Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1934 жылғы шағын ұшақтар отбасы
1934 small airliner family
de Havilland DH.89 Dragon Rapide – 1930 жылдарда британдық de Havilland компаниясы жасаған және өндірген қысқа қашықтыққа арналған екіұшақты ұшақ. 6–8 жолаушыны тасымалдай алатын бұл ұшақ, ескірген фанералық конструкциясына қарамастан, экономикалық және берік болып шықты. 1930 жылдардың басында жасалған Dragon Rapide негізінен төрт қозғалтқышты DH.86 Express ұшағының кіші, екі қозғалтқышты нұсқасы еді және олардың көптеген ортақ ерекшеліктері болды, мысалы, сүйір қанаттары, ағындық корпустары және Gipsy Six қозғалтқыштары. Алғашында "Dragon Six" деп аталған, кейін "Dragon Rapide" деп танылды, ал соңында жай ғана "Rapide" деп аталатын болды. 1934 жылдың жазында пайдалануға берілгеннен кейін, ол әуе компаниялары мен жеке азаматтық операторлардың арасында танымал болды, сонымен қатар ішкі қолданыстан өзге, шетелде де көп сатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, көптеген азаматтық Rapide ұшақтары Корольдік әуе күштеріне (RAF) және Корольдік теңіз күштеріне қосылды. Әскери қызметте de Havilland Dominie деп аталған бұл ұшақтар радио және навигациялық оқу, жолаушылар тасымалы және байланыс міндеттері үшін пайдаланылды. Британдық оқу ұшақтарының аттары білім берумен байланысты болды, ал "dominie" – шотланд тілінде "мектеп мұғалімі" деген мағынаны білдіреді. Соғыс жылдары жүздеген қосымша Dominie ұшақтары да жасалды. Басқа Rapide ұшақтары соғыс кезінде Associated Airways Joint Committee (AAJC) қолдауымен британдық әуе компанияларында жұмыс істеді. Соғыстан кейін көптеген әскери ұшақтар азаматтық қызметке қайта оралды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай de Havilland Dragon Rapide ұшағының орнына de Havilland Dove ұшағы ұсынылды.
The de Havilland DH.89 Dragon Rapide is a 1930s short haul biplane airliner developed and produced by British aircraft company de Havilland. Capable of accommodating 6–8 passengers, it proved an economical and durable craft, despite its outdated plywood construction. Developed during the early 1930s, the Dragon Rapide was essentially a smaller, twin engined version of the four engined DH.86 Express, and shared a number of common features, such as its tapered wings, streamlined fairings and Gipsy Six engines. First named the "Dragon Six", the type was marketed as "Dragon Rapide" and later simply known as the "Rapide". Upon its introduction in summer 1934, it proved to be a popular aircraft with airlines and private civil operators alike, attaining considerable foreign sales in addition to its domestic use. Upon the outbreak of the World War II, many of the civil Rapides were impressed into service with the Royal Air Force (RAF) and Royal Navy. Referred to in military service by the name de Havilland Dominie, the type was employed for radio and navigation training, passenger transport and communications missions. British training aircraft had names with educational associations, and dominie is a Scots term for a school teacher. Hundreds of additional Dominies were also constructed during the war. Other Rapides continued to be operated by British airlines throughout the war under the auspices of the Associated Airways Joint Committee (AAJC). Postwar, many military aircraft were returned to civilian service. Shortly after the end of the Second World War, de Havilland introduced a Dragon Rapide replacement, the de Havilland Dove.
