Кіріспе

Индияның генерал-губернаторы Фрэнсис Эдвард Роудон Гастингс, 1-ші маркиз Гастингс (9 желтоқсан 1754 – 28 қараша 1826), туғаннан бастап 1762 жылға дейін Құрметті Фрэнсис Роудон, 1762 мен 1783 жылдар аралығында Роудон лорды, 1783 жылдан 1793 жылға дейін Роудон лорды және 1793 мен 1816 жылдар аралығында Мойра графы болды. Ол 1813 жылдан 1823 жылға дейін Индияның генерал-губернаторы қызметін атқарған ағылшын-ирланд саясаткері және әскери шенеунік. Ол сонымен қатар Америка революциялық соғысы кезінде және 1794 жылы Бірінші коалиция соғысы кезінде британдық әскер қатарында жылдар бойы қызмет етті. Ирландияда ол өкілдік үкімет және ұлттық тәуелсіздік үшін күрескен Біріккен Ирландия қозғалысын таратуға қолданылған мәжбүрлеу саясатын сынады. Ол 1790 жылы анасының ағасы Фрэнсис Гастингстің, Ханттингдонның 10-шы графының өсиетіне сәйкес "Гастингс" тегін қосымша алды.

Алдыңғы өмірі, білімі және әскери мансабының алғашқы кезеңдері

Гастингс Даун графтығындағы Мойрада, Мойраның 1-ші графы Джон Роудсон мен Ханттингдонның 9-шы графының қызы, 13-ші баронесса Гастингс Елизабет Гастингстің ұлы болып дүниеге келді. 1755 жылғы 2 қаңтарда Дублиндегі Сент-Оуден шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Мойрада және Дублинде өсті. 1771 жылғы 7 тамызда 15-ші пехоталық полкінің прапорщигі болып британ армиясына қосылды (осы шен үшін комиссияны сатып алудың бағасы 200 фунт стерлинг болды). Сол кезден бастап оның өмірі толығымен елге қызмет етуге арналды. Ол Харроу мектебінде оқыды және Оксфорд университетінің колледжіне қабылданды. 1773 жылғы 20 қазанда 5-ші пехоталық полкінің лейтенанты болып жоғарылатылды. Ол Англияға қайтып, полкіне қосылды және 1774 жылғы 7 мамырда Америкаға аттанды.

Бункер төбесіндегі шайқас

Роудон Бостонда капитан Фрэнсис Марсденнің қол астында болған 5-ші полк пехоталық гренадерлік ротасының лейтенанты болып тағайындалды. Ол алғаш рет Лексингтон және Конкорд шайқастарында, сондай-ақ Банкер-Хилл шайқасында әрекетке кірді. Гренадерлер құрамында Бридс-Хиллге қарсы екінші шабуылға (сәтсіз аяқталған) және редутқа қарсы үшінші шабуылға қатысты. Оның жоғары лауазымдағы офицері, капитан Харрис, оның қасында жараланды. 21 жасында лорд Роудон үшінші және соңғы шабуылда ротаға басшылық етті. Үшінші шабуыл жасаған әскерлер шаршаған кезде, Роудон британдық туды желбіретіп, американдық бекіністің үстінде тұрды. Джон Бургойн жіберген хабарламасында: "Лорд Роудон бүгін өмір бойына есіміне сақталатын даңққа ие болды" деп жазды. Ол да шабуыл кезінде жарақат алды. Редутқа кірген кезде оны таныған Расселдің 1-ші графы, өзінің "Эсселер және өмір мен мінез-құлықтың очерктері" атты еңбегінде, лейтенант Роудонның қанағаттандырылмас жаралы американдық генерал Джозеф Уорренды басына оқ түсіріп өлтіргенін айтады. Лорд Роудон Джон Трумбулдың танымал "Банкер-Хилл шайқасында генерал Уорреннің қазасы" картинасында бейнеленген. Роудон алыс жақта британдық туды ұстап тұр.

