Кіріспе

Вьетнамдық белсенді

Буй Тин (29 желтоқсан 1927 – 11 тамыз 2018) – вьетнамдық диссидент және Вьетнам Халық Армиясының (ХАА) полковнигі, ХАА бас штабында қызмет еткен. Соғыстан кейін ол жемқорлыққа және жаңадан біріккен Вьетнамның оқшаулануының жалғасуына көңіл көшірді. Вьетнамның Коммунистік партиясы мен олардың саяси жүйесіне наразылығын білдіру үшін ол Вьетнамнан кетіп, Парижге жер аударылып өмір сүруді шешті.

Ерте өмір және білім

Буй Тин 1927 жылдың 29 желтоқсанында Ханойдың жанында дүниеге келді және Хуэде білім алды.

Мансап

1945 жылғы тамыз төңкерісі кезінде Буй Тин Франция үкіметін Вьетнамның тәуелсіздігін беруге саяси қысым жасаудың белсенді жақтасы болды. Кейін ол төраға Хо Ши Мин және генерал Во Нгуен Гиаппен бірге Вьетминге қосылды. Ол екі жақта да қару-жарақпен және Вьетнам Халық Армиясының газетінде журналист ретінде өзінің дағдыларын қолдана отырып, соғысты. 18 жасында Вьетнам халық армиясына қосылды. 1954 жылы Диен-Бьен-Фу шайқасында жараланды. Буй Тин Солтүстік Вьетнам армиясының бас штабында қызмет етті. Вьетнам соғысы кезінде қорғаныс министрі Во Нгуен Гиаптан американдық әскери тұтқындар ұсталған лагерьлерге барып, лагерь офицерлерімен кездесіп, тұтқындар туралы файлдарды қарап, тұтқындармен сұхбат алуға өкілеттік алды. Бір рет ол Джон Маккейннің тергеуіне қатысқан. Батыс бұқаралық ақпарат құралдары Саигон құлдырауында армиядағы полковник дәрежесіне байланысты қызметке шақырылғанын және Дыонг Ван Мин мен оның кабинетінің капитуляциясын жеке қабылдағанын жиі айтады. Бұл мәлімдемені Вьетнам үкіметі де, Тиннің өзі де жоққа шығарды, бұл әрекетті полковник Буй Ван Тунға жатқызды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол "Халық күнделігі" газетінің (Nhân Dân, Вьетнам Коммунистік партиясының ресми газеті) бас редактордың орынбасары, "Жексенбілік халық" газетінің (Nhân Dân Chủ Nhật) жауапты редакторы болды. 1980 жылдардың ортасында ол соғыстан кейінгі жемқорлық пен Вьетнамның оқшаулануына көңілі тоймады. 1990 жылы Буй Тин Вьетнамнан кетіп, Парижге эмиграциялады, француздық L'Humanité газетінің шақыруымен Вьетнам Коммунистік партиясы мен Вьетнамның саяси жүйесіне көңілі тоймағаннан кейін Францияда қалуға шешім қабылдады. 1991 жылдың қарашасында Тин Вьетнамдағы әскери тұтқындар мен жоғалғандар мәселесіне қатысты, ол Вашингтондағы АҚШ Сенатының әскери тұтқындар мен жоғалғандар істері жөніндегі арнайы комитетінің тыңдауында сөйледі. Тиннің куәлігіне көп көңіл бөлінді: ол үш апта бұрын Даллес халықаралық әуежайына келген кезде, бұрынғы АҚШ конгрессмені Билл Хендон және комитет төрағасының орынбасары Боб Смит оны тоқтатып, Вьетнамда тірі тұтқындар бар екеніне көндіруге тырысты; Тин бұл әрекетті қорқыту деп санады. Кейіннен Тин екі кітап жариялады: "Хо Ши Минді ұстану: Солтүстік Вьетнам полковнигінің естеліктері" (Гавай университетінің баспасы, 1995) және "Дұшпаннан досқа: Солтүстік Вьетнамның соғысқа қатысты көзқарасы" (АҚШ Әскери-теңіз институтының баспасы, 2002). 2000 жылы PBS American Experience форумында ол Солтүстік Вьетнамдағы тұтқынға алынған американдық сарбаздар соғыс кезінде азапталмағанын мәлімдеді. Ол тұтқынға алынған АҚШ Әуе күштерінің ұшқыштарының жағдайы басқаша болуы мүмкін екенін мойындады, тіпті оларға жасалған кейбір әрекеттерді "Соғыс тұтқындары туралы халықаралық келісімнің бұзылуы" деп атады. 2018 жылдың 11 тамызында Францияның Монтрей қаласында 90 жасында қайтыс болды.