Шығу тегі
1933 жылдың жазында де Хавиланд авиакомпаниясы Австралияның талабына қанағаттандыру үшін ұшақ құрылысын бастады, нәтижесінде он жолаушыға арналған, төрт қозғалтқышты, жылдам жолаушылар ұшағы – DH.86 Dragon Express пайда болды. 1933 жылдың соңында де Хавиланд компаниясының ұшақ конструкторы Артур Эрнест Хагг басшылығымен жасақталған команда, бұрынғы DH.84 Dragon ұшағынан гөрі жылдам әрі жайлы болатын жаңа үлгімен жұмыс істей бастады. Жаңа ұшақ, іс жүзінде, төрт қозғалтқышты DH.86 Express ұшағының екі қозғалтқышты, кішілендірілген нұсқасы болды. Алғашқыда "Dragon Six" деп аталған ұшақ, кейін "Dragon Rapide" деп сатылды, бірақ бұл модель көбінесе жай ғана "Rapide" деп танылды. 1936 жылдың қараша айында, қону кезінде жапсырмалардың (flap) пайдасы тиеді деген ұсыныстарға жауап ретінде, олардың мүмкіндіктерін зерттеу үшін бір Rapide ұшағы модификацияланды.
During summer 1933, the de Havilland aircraft company commenced work upon an aircraft to meet an Australian requirement, producing a four engined faster passenger aircraft capable of seating ten passengers, the DH.86 Dragon Express. During late 1933, a team at de Havilland, led by aircraft designer Arthur Ernest Hagg, began working on a new design, intended to be a faster and more comfortable successor to the earlier DH.84 Dragon. The new aircraft was, in effect, a twin engined, scaled down version of the four engined DH.86 Express. Originally referred to as the "Dragon Six", the aircraft was first marketed as the "Dragon Rapide", although the type later came to be popularly referred to as simply the "Rapide". In November 1936, in response to suggestions that the addition of flaps would aid in landing, a single Rapide was modified in order to explore their functionality.
Соғысқа дейінгі операциялар
1934 жылдың шілдесінде алғашқы Rapide, G ACPM, 1934 жылғы Король кубогы жарысына қатысып, Хэтфилдте алғашқы рет көрсетілді. 1934 жылдың жазында бұл модель Ұлыбританиядағы әуе компанияларының қызметіне енді, ал Hillman Airways Ltd шілде айында бірінші болып тапсырыс алды. Anglo Persian Oil Company да Rapide ұшақтарын ерте сатып алушылардың бірі болды; ұшақтар кең аумаққа шашыраңқы орналасқан мұнай кен орындары арасында жылдам байланыс үшін қолданылды, бұл оларды мұнай өнеркәсібінде жылдам танымал етті, сондай-ақ Iraq Petroleum Company және Asiatic Petroleum Company да өздеріне Rapide ұшақтарын сатып алды. Isle of Man Air Services Кастелтау маңындағы Рональдсвей әуежайынан Англияның солтүстік-батысындағы, соның ішінде Блэкпул, Ливерпуль және Манчестердегі әуежайларға жоспарлы рейстерді жүзеге асыру үшін Rapide паркін пайдаланды. Оның кейбір ұшақтары Railway Air Services компаниясынан алынғаннан кейін берілді. 1935 жылдың соңында өндірушінің канадалық филиалы De Havilland Canada-ға модификациялау және қайта сату мақсатында алғашқы 16 Rapide ұшағы жіберілді. 1942 жылдың 30 қаңтарында Канаданың ірі әуе операторларының көпшілігі Canadian Pacific Air Lines компаниясына біріктірілді, олар бұл модельді пайдалануды жалғастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де, соғыстан кейін де Rapide ұшақтарының Канададағы сатылымы жалғасты. 1938 жылы британдық Airwork Limited компаниясы 9 Rapide ұшағына навигациялық оқушыларға арналған алғашқы тапсырыс берді. Аталған ұшақ қазір Мадридтегі Museo del Aire мұражайында қойылған.
