Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1555 жылдан 1559 жылға дейін Папа Павел IV (Павел IV; 28 маусым 1476 – 18 тамыз 1559), туған аты Джан Пьетро Карафа, 23 мамыр 1555 жылдан өліміне дейін, 1559 жылдың тамызына дейін Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Испанияда папалық нунций қызметін атқару кезінде, ол кейіннен папалық билігіне әсер еткен испандықтарға қарсы көзқарас қалыптастырды. Папалық мемлекеттерінің бір бөлігін Испания басып алған кезде, ол Францияның әскери араласуын сұрады. Француздардың жеңілісінен және испан әскерлерінің Римге жақын орналасуынан кейін, Папалық пен Испания келісімге келді: француз және испан әскерлері Папалық мемлекеттерін тастап кетті, ал Папа Франция мен Испания арасында бейтараптық саясат ұстанды. Карафа Чиети епископы болып тағайындалды, бірақ 1524 жылы Святой Каетанмен бірге Клириктердің тұрақты конгрегациясын (Театиндер) құру үшін қызметтен бас тартты. Римге қайта шақырылып, Неаполь архиепискобы болған ол Еуропадағы жаңадан пайда болған протестанттық қозғалысқа жауап ретінде инквизициялық жүйені қайта ұйымдастыруға тырысты, олармен кез келген диалогқа қарсы болды (инквизицияның өзі алғаш рет 13 ғасырда инквизициялық процедураны реттеген Папа Иннокентий III тарапынан құрылған). Карафа 1555 жылы Кардинал Алессандро Фарнезедің ықпалымен, Священная Рим империясының императоры Карл V қарсылығына қарамастан, папа болып сайланды. Оның папалық билігі Испанияның Филипп II және Габсбургтердің ықпалына қарсы күшті ұлтшылдықпен сипатталды. Карло Карафаның кардиналдың туысы ретінде тағайындалуы Папалыққа одан әрі зиян келтірді, ал аңғырлар Павелді оны қызметтен шеттетуге мәжбүр етті. Ол Римдегі кейбір дін қызметкерлерінің теріс әрекеттерін тоқтатты, бірақ оның әдістері қатал деп есептелді. Ол қазіргі заманғы алғашқы "Құйылған кітаптар тізімін" (Index Librorum Prohibitorum) енгізді, ол оның қате деп санайтын еңбектерге тыйым салды. Ол қарт болса да, шаршамай жұмыс істеді және күн сайын жаңа жарлықтар мен ережелер шығарды, протестанттар мен жақында көшіп келген марандардың Папалық мемлекеттерінде ықпал етуіне жол бермеуде қатал болды. Ол Анконаның жүздей марандарын түрмеге қамады, 50 адам инквизиция трибуналынан сотталды, ал олардың 25-і өрттен опат болды. Павел IV Римдегі еврейлерді кейіннен Рим геттосы деп аталған "Еврейлердің қоршауы" (claustro degli Ebrei) ауданына шектеген Cum nimis absurdum паптық бұйрығын шығарды. Ол өте танымал болмады, сондықтан оның денесі халық көтерілісіне ұшырамайтынына көз жеткізу үшін отбасы оны дереу жерлеуге мәжбүр болды.

Ерте өмір

Джан Пьетро Карафа Неапольдің танымал Карафа әулетінен, Авеллиноға жақын Каприлья Ирпинада дүниеге келді. 1541 жылы Регенсбургте өткен мәжіліс Еуропадағы католиктер мен протестанттар арасында келісімге қол жеткізуге есеңгіреп, керісінше, бірқатар белгілі итальяндықтар протестанттық лагерьге ауысты. Оған жауап ретінде Карафа Рим папасы Пауыл III-ті Испан инквизициясының үлгісінде Рим инквизициясын құруға көндірді, өзі де Бас Инквизиторлардың бірі болды. 1542 жылы Папалық бұйрық жарияланды, ал Карафа: "Тіпті әкем еретик болса да, оны өртеу үшін отын жинаймын" деп серт берді.

