1938, Beck spoke openly at a meeting of army generals in Berlin about his opposition to a war with the Western powers over Czechoslovakia. When Hitler was informed of that, he demanded and received Beck's resignation. Beck was highly respected in the army and his removal shocked the officer corps. His successor as Chief of Staff, Franz Halder, remained in touch with him and also with Oster. Privately, he said that he considered Hitler "the incarnation of evil". Oster, Gisevius and Hjalmar Schacht urged Halder and Beck to stage a coup against Hitler. However, the army generals argued that they could mobilise support among the officer corps only if Hitler made overt moves towards war. Halder asked Oster to draw up plans for a coup, and it was eventually agreed that Halder would instigate the coup when Hitler committed an overt step towards war. Emissaries of the conspirators travelled to Britain, with the assistance of Oster and the Abwehr, to urge the British to stand firm against Hitler over the Sudeten crisis. On 28 September, the British Prime Minister Neville Chamberlain agreed to a meeting in Munich, where he accepted the dismemberment of Czechoslovakia. Hitler's diplomatic triumph undermined and demoralised the conspirators. Until that time Halder seemed keen to stage a coup. As war again grew more likely in mid 1939, the efforts for a coup were revived. Oster was still in contact with Halder and Witzleben. However, many officers, particularly those from the Prussian Junker background, were strongly anti Polish and saw a war to regain Danzig and other lost eastern territories as justified. After the outbreak of World War II, resistance in the army became harder to contemplate since it could lead to the defeat of Germany. When Hitler decided to attack France soon after the Polish campaign in 1939, Halder along with other senior generals, thought it to be hopelessly unrealistic and again entertained the idea of a coup, urged by Oster and Canaris. When Hitler vowed to destroy the spirit of Zossen (the headquarters of the Army High Command), meaning defeatism, Halder feared that the conspiracy was about to be discovered and destroyed all incriminating documents. Oster informed his friend Bert Sas, the Netherlands' military attaché in Berlin, more than twenty times the date of the postponed invasion of the Netherlands. Sas passed the information to his government but was not believed. Oster calculated that his treason could cost the lives of 40,000 German soldiers and wrestled with his decision. However, he then concluded that it was necessary to prevent millions of deaths that would occur in the protracted war after Germany was denied an early victory. The period between 1940 and 1942 was the nadir of German resistance. Some officers were pleased to be wrong to have feared military disaster. Others still opposed Hitler and the Nazi regime but felt that his enormous popularity with the people made any action impossible. Tireless, Oster rebuilt a resistance network. In 1941, when the systematic extermination of European Jews began after the invasion of the Soviet Union, his Abwehr group established contact with the resistance group of Henning von Tresckow in Army Group Centre. In 1942, his most important recruit was General Friedrich Olbricht, head of the General Army Office, at the Bendlerblock in central Berlin, who controlled an independent system of communications to reserve units all over Germany. The Oster group supplied British made bombs to Tresckow's group for their attempts to assassinate Hitler in 1943. In 1943, the Abwehr group's rescue efforts for Jews were exposed by the Gestapo and Oster was dismissed from his post. Hans von Dohnanyi, who joined the Abwehr shortly before the war and Dietrich Bonhoeffer, the Lutheran theologian and Dohnanyi's brother in law, helped 14 Jews to flee to Switzerland disguised as Abwehr agents in Operation (Unternehmen) U 7. Dohnanyi and Bonhoeffer were arrested on charges of alleged breach of monetary exchange laws, amongst others, with the leading German insurance brokers Jauch & Hübener, Captain Walter Jauch of the Jauch family, a first cousin in law of Oster, and Otto Hübener later being hanged. Oster was placed under house arrest.

Өлім

Остер Гитлерге жасалған сәтсіз 20 шілделік қастандықтан кейін тұтқындалды. 1945 жылғы 4 сәуірде адмирал Канаристің күнделіктері табылды, оларды оқығаннан кейін Гитлер ашуланып, барлық қазіргі және бұрынғы заговоршыларды – Остер де олардың арасында – өлім жазасына кесуді бұйырды. 1945 жылғы 8 сәуірде Остер, Дитрих Бонхоффер, Вильгельм Канарис және басқа да анти-нацистер айыпты деп танылып, Отто Торбек төрағалық еткен SS әскери трибуналымен өлім жазасына кесілді. Келесі күні таңертең Остер, Бонхоффер және Канарис Флоссенбүрг концлагерінде дарға асылды. Соғыстан аман қалған санаулы анти-нацистердің бірі Фабиан фон Шлабрендорф Остерді "Құдай адамды қалай жаратса, сондай адам – ойы ашық, жан тыныш, қауіп-қатерде де беймаза болмайтын" деп сипаттады.