Каролина және Нью-Йорктегі науқандар, 1775-76

Ол генерал сэр Генри Клинтонның лагерь көмекшісі болып тағайындалды және онымен бірге Солтүстік Каролина штатының Брансуик қаласына экспедицияға, Кейп-Фер өзеніне, содан кейін Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Форт-Молтриге қарсы шабуылға қатысты. Ол онымен бірге Нью-Йоркке оралды. 4 тамызда ол генерал Клинтон, адмирал Лорд Хоу, Лорд Корнуоллис, генерал Вон және басқалармен бірге кешкі ас ішті. Лонг-Айленд шайқасы кезінде ол Клинтонның штаб-пәтерінде болды. 15 қыркүйекте Раудон өз әскерін Кип шығанағына жеткізіп, Манхэттен аралына десант түсірді. Келесі күні ол әскерін жетектеп, америкалықтар шегінгенге дейін Харлем-Хайтсқа шабуыл жасаған жеңіл жаяу әскерін қолдады. Ол Пеллс-Пойнттағы десантқа қатысты. Британдықтар американдықтарды Уайт-Плейнсқа дейін ығыстырып жіберді, онда 1 қарашада американдықтар бекіністерінен шығып кетті.

Род-Айленд, Англия және Нью-Йорк

8 желтоқсанда Роддон Клинтонмен бірге Род-Айлендке келіп, британдық теңіз флоты үшін порттарды қамтамасыз етті. 1777 жылғы 13 қаңтарда Клинтонмен бірге Лондонға аттанып, 1 наурызда жетті. Лорд Джордж Жерменнің кешінде Лондонға сапармен келген Лафайетпен кездесті. Шілдеде Америкаға оралғанда, Хоу Филадельфияға жорыққа шыққанда, Роддон Клинтонмен бірге Нью-Йорк штабына барды. Ол Нью-Йорк жоталарындағы шайқастарға қатысты, онда 7 қазан күні Форт-Конституция (Вест-Пойнтке қарсы) жаулап алынды. Дегенмен, Олбанидегі генерал Бургойнмен қосылуға бұл уақыт өт кеш болды. Роддон Филадельфияға хабарламалармен жіберілді және қысқа Нью-Йоркке оралды, онда ол дезертирлер мен ирландтық роялистерден салынған «Ирландия еріктілері» деген полк құрды. Болашақ Біріккен Ирландия жетекшісі және бүлікші Лорд Эдвард Фицджеральд оның көмекшісі болды. Осы полктің полковнигі болып тағайындалған Роддон Клинтонмен бірге Филадельфияға барды. 1778 жылғы 18 маусымда Филадельфиядан Нью-Йоркке кері шегіну кезінде Клинтонмен бірге болды және Монмут шайқасында қатысты. Ол генерал-адъютант болып тағайындалды. Роддонды Род-Айленд шайқасының жаңалықтарын білу үшін жіберді. Нью-Йоркте 1779 жылғы 3 қыркүйекте Клинтонмен дауласып, генерал-адъютант лауазымынан кетті. Ол 1780 жылғы 15 қаңтарда Лорд Стирлингтің Стейтен аралына жасаған шабуылы кезінде «Ирландия еріктілерімен» бірге қызмет етті.

Оңтүстік науқан

Ол оңтүстікке, Чарльстон қамалына күшейте беру үшін барды. Қала британдықтардың қолына түскеннен кейін, Лорд Корнуоллис оны Камденге (16 тамыз 1780) орналастырды.

Дегенмен, Роудтон Чарльстонға қарай біртіндеп шегінуге мәжбүр болды. Ол Тоқсан алты қамалын азат етіп, оның шағын гарнизонын эвакуациялады және американдық әскерлерді қуып жете алмады. Ол әскерін Чарльстонға қайтарды. 1781 жылдың шілдесінде, денсаулығы нашарлағандықтан, ол қолбасшылықтан бас тартты. Ұлыбританияға қайтқан жолында, ол Франсуа Жозеф Пол де Грасспен теңізде тұтқындалды, бірақ айырбас жасалды. Роудтонның кеткеннен кейін британдықтар соғыс аяқталуға жақын Чарльстонды эвакуациялады. Олар өздерімен бірге мыңдаған лоялистерді және бостандық алған құлдарды алып кетті, көтерілісшілердің қатарына қосылған құлдарға бостандық уәде етіп, осы топтарды Жаңа Шотландияға және Кариб теңізіне қоныстандырды.

Ирландиялық парламенттік патриот

Раудон 1781 жылдан 1783 жылға дейін Ирландияның Төменгі палатасында Антрим графтығының Рэндалстаун округінен сайланды. Ирландия парламентінде Раудон көптеген мәселелерде Генри Граттан мен Лорд Шарлемонттың патриоттық партиясымен бірге жұмыс істеді. 1793 жылдың 20 маусымында ол әкесінен Мұраның 2-графы лауазымын мұраға алды, содан кейін алғаш рет Ирландия Лордтар палатасында қызмет етті.