During July 1934, the first production Rapide, G ACPM, performed the type's public debut at Hatfield with its entry into the 1934 King's Cup Race. In the summer of 1934, the type entered service with UK based airlines, with Hillman Airways Ltd being first to take delivery in July. The Anglo Persian Oil Company was another early company to purchase the Rapide; used for quick communications purposes between individual oil fields spread out over vast distances, the aircraft quickly became popular in the oil industry, with the Iraq Petroleum Company and the Asiatic Petroleum Company also procuring their own Rapides. Isle of Man Air Services operated a fleet of Rapides on scheduled services from Ronaldsway Airport near Castletown to airports in north west England including Blackpool, Liverpool and Manchester. Some of its aircraft had been transferred to it after operation by Railway Air Services. During late 1935, the first of an initial batch of 16 Rapides were shipped to the manufacturer's Canadian branch, de Havilland Canada, for modification and re sale purposes. On 30 January 1942, the majority of major Canadian operators were amalgamated into Canadian Pacific Air Lines, who continued to use the type. Further Canadian sales of the Rapide would occur both during and after the end of the Second World War. During 1938, British operator Airwork Limited placed an initial order for nine Rapides to serve as navigation trainers. The aircraft involved has since been placed on public display in the Museo del Aire, Madrid, Spain.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылғы 3 қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Ұлыбританияның барлық азаматтық көлік ұшақтары Ұшақ өндірісі министрлігіне берілді. Бірқатар Dragon Rapides ұшақтары Ұлттық әуе байланысы (NAC) бақылауындағы ішкі рейстерді қамтамасыз ету үшін пайдаланылды. AAJC Ұлыбританияның соғыс кезеңіндегі жоспарланған рейстерінің көп бөлігін үйлестірді, олар толығымен су жолдарымен жүзеге асырылды. Басқа Dragon Rapides британдық қарулы күштерде байланыс және оқу ұшақтары ретінде пайдаланылды; Австралиялық Rapides та Австралия Корольдік әуе күштері (RAAF) құрамына алынды. Соғыс жылдары Dominie өндірісін de Havilland және Brush Coachworks Ltd компаниялары жүзеге асырды, соңғысы жұмыстың басым бөлігіне жауапты болды. Dominie ұшақтары негізінен Корольдік әуе күштері (RAF) және Корольдік теңіз күштері радио және навигациялық оқу үшін қолданды. Олар жолаушыларды тасымалдау және байланыс міндеттерін де орындады. Сонымен қатар, Field Aircraft Services, Airwork Limited, Air Enterprises, W. A. Rollason Limited және Lancashire Aircraft Corporation (LAC) сияқты үшінші тарап компаниялары өздерінің түрлендіру жоспарларын ұсынды және іске асырды. 1958 жылға қарай Ұлыбритания тізілімінде әлі де 81 данасы ұшуда деп тіркелді. Нидерландыдағы KLM әуе компаниясы, қызметін қайта бастауға ниеттеніп, соғыс аяқталғанға дейін бірнеше Rapide ұшақтарын сатып алуға кірісті және 1945 жылдың қыркүйегінде қайта іске қосылған алғашқы рейстерін бастады. Қосалқы бөлшектердің азаюына байланысты, жеке Rapides ұшақтары басқа жұмыс істеп тұрған ұшақтарды күтіп-жөндеу үшін бөлшектерді алу мақсатында бөлшектелді. Мосс айтуынша, осыған қарамастан, мұндай ұшақтарға деген сұраныс сол кезде де жоғары болды. DH.89 өте қарапайым фанералық конструкциясына қарамастан, экономикалық және берік ұшақ болып шықты, және 2000 жылдардың басында да көптеген ұшақтары әлі де ұшуда болды. Ұлыбританияда бірнеше Dragon Rapides жұмыс істейді, ал Classic Wings және Plane Heritage сияқты операторлар олармен демалыс рейстерін жалпы жұртшылыққа ұсынады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай де Гавиланд Dragon Rapide-ді алмастыратын de Havilland Dove ұшағын ұсынды.
