Кіріспе

Австриялық соғыс қылмыскері (1911–1991) неміс суретшісі.

Антон "Тони" Бургер (19 қараша 1911 – 25 желтоқсан 1991) – неміс нацистік SS-інің гауптштурмфюрері (капитан), Грекиядағы еврейлер жөніндегі референт (1944) және Терезиенштадт концлагерінің лагеркомандирі.

Әскери мансап

Антон Бургер Австрияның Нюнкирхен қаласында кеңсе тауарлары сатушысының ұлы болып дүниеге келген. 1930 жылы Австрия армиясына, ал 1932 жылы Австрия нацистік партиясына қосылды. 1933 жылғы маусымда Энгельберт Доллфустың үкіметі нацистік партияны Австрияда ресми түрде тыйым салды, ал Бургер шілдеде әскерден артық мерзімде босатылды. Ол Германиядағы Аугсбург қаласына жақын Лекфельдке заңсыз көшіп барды, онда нацистік көзқарастағы австриялық эмигранттардан құралған жартылай әскери ұйым – Австрия легионының мүшесі болды. Ұзақ өтпей ол Штурмбайтюлинге (SA) қосылды. 1935 жылы ол неміс азаматтығын алып, SA казармасына көшіп барды. Бургер 1938 жылғы 12 наурызда Австрия легионының құрамында Аншлюске қатысу үшін Венаға барды. Ол СС қатарына қабылданды және Венадағы еврейлерді эмиграциялау жөніндегі орталық агенттікке тағайындалды, онда ол Рейх қауіпсіздік бас басқармасының Эйхманның арнайы топтамасының (Адольф Эйхман басқаратын RSHA Sonderinsatzkommando) мүшесі болды. 1939 жылдың жазында ол Прагадағы еврейлерді эмиграциялау жөніндегі орталық агенттікке ауыстырылды, онда шамамен 1400 еврей үй-жайын тартып алуға қатысты. 1941 жылғы сәуірде ол оберштурмфюрер (кіші лейтенант) шеніне көтерілді. 1941 жылдың көктемінде ол Брнодағы RSHA бөлімшесінің басшысы болып тағайындалды. 1942 жылы Бургерге Брюссельге барып, Бельгия, Голландия және Франция еврейлерін депортациялау жұмыстарын үйлестіру тапсырылды. 1943 жылы Аушвиц концлагерінде қызмет еткен Бургер 1943 жылғы 3 шілдеден 1944 жылғы 7 ақпанға дейін Терезиенштадт концлагерінің коменданты болды. Ол лагерь командирі ретінде қатыгездігімен танымал болды; 1943 жылғы 11 қарашада ол лагерьдегі санақ кезінде шамамен 40 000 адамды мұздай суықта тұруға бұйрық берді. Нәтижесінде 300-ге жуық тұтқын суықтан қаза тапты. 1944 жылғы ақпан айында Эйхман оны Дитер Вислиценының орнына Грекияға жіберді, ол Эйхманға ұнамаған еді. Афинада полковник Вальтер Блюме басқаратын қауіпсіздік қызметінің басшысы ретінде Бургер Родос, Кос, Афина, Иоаннина және Корфудан рома және сефард яһудилерін депортациялауды ұйымдастырды (барлығы 3000-нан астам адам).

Ұсталу және қашу

Соғыстан кейін Бургер Австрияның Альтаусзее қаласында тұтқындалып, Зальцбургқа жақын интернациялық лагерьге қамалды. Содан кейін ол Чехияның Литомержице қаласындағы Халық сотында қатысусыз сотталды және өлім жазасына кесілді. 1947 жылдың маусым айында, Австрияға экстрадицияланар алдында, Бургер қамау орталығынан қашып кетті. Ол 1951 жылдың наурыз айында екінші рет тұтқындалғанға дейін туған қаласы Нюнкирхенде жалған атпен өмір сүрді, содан кейін Венада австриялық күзетте болды. 1951 жылдың 9 сәуірінде Бургер тағы да қашып, із-түзсіз жоғалып кетті. Екінші рет қашқаннан кейін ол Германия мен Австрия шекарасында сегіз түрлі жалған есіммен өмір сүрді. 1960-1961 жылдары Альм өзені маңындағы тауда күзетші болып жұмыс істеді. 1961 жылдан кейін, нашар жасалған құжаттарына қарамастан, Бургер әйелі Эльфридемен бірге Эссен қаласына көшіп, Вильгельм Бауэр деген атпен сатушы болып жұмыс істеді. 1974 жылы жұмыстан босатылып, жүрек талмасынан кейін, ол 1991 жылғы Рождество күні табиғи себептерден қайтыс болғанға дейін Эссенде өмір сүрді. Оның кім екені 1994 жылдың наурыз айында ғана, өлімінен екі жылдан астам уақыт өткен соң анықталды. Бауэр сол кезде нацистермен ынтымақтасып, үгіт фильм түсіріп жүрді, себебі ынтымақтастық – тірі қалудың жолы деп сенді. Бургер Бауэрді ұнатпады, өйткені ол көзілдірік тақты, ал Бургер үшін бұл еврей зиялылығы мен әлсіздіктің белгісі болды.

Оқулар

Ханс Сафриан: Эйхман және оның көмекшілері. Fischer Taschenbuch Verlag, Франкфурт-на-Майне 1995, Эрнст Клее: Үшінші рейхке қатысты тұлғалар сөздігі: 1945 жылға дейін және одан кейін кім кім болды. Fischer Taschenbuch Verlag, Франкфурт-на-Майне 2007, .