Папа болып сайлануы

Ол Рим папасы Марцелл II (1555) орнын алмастыру үшін күтпеген таңдау болды; оның қатал және бейілсіз мінезі, шамалы жасы және итальяндық патриотизмі қалыпты жағдайда ол бұл құрметтен бас тартқан болар еді. Ол император Карл V оның таққа отыруына қарсы болғандықтан қабылдады. Пауль IV 1556 жылдың ақпан айында Францияның Испаниямен бес жылдық бітімге қол қоюына наразы болды (1551–1559 жылдардағы Италия соғысының ортасында) және Франция королі Генрих II-ні Папалық мемлекеттерге қосылып, испандық Неапольге шабуыл жасауға шақырды. 1556 жылдың 1 қыркүйегінде король Филипп II Альба герцогының басшылығымен 12 000 әскермен Папалық мемлекеттерге басып кірді. Солтүстіктен келген француз әскерлері жеңіліске ұшырады және 1557 жылдың тамызында Чивителла-дель-Тронтода кері шегінуге мәжбүр болды. Папалық әскерлер қорғансыз қалды және жеңілді, испандық әскерлер Римге жақын келді. Римді тағы да тонаудан қорқып, Пауль IV Альба герцогының Папалық мемлекеттердің бейтараптығын жариялау талабына келісті және 12 қыркүйекте 1557 жылы Палестрина үңгіріндегі бейбітшілік шартына қол қойды. Император Карл V бейбіт келісімді Папаға тым жомарт деп сынады. Кардиналдың немере інісі Карло Карафа өзінің ағасының басты саяси кеңесшісі болды. Кардинал Карафа француздардан зейнетақы алғаннан кейін, француздық одақ құруға тырысты. Бұйрыққа қарамастан, Англиямен қарым-қатынасы жақсы болмады. Пауль IV Кардинал Реджинальд Полді Италияда тұрған кезде таныған және екеуі де "рухани" қауымның мүшелері болған. Пол Мэридің күш-жігерінің жетекшісі болды, бірақ Пауль IV Полді жек көріп, оның жасырын протестант екеніне сенді. Испанияға және осылайша Мэридің күйеуіне қарсылықпен бірігіп, Пауль IV кез келген ағылшын епископтарын тағайындауға рұқсат бермеді және Полге қарсы инквизициялық іс қозғады, нәтижесінде 1558 жылға қарай ағылшын католицизмінің ең басты қарсыласының өзі Папа болды. Ол Англиядағы адамдарды монастырлар таратылған кезде тәркіленген мүлікті қайтаруды талап ету арқылы ашуландырды. Мэри қайтыс болғаннан кейін ол Англия патшасы Елизавета I-нің таққа отыруын қабылдамады. Ол болашақ Папа Пий V, инквизитор Микеле Гислиериді Жоғарғы инквизитор лауазымына тағайындады, бірақ Гислиери Комо инквизиторы болған кезде оның қуғын-сүргіндері қалалық бүлікке әкелгендіктен, өмірінен қорқып қашуға мәжбүр болды. Барлық жастағы христиандарды яһудилерге екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарауға шақырылды; яһудидің христианға қарсы кез келген әрекеті қатты жазаға, көбінесе халықтың наразылығына әкелді. Пауль IV-тің бес жылдық билігінің соңында Римдегі яһудилердің саны жартысына дейін азайды. Бірақ оның яһудилерге қарсы мұрасы 300 жылдан астам сақталды: ол құрған гетто 1870 жылы Папалық мемлекеттер таратылғанда ғана жойылды. Оның қабырғалары 1888 жылы бұзылды. Леопольд фон Ранкеге сәйкес, қатал қатаңдық пен бастапқы дәуірді қалпына келтіруге деген ынтасы оның паптығының басты ерекшелігі болды. Монастырларын тастаған монахтар қаладан және Папалық мемлекеттерден қуылды. Ол енді бір адамның басқасына міндеттерін жүктеу арқылы лауазымның кірісінен пайдалануына жол бермейтін тәжірибені көтере алмады. Барлық лауазымдар, жоғарыдан төменге дейін, лайықтылық негізінде басқаларға берілді. Маңызды үнемдеулер жасалды және салықтар пропорционалды түрде жеңілдетілді. Пауль IV барлық шағымдарды қабылдау үшін кілті тек өзінде болған сандық құрды. Оның паптығы кезінде цензура жаңа деңгейге көтерілді. Папа болғаннан кейін жасаған алғашқы әрекеттерінің бірі Микеланджелоның зейнетақысын қысқарту болды және ол Сикстин капелласындағы "Соңғы сот" суретіндегі жалаңаш суреттерді қарапайымдауға бұйырды (Микеланджело назар аудармаған өтініш) (Ватиканның жапырақ науқанының басталуы). Пауль IV протестантизмнің өсу қаупіне қарсы күресу үшін Венецияға, тәуелсіз және өркендеген сауда мемлекетіне Index Librorum Prohibitorum немесе "Тыйым салынған кітаптар тізімі" енгізді. Оның билігімен протестанттар жазған барлық кітаптарға, сондай-ақ латын тіліндегі Киелі кітаптың итальян және неміс тілдеріндегі аудармаларына тыйым салынды. Папалық мемлекеттерде марандықтардың болуы байқалды. Римде және одан да көп Анкона портында олар мейірімді папалар Климент VII (1523–34), Пауль III (1534–49) және Юлий III (1550–55) кезінде өркендеді. Олар тіпті, егер оларды діннен тайғанын деп айыптаса, тек Папаның билігіне бағынуға тиіс екендіктеріне кепілдік алды. Бірақ Пауль IV (1555–59), Контрреформацияның дауысы, оларға бұрын берілген қорғанысты алып тастады және оларға қарсы науқан бастады. Нәтижесінде 1556 жылдың көктемінде 25 адам өрттен опасыр болды.

Консисториялар

Пауль IV өзінің понтификаты барысында төрт консисторияда 46 кардинал тағайындады, олардың ішінде Микеле Гислиери (кейіннен Папа Пий V) де болды. Роберт Маррикстің сөзіне сәйкес, папа иезуит діни қызметкері Диего Лайнесті кардиналдыққа ұсынбақ болған. Алайда, Әке Альфонсо Сальмерон да, кардинал Отто Трухесс фон Вальдбург та қасиетті Игнатий Лойолаға осы жоспар туралы ескертті. Жауап ретінде Педро де Рибаденера әкесінің қасиеттіге айтқан сөздерін қайталады: "Егер Құдай қол сұнбаса, біз Лайнезді кардинал етеміз, бірақ олай болған жағдайда, бұл әлемге Қоғамның мұндай нәрселерді қалай қабылдайтынын түсіндіретіндей шулы болады деп сендіремін".