1798 жылдың 19 ақпанында Лордтар алдындағы көтеріліс қарсаңындағы сөйлесінде ол парламенттік реформаға шақырды: Лордтар мен Дублин қамалының әкімшілігі Ирландияның Төменгі палатасының үштен екі бөлігін тиімді түрде тағайындаған «кіші округтерді» тарату және католиктерге (1793 жылы протестанттарға ұқсас шектеулі және ерекше талаптармен дауыс беру құқығы кеңейтілген) парламентке қатысуға рұқсат беру үшін Жоғарғылық антқа түзету енгізу. 1793 жылдың қаңтарында ол Лондонға Католик комитетінің делегаттарын, оның ішінде олардың өкілі Теобальд Вулф Тоунды қабылдады және корольмен кездесулерін ұйымдастыруға көмектесті. Раудонның Ирландияның вице-королі ретінде Уэстморленд графының орнын баса алатыны туралы қауесет тарағанда, Біріккен Ирландиялық Тоун оған жеке хатшы болып тағайындалу үмітімен жүгінді. Маусым айында Раудон Тоунның төртінші баласының крест әкесі болды, оған құрмет көрсету үшін Фрэнсис Раудон Тоун деп ат қойылды. 1796 жылы француздық жақтастары Тоуннан «Біз Ирландия үшін король таңдай аламыз ба?» деп сұрады (ел халқы «көбінесе білімсіз» болғандықтан). Тоун «Лорд Мойра» осындай рөлді орындай алатын жалғыз адам екенін, бірақ ол «Францияға қарсы қолбасшылықты қабылдап, өзінің беделін жойды» деп жауап берді. (Тоунның басты қарсылығы – Пресвитериандар, олардың «үкімет құрудағы қоғамдық пікірді қалыптастыратынына» еш күмәні болмаған, «толыққанды ағартушылар және адал республикашылдар» еді). 1798 жылдың жазында Біріккен Ирландия көтерілісінен кейін Раудон үкіметтің Ирландия парламентін тарату және Ұлыбританиямен заңнамалық одақ құру жоспарларына қарсы болды. Үндістанға аттану алдында, 1812 жылы Раудон өзінің лауазымын пайдаланып, ирландтық патриоттық ақын және Біріккен Ирландияның жетекші қайраткерлеріне құрмет көрсеткен Томас Мурға Бермудадағы Адмиралтейство сыйлық сотының тіркеушісі лауазымын алуға көмектесті («біздің елдің соңғы римдіктері»). Эдвард Фитцджеральдтан басқа, Раусон өзі «Ирландиялық Лафайет» деп сипаттаған Тоун да болды.

Лорд Гастингс

Америкадан оралғаннан кейін Раудон патшаның құрметіне ие болды. 1783 жылғы наурыз айында ол Йорк графтығындағы Раудон бароны атанды. 1787 жылы ол Уэльс ханзадасымен дос болып, оған көптеген мың фунт стерлинг қарыз берді. 1788 жылы ол Регенттік дағдарысына қатысты. 1789 жылы анасы Гастингс барондығына мұрагер болды, ал Раудон, еңішсіңнің өсиетіне сәйкес, өзінің тегіне Гастингс тегін қосты. 1801 жылдан бастап Лорд Гастингс ретінде Ұлыбритания Лордтар палатасында отырды. Еңішсіңінен Лестерширдегі Донингтон залын мұра еткен Раудон оны 1790-93 жылдары готикалық стильде қайта салды; сәулетшісі – Уильям Уилкинс-аға. Қазір ол ІІ* санаттағы ескерткіш болып саналады. Ол француз революциясынан кейін Англияға жер аударылған Бурбон ханзадаларына мүліктің иелігін ұсынды. Ол әр бөлмеде қол қойылған чек кітапшасын қалдырып, оны пайдаланушыға еркін пайдалануға мүмкіндік берді. Раудон Лондон қауымдастықтарында белсенділік танытты. 1787 жылы Корольдік қоғамның мүшесі, ал 1793 жылы Лондон антиквариаттар қоғамының мүшесі болып сайланды. 1806-08 жылдары ол бос masonдардың бас шебері болды. 1789 жылғы мамыр айында ол Йорк герцогының лейтенант-полковник Леннокспен Уимблдон жазығындағы дуэлінде екінші болып әрекет етті. Ол Йорк герцогының әскеріне Алост қаласына қосылу үшін аттанды. Француз генералы Пишегру, басым күштерге ие болғандықтан, британдықтарды Антверпендегі базаларына қарай кері шегіндірді. Раудон Питт уәдесін бұзды деп санап, экспедицияны тастап кетті.

