Кіріспе

АҚШ Конституциясының алтыншы түзетуінің шарттарында, "Барлық қылмыстық қудалауларда айыпталушы жылдам және ашық сотта қаралуға құқылы" делінген. Бұл шарт айыпталушыны айыптама немесе осыған ұқсас күйелі құжат ұсынылғаннан бастап сот процесінің басталғанға дейінгі кешігуден қорғайды.

Тарих

Баркер В. Уинго (1972) ісінде Жоғарғы Сот төрт бөлімнен тұратын тест әзірледі, ол кешіктірудің ұзақтығын, кешіктірудің себептерін, күдіктінің жедел сот талғанына құқығын талап етуін және күдіктіге келтірілген зиянды қарастырады. Жедел сот талғаны туралы қағида бұзылған жағдайда, қылмыстық іс тоқтатылып, қайта қарауға жарамайды. Осы шарттар бойынша, осы істің сотқа жеткеніне бес жыл күту Конституцияны бұзбайды деп шешілді. Оған жауап ретінде 1974 жылы Конгресс Жедел сот талғаны туралы заңды қабылдады. Бұл жедел сот талғаны туралы қағида күдіктілерді сот талғаны үшін белгілі бір мерзімнен артық күтуден қорғайды.

Жедел сот туралы ереже

Конституциялық кепілдіктен өзге, түрлі мемлекеттік және федералды заңдар жедел сот процесіне құқық беруді нақтылайды. Нью-Йорк штатында қылмыс істері бойынша, қанішерлік емес, айыптау тарапы алты ай ішінде "сотқа дайын болуға" тиіс, әйтпесе іс соттың қарауына түспей, заң бойынша тоқтатылады. Бұл "дайындық қағидасы" деп те аталады. Осы құқықты реттейтін федералды заң – 1974 жылғы Жедел сот процесі туралы заң. АҚШ-тың барлық штаттарында осы құқықты нақтылайтын заңдар немесе конституциялық нормалар бар. 1979 жылы заңға өзгерістер енгізіліп, айыпталушыға тиісті қорғаныс ұсыну үшін уақыт берілді. Бұл түзетуге сәйкес, сот процесі айыпталушы алғаш рет сотқа келгеннен кейін 30 күннен бұрын басталмайды.

Жедел сот ісінің қаралуы

Доггет АҚШ-қа қарсы (1992) ісінде Жоғарғы Сот Доггеттің сегіз жарым жыл бойы сотқа күтуі оның Конституцияның алтыншы поправкасындағы құқықтарын бұзғанын анықтады. Zedner v. United States (2006) ісінде Жоғарғы Сот сотқа жылдам қарау құқығынан бас тарту мүмкін емес екенін шешті, себебі бұл бап іске қатысты барлық тараптардың мүдделерін қорғайды және ешкімнің құқығы бұзылмауына кепілдік береді.