Кіріспе

Америкалық қылмыскер және АҚШ Жоғарғы Сотының ісіне қатысушы Ернесто Артуро Миранда (9 наурыз 1941 – 31 қаңтар 1976) – американдық жұмысшы, оның қылмыстық айыпталуы АҚШ Жоғарғы Сотының «Мирандаға қарсы Аризона» ісі бойынша күштен шығарылды. Бұл шешімде қылмыстық күдіктілерге өздерін кінәлаудан бас тарту құқығы және полиция сұрақтарына жауап беру алдында адвокатпен кеңесу құқығы туралы хабардар ету қажеттігі айтылды. Бұл ескерту «Миранда ескертуі» деп белгілі. Миранда полиция тергеуінде мойындағандықтан, адам ұрлау, зорлау және қарулы тонау айыптары бойынша сотталған болатын. Жоғарғы Соттың шешімі Миранданың алғашқы үкімін жойғаннан кейін, Аризона штаты оны қайтадан сотқа берді. Екінші сотта оның мойындауы дәлел ретінде қабылданбады, бірақ ол кінәлі деп танылды. Оған 20-30 жылға бас бостандығынан айыру жазасы берілді. 1976 жылдың 31 қаңтарында Миранда Аризона штатының Финикс қаласында пышақтан қаза тапты. Мексикалық Эзезикиел Морено Перес Миранданы өлтірді деген айыппен күдіктелді, бірақ Мексикаға қашып кетіп, одан бері табылған жоқ.

Ерте өмір

Эрнесто Артуро Миранда 1941 жылы 9 наурызда Аризона штатының Меса қаласында дүниеге келген. Миранда балабақшада оқыған кезінен бастап қиындықтарға тап бола бастады. Анасы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай әкесі қайтадан үйленді. Миранда мен әкесінің арақатынасы жақсы болған жоқ; ол ағалары мен өгей анасынан да алшақтап жүрді. Миранданың алғашқы қылмыстық айыпталуы 8-ші сыныпта оқып жүргенде болды. Келесі жылы ол ұрлық жасады деген айыппен бір жылға түзеу мектебіне жіберілді. 1956 жылы Аризона штатының балалар өндірістік мектебінен (ASISB) босатылып, бір ай өткен соң ол тағы да заң бұзып, ASISB-ге қайтарылды. Екінші рет түзеу мектебінен босатылғаннан кейін ол Лос-Анджелеске (Калифорния) көшіп барды. Лос-Анджелеске келгеннен кейін бірнеше ай ішінде Миранда қарулы тонау және жыныстық қылмыстарға қатысты күдікпен тұтқындалды (бірақ сотталмады). Екі жарым жыл қамауда отырғаннан кейін 18 жасар Миранда Аризонаға қайтарылды. Ол бірнеше ай бойы Оңтүстік АҚШ-та шарлап, Техаста ақшасы мен тұратын жері болмағандықтан көшеде тіршілік еткені үшін түрмеде жатты, ал Теннесси штатының Нэшвилл қаласында ұрланған көлік жүргізгені үшін тұтқындалды. Миранда бір жыл мен бір күнге федералды түрмеге кесілді, себебі ол ұрланған көлікті штаттар арасында өткізген. Ол өкімін Чиликотеде (Огайо штаты), кейін Калифорния штатындағы Ломпокта өтеді. Келесі бірнеше жыл бойы Миранда түрмеден тыс өмір сүріп, түрлі жұмыстар істеді, соңында Phoenix Produce Company компаниясының түнгі жүк тиеу алаңында жұмысшы болып орналасты. Осы кезде ол 29 жастағы Твила Хоффманмен бірге тұра бастады. Твила Хоффман басқа ерден туған ұл мен қыздың анасы еді, алайда ол ажырасуға шамасы жетпеді.