Премьер-министрлікке үміткер

1797 жылы Раудонның Питттің орнына премьер-министр болатыны туралы қысқа мерзімге қауесет тарады. Питттің Франциямен соғысқа қатысты саясатына наразылық болды. Сонымен қатар, Питттің ұзақ жылдар бойы үкіметте отыруы оған түрлі саяси мәртебелі тұлғаларды, оның ішінде Лидс герцогы мен Лордтар Турлоу және Лансдаунды ренжітуге мүмкіндік берді. Мамыр айының ортасында осы тұлғалардың бірігіп, парламент мүшелерінің бір тобы Раудонды премьер-министр етуді ұсынды. Ол Америка соғысында шайқасып, Киберонға экспедиция жетекшілік еткендіктен, көпке танымал және құрметті болды. Сонымен қатар, Уэльс принцімен жақын қарым-қатынаста болуы оны Джордж III-тің күшті қолдауына ие болған Питтке қарсыласы ретінде көрсетті. Раудонды премьер-министр етіп тағайындау жоспарының басты себебі Франциямен бейбітшілік орнату еді, сонымен қатар заговоршылар Питттің осы мақсатқа кедергі келтіріп отыр деген ойға келді (шамалы әділетсіздікпен). Бірақ олардың жоспары бір айдан кейін, маусымның ортасында саяси элитаның қолдауы болмағандықтан сәтсіз аяқталды. Раудон патшаға бас министрлерді ауыстыру туралы ұсыныс хат жазғанда, монарх оған жауап бермеді. Осылайша, бұл ұсыныс іске аспады. Осы кезеңде ол Эдинбургтің оңтүстігіндегі үлкен Даддингстон үйін жалға алды. Саясатта виг болғандықтан, Раудон 1806 жылы «Барлық таланттар министрлігі» құрамында генерал-майстер лауазымына кірді, бұл оған қайырымдылық шараларын іске асыруға мүмкіндік берді – ол Лордтар палатасына алғаш рет кірген кезден бері қарызға батқандарды қолдау мақсатындағы қарызгерлер мен кредиторлар туралы заң жобасын ұсынып келген еді. Алайда, келесі жылы министрлік құлағаннан кейін ол лауазымынан кетті.

Тағайындау

Принц-регенттің ықпалымен Мойра 1812 жылдың 11 қарашасында Форт-Уильям президенттігінің генерал-губернаторы, тиісінше Үндістанның генерал-губернаторы болып тағайындалды. Оның генерал-губернаторлық мерзімі есімде қаларлық болды, ол Гуркха соғысындағы жеңіске (1814–1816); 1818 жылы Маратхаларды толық бағындыруға; және 1819 жылы Сингапур аралын сатып алуға басшылық етті.

Әскери саясат

Ол өз істерін реттеудегі кешігулерден кейін 1813 жылдың 11 қыркүйегінде Мадрасқа жетті. Қазан айында ол Калькуттаға орналасып, лауазымына кірісті. Британдық Үндістан сол кезде Мадрас, Бенгал және Бомбейден тұрды. Ол 15 000 британдық қатарлы әскерге, 27 тума жаяу әскерінен және сегіз атқыштар полкінен тұратын Бенгал армиясына, сондай-ақ генерал Джон Аберкромби басқаратын 24 тума жаяу әскерінен және сегіз тума атқыштар полкінен тұратын Мадрас армиясына басшылық етті. Гастингс 1814-15 жылдарғы (он жеті айлық) британдық иеліктерінің тексеруін жазу үшін Бенгалдық суретші Сита Рамды пайдаланды. Осының нәтижесінде Үндістандағы жерлердің 230-дан астам акварель суреті жасалды.