At the start of Second World War on 3 September 1939, all British civil transport aircraft were requisitioned by the Ministry of Aircraft Production. A number of Dragon Rapides were used to provide internal flights under the control of National Air Communications (NAC). The AAJC co ordinated the majority of UK's wartime scheduled services, which were entirely operated on over water routes. Other Dragon Rapides were impressed into service with the British armed forces as communications aircraft and training aircraft; Australian Rapides were also impressed by the Royal Australian Air Force (RAAF). During the war, Dominie production was performed by de Havilland and Brush Coachworks Ltd, the latter being responsible for the greater proportion of the work. The Dominies were mainly used by the Royal Air Force (RAF) and Royal Navy for radio and navigation training. Other duties they were used for included passenger and communications missions. Additionally, various third party companies offered and performed their own conversion schemes, including Field Aircraft Services, Airwork Limited, Air Enterprises, W. A. Rollason Limited and the Lancashire Aircraft Corporation (LAC). By 1958, 81 examples were recorded as still flying on the British register. In the Netherlands, airline KLM, keen to restart operations, set about procuring a handful of Rapides even prior to the end of the war, commencing the first of its re launched services during September 1945. Due to the declining stocks of spare components available, individual Rapides were commonly being broken up in order to scavenge parts to maintain other active aircraft. Regardless, demand for such an aircraft was still relatively strong at this time, according to Moss. The DH.89 proved an economical and durable aircraft, despite its relatively primitive plywood construction and many were still flying in the early 2000s. Several Dragon Rapides are operational in the UK, while multiple operators, including Classic Wings and Plane Heritage, offer pleasure flights in them to the general public. Shortly after the end of the Second World War, de Havilland introduced a Dragon Rapide replacement, the de Havilland Dove.
Нұсқалар
D. H.89 екі қозғалтқышты жеңіл көлік екіұшағы. Алғашқы өндіріс үлгісі. D. H.89A Жақсартылған нұсқасы, мұрына қону шамдары орнатылған, қанат ұштары өзгертілген және кабинаға жылыту жүйесі қосылған. D. H.89A 4-ші сериясы D. H.89A ұшағы, екі De Havilland Gipsy Queen 2 поршеньді қозғалтқыштарымен және тұрақты жылдамдықты винттерімен жабдықталған. D. H.89A Mk 5 Екі de Havilland Gipsy Queen 3 поршеньді қозғалтқыштарымен жабдықталған D. H.89A ұшағы. D. H.89A Mk 6 Fairey X5 тұрақты қанатты винттерімен жабдықталған бір D. H.89A ұшағы. D. H.89M Әскери тасымалдау нұсқасы. Литва және Испанияға экспортталды. D. H.89B Dominie Mk I Радио және навигациялық оқу нұсқасы. D. H.89B Dominie Mk II Байланыс және тасымалдау нұсқасы.
D. H.89 Twin engined light transport biplane. First production version. D. H.89A Improved version, fitted with a landing light in the nose, modified wing tips and cabin heating. D. H.89A Series 4 D. H.89A aircraft converted to two de Havilland Gipsy Queen 2 piston engines, fitted with constant speed propellers. D. H.89A Mk 5 One D. H.89A aircraft, powered by two de Havilland Gipsy Queen 3 piston engines. D. H.89A Mk 6 One D. H.89A aircraft fitted with Fairey X5 fixed pitch propellers. D. H.89M Military transport version. Exported to Lithuania and Spain. D. H.89B Dominie Mk I Radio and navigation training version. D. H.89B Dominie Mk II Communications and transport version.
БАҚ-тағы көрнекті рөлдері
1986 жылғы испандық «Dragon Rapide» фильмі, Испания Азамат соғысына дайындық кезінде генерал Франсиско Франконың осы ұшақты тарихи тұрғыдан қалай пайдаланғанын көрсетеді.
A 1986 Spanish film, Dragon Rapide, covers its historical use by Generalissimo Francisco Franco during the preparation for the Spanish Civil War.