Құқықтары жоқ мойындау; Миранда қарсы Аризона

1963 жылдың 13 наурызында Миранданың жүк көлігін 18 жасар Лоис Энн Джеймсонды зорлап ұрлаған қыздың ағасы (жәбірленуші ағасына сыртқы белгілерін айтқан) көріп, мемлекеттік нөмірін таныды. Ол машинаның сипаттамасы мен жартылай мемлекеттік нөмірін берген соң, Финикс полиция департаментінің офицерлері Кэрролл Кули мен Уилфред Янг Мирандамен кездесті, ол өз еркімен оларды полиция бөліміне ертіп, күдіктілерді тану рәсіміне қатысты. Ол кезде Миранда ресми түрде ұсталмаған, бірақ оған қатысты тергеу жүргізіліп жатқан. Рәсімнен кейін Миранда жағдайы туралы сұрағанда, полиция оның анықталғанын мәлімдеді, содан кейін ол ұсталды және тергеу бөлмесіне әкелінді. Екі сағаттық тергеуден кейін, оның бір бөлігі Миранда жеке сотталып, айыпталған басқа да қылмысқа қатысты болды, Миранда Джеймсонды ұрлап зорлағанын мойындады. Әр парақтың үстінде «Бұл мәлімдемені мен өз еркіммен, ешқандай қорқыту, мәжбүрлеу немесе иммунитет туралы уәдесіз, заңдық құқықтарымды толық біліп, мен айтқан кез келген сөз маған қарсы қолданылуы мүмкін екенін түсінгендіктен жасадым» деген басылған куәлік болды. Полицияға мойындағаннан кейін Миранданы дауысы бойынша анықтау үшін жәбірленушімен кездесуге әкелді. Полиция қызметкерлері оның жанында бұл жәбірленуші мекен-жайы ба екенін сұрағанда, ол: «Ол - қыз» деді. Жәбірленуші Миранданың дауысы қылмыскердің дауысына ұқсайтынын айтты. Миранда мойындау парақтарында «өз заңдық құқықтарымды толық білемін» деп жазған, бірақ оған адвокаттың қатысу құқығы немесе ұсталғанда немесе тергеу алдында үнсіз қалу құқығы туралы хабарланбады. 73 жастағы Элвин Мур сотта оны қорғауға тағайындалды. Сот 1963 жылдың маусым айының ортасында Марикопа округінің Жоғарғы сотының судьясы Йель МакФейттің алдында өтті. Мур Миранданың мойындауын сот процесінде дәлел ретінде қабылдауға қарсылық білдірді, бірақ оның қарсылығы қабылданбады. Көптеген себептердің бірі – осы мойындау, Миранда зорлау және ұрлау қылмысы үшін кінәлі деп танылды және екі айыптама бойынша 20 жылдан 30 жылға дейін бас бостандығынан айырылды. Мур Аризона Жоғарғы сотына шағымданып, бірақ ол жерде сот шешімі күшінде қалды. Өзін мүсікірлік жағдайда сезініп, Миранда 1965 жылдың маусым айында АҚШ Жоғарғы сотына ісін қарау туралы қаулы шығару туралы өтініш берді. Элвин Мур денсаулығына байланысты Миранданы қорғауды жалғастыра алмағаннан кейін, Америка азаматтық бостандықтар одағының (ACLU) адвокаты Роберт Коркоран Джон Флиннді, қылмыстық қорғау адвокатын, оның серіктесі Джон П. Фрэнкпен және Финикстегі Lewis & Roca заң фирмасының Пол Г. Ульрих пен Роберт А. Дженсенмен бірге Миранданы тегін қорғау үшін шақырды. Олар Миранданың Бесінші түзетудегі құқықтары бұзылғанын дәлелдейтін 2500 сөзден тұратын қаулы өтінішін жазып, АҚШ Жоғарғы сотына тапсырды.