Англия-Непал соғысы

1813 жылғы мамыр айында британдықтар Непалдың Гуркхаларына қарсы соғыс жариялады. Гастингс генерал Беннет Марли басшылығымен 8000 әскермен Катмандуға, генерал Джон Салливан Вуд басшылығымен 4000 әскермен Бутвалға, генерал сэр Дэвид Октерлони басшылығымен 10000 әскермен Амар Сингх Тапаға және генерал Роберт Ролло Гиллеспи басшылығымен 3500 әскермен Нахан, Сринагар және Гархвалға жеке шабуылдарға төрт дивизия жіберді. Тек Октерлони ғана біршама сәттілікке қол жеткізді; Гиллеспи қаза тапты. Нәтижесіз келіссөздерден кейін Гастингс Октерлонидің әскерін 20000 адамға дейін арттырды, олар 28 ақпанда Макуанпур шайқасында жеңіске жетті. Содан кейін Гуркхалар Сугаули шарты бойынша бейбітшілік сұрады.

Үшінші ағылшын-маратха соғысы

1817 жылдың қаңтар айында Пиндари шабуылдарынан кейін Гастингс солтүстіктегі Хиндустанға әскер жіберді; оңтүстікте генерал сэр Томас Хислоп басқаратын Декан армиясы болды. Уильям Фуллартон Эльфинстон Пешваны Пуна шайқасында жеңді. Аппа Сахиб Нагпур шайқасында жеңілді. Хислоп Махидпур шайқасында Холкарды жеңіп, Үндістанда британдық биліктің басымдығын толыққанды орнатты.

Дипломатиялық

Раудон дипломатиялық тұрғыдан белсенділік танытып, әлсіз үнді мемлекеттерін қорғады. Оның Үндістандағы ішкі саясаты да көбінесе сәтті болды, 1820 жылы Делидегі Моғол каналы жүйесі жөнделді, сондай-ақ білім беру және әкімшілік реформалар жүргізілді, баспасөз бостандығы қолдау тапты. 1819 жылғы қаңтарда Сэр Стэмфорд Раффлзбен жасалған Джахор сұлтанынан Сингапурды сатып алу фактісі расталды. Оның қызметінің соңғы жылдары сол кезде кең таралған мәселе – В. Палмер және Компания банкінің істерімен байланысты ашуландырды. Аталған оқиға лорд Гастингске қатысты күмәнді айыптаулармен байланысты болды, оны фирма серіктесінің біріне жақындық танытқан деп айыптады. Кейін ол кінәсіздігі дәлелденді, бірақ бұл жағдай оны қатты күйзелді. Ол сонымен қатар Шығыс Үндістан компаниясының Бақылау кеңесінен де (Үндістандағы Компания үкімшілігін қараңыз) алшақтады. 1821 жылы лауазымынан кетті, бірақ 1823 жылдың басына дейін Үндістанды тастап кетпеді.

Өлім

1824 жылы Роудон Мальтаның губернаторы болып тағайындалды, бірақ екі жылдан кейін Неаполь жағасында HMS Revenge кемесінде әйелімен бірге үйіне қайтып бара жатқанда қайтыс болды. Ол денесін Мальтаға қайтарып әкелді, және оның бұрынғы өсиетімен оң қолын кесіп, өзі өлгенде бірге жерлеу үшін сақтап алды. Оның денесі Валеттадағы Гастингс бағындағы үлкен мәрмәр саркофагқа қойылды. Оның қолы ақырында Лудун-Кирк шіркеуінің отбасылық мазасында, оның қолымен бірге жерленді. Америка революциясы кезінде Тоқсан алты қоршауынан құтқарып алған лоялистерді британдық тәж Новая Шотландияға қоныстандырып, жер берді. Олар өздерінің қалашығын оның құрметіне Раудон деп атады. Онтариодағы Гастингс округі және оның алғашқы үш қалашығы Америка революциясынан кейін Жоғарғы Канадаға қоныс аударған лоялистердің құрметіне аталды. HMS Moira 1805 жылы оның құрметіне, сондай-ақ Канаданың Онтариодағы Мойра өзені де оның есімімен аталады. Ирландия Корольдік теңіз флоты офицері және поляр зерттеушісі Франсис Роудон Мойра Крузиер (1796–1848 жж.) оның құрметіне аталған; ол кездегі Лорд Мойра Крузиер отбасының досы болған. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Гастингс өзені және оның ішіндегі Роудон аралы да оның есімімен аталған. Хастингс аңғарындағы Хантингдон қалашығы да онымен байланысты.

Танымал мәдениетте

Уильям Макеписс Такеррейдің 1847–1848 жылдардағы «Ванити Фэйр» романындағы Роудон Кроули кейіпкері оның құрметіне аталған. Ол Стефани Барронның 2006 жылғы «Джейн және осалдық барқасы» романында Мойраның екінші графы Фрэнсис Роудон Гастингс болып бейнеленеді.