Миранда Arizona қарсы

1965 жылдың қарашасында Жоғарғы Сот Миранданың Аризонаға қарсы ісімен қатар үш ұқсас істі де қарауға келісті, бұл Эскобедоның Иллинойсқа қарсы шешімінен туған шатасуды жою мақсатында жасалды. Бұрынғы сот шешімінде былай делінген: Осы іс жағдайында, полиция тергеуі ашылмаған қылмыс бойынша жалпы сұрау болып табылмайды, бірақ полиция күзетіне алынған, адвокатпен кеңесу мүмкіндігінен айырылған және үнсіздік құқығы туралы ескертілмеген күдіктіге назар аудара бастаған кезде, айыпталушы адвокат көмегінен айырылып, Конституцияның Алтыншы және Он төртінші поправкаларын бұзады, ал тергеу кезінде полиция алған ешқандай мәлімдеме сотта оған қарсы қолданылмайды. Крукер Калифорнияға қарсы, 357 АҚШ 433, және Цицения Лагейге қарсы, 357 АҚШ 504, ерекшеленеді және егер олар осы іспен қайшы болса, олар бақылауға алынбайды. 479–492 беттер. 1966 жылдың қаңтарында Флинн мен Фрэнк Миранданың Алтыншы поправкадағы адвокат алу құқығын Феникс полиция бөлімі бұзғанын мәлімдеді. Екі аптадан кейін Аризона штаты Миранданың құқықтары бұзылмағанын жауап ретінде айтты. Істің алғашқы отырысы 1966 жылдың ақпан айының соңғы күні өтті. Үш қосымша іс пен басқа да ақпараттардың болуына байланысты, 1966 жылдың 1 наурызында іс бойынша ауызша жарыссөздердің екінші күні өтті. Джон Флинн Миранда атынан істі баяндады, содан кейін Миранда тұтқындалғанда және сұраққа жауап бергенде оның үнсіздік құқығы туралы ескертілмегенін айтты, сонымен қатар өзінің ісіне Бесінші поправканың аргументін қосты. Флинн Миранда сияқты эмоционалдық тұрақсыздығы бар, білімі шектеулі адамның өзін кінәламау туралы Бесінші поправкадағы құқығын білуі күтілмейді деп мәлімдеді. Гари Нельсон Аризона халқы атынан сөйлеп, бұл Бесінші поправка мәселесі емес, тек Эскобедо шешімін кеңейтуге жасалған әрекет екенін айтты. Ол судьяларды өз ұстанымдарын нақтылауға шақырды, бірақ Эскобедоның шегін тым асырмауға кеңес берді. Содан кейін ол сотқа полицияны күдіктілерге олардың құқықтарын түсіндіруге мәжбүрлеу қоғамдық қауіпсіздікке елеулі кедергі келтіретінін мәлімдеді. Екінші күні осыған байланысты істер бойынша аргументтер тыңдалды. Бұрынғы NAACP адвокаты Тургуд Маршалл соңғы болып сөз сөйледі. Ол солицитор-генерал ретінде Джонсон әкімшілігінің іске қатысты көзқарасын ұсынды: үкімет қылмыс жасады деп айыпталған әрбір жағдайы нашар адамға адвокат тағайындауға жеткілікті ресурстарға ие емес. Бас судья Эрл Уоррен Миранданың Аризонаға қарсы ісінде шешім жазды. Шешім Миранданың пайдасына болды. Онда былай делінген: Күдікті жауап беруге мәжбүрленбестен бұрын, оған үнсіздік құқығы бар екендігі және оның айтқан әр сөзі сотта оған қарсы қолданылатыны туралы нақты түсіндірілуі керек; оған адвокатпен кеңесуге және жауап алу кезінде адвокаттың қатысуына құқығы бар екендігі, ал егер ол жағдайы нашар болса, оның атынан адвокат тағайындалатыны туралы нақты түсіндірілуі керек. Бұл шешім 1966 жылдың 13 маусымында жарияланды. Шешімге байланысты АҚШ-тың барлық полиция бөлімдері өз қызметкерлеріне Миранда ескерту карточкаларын беруді бастады. Оларда былай делінген: "Сіз үнсіздік құқығына иесіз. Егер сіз осы құқықтан бас тартсаңыз, сіз айтқан әр сөз сотта сізге қарсы қолданылуы мүмкін. Сізге адвокат шақыруға және жауап алу кезінде оның қатысуын қамтамасыз етуге құқығыңыз бар. Егер сіз адвокатқа төлей алмасаңыз, сізге тегін адвокат тағайындалады. Кез келген жауап алу кезінде сіз кез келген уақытта осы құқықтарды пайдалануды, сұрақтарға жауап бермеуді немесе ешқандай мәлімдеме жасамайтындығыңызды шеше аласыз. Мен сізге оқып берген осы құқықтарды түсіндіңіз бе?"

Миранданың Аризонаға қарсы сотынан кейінгі өмірі

Жоғарғы Сот Миранданың айып талқысын жойды, ол дұрыс емес тексеру арқылы алынған мойындауды пайдаланумен шайтанған болатын. Аризона штаты оны қайтадан сотқа берді. Екінші сотта оның мойындауы дәлел ретінде қабылданбады, бірақ ол 1967 жылдың 1 наурызында бұрынғы заңды әйелінің куәлігі негізінде тағы да айыпталды. Оған 20 жылдан 30 жылға дейін түрме жазасы берілді. Миранда 1972 жылы мерзімінен бұрын босатылды. Келесі жылдары Миранда көп рет ұсақ көлік бұзушылықтары үшін ұсталды және соңында жүргізуші куәлігінен айырылды. Ол қару-жарақ ұстағаны үшін ұсталды, бірақ айыптар түсірілді. Дегенмен, бұл оның мерзімінен бұрын босатылу шартын бұзғандықтан, ол босатылар алдында Аризона штатының түрмесіне тағы бір жылға қайтарылды.

Өлім

1976 жылғы 31 қаңтарда Финикс қаласының орталығындағы Оңтүстік 2-ші көшедегі 233 нөмірдегі «Амапола» барында төбелес болды, нәтижесінде Миранда пышақталды. Ол «Баннер» жақсы самаритан медициналық орталығына жеткізілгенде қайтыс болды. Ол 34 жаста еді. Оның бойынан бірнеше «Миранда» карточкалары табылды. Миранда Аризона штатының Меса қаласындағы қалалық зиратқа жерленді. Миранданы өлтірген адамға пышақ берген күдікті «Миранда» құқықтарын пайдаланып, полициямен сөйлесуден бас тартты. Ол босатылып, Миранданы өлтіруде айыпталған жоқ. Миранданы өлтірді деген күдікпен ұсталған 23 жасар Эсезикиел Морено Перес 1976 жылғы 4 ақпанда кісі өлтіру қылмысымен ресми айыпталды.