Кіріспе
Философиядағы пікір таласы санадағы репрезентационализм өнерде. Түсіну философиясы мен сана философиясында тікелей немесе наивті реализм, жанама немесе репрезентациялық реализмге қарама-қарсы, саналы тәжірибенің мәнін сипаттайтын әртүрлі модельдер болып табылады; бұл біздің айналамыздағы әлемнің нақты әлемнің өзі ме, әлде саналы тәжірибеміз тудырған осы әлемнің ішкі қабылдау көшірмесі ме деген метафизикалық сұрақтан туындайды. Жанама реализм субъектілер сыртқы әлемді оның нақты күйінде емес, тұжырымдамалық шеңбер арқылы қабылдайды деген ғылыми көзқарасқа ұштасады. Сонымен қатар, жанама реализм психология мен когнитивтік ғылымдағы когнитивизм парадигмасының негізгі қағидасы болып табылады. Сырттай ұқсас болғанымен, жанама модель тек идеялар ғана нақты, ал санаға тәуелсіз объектілер жоқ деп санайтын идеализмнің көзқарасынан өзгеше. Керісінше, тікелей реализм саналы субъектілер әлемді тікелей қабылдайды, ал ұғымдарды 1:1 сәйкестік ретінде қарастырады. Бұдан әрі, бұл көзқарас білім бейнелеу арқылы келеді деген пікірді, сондай-ақ ұғымдар – нақты сыртқы әлемнен алынған сезімдік деректердің интерпретациясы деген ұғымды жоққа шығарады.
representationalism in the arts
In the philosophy of perception and philosophy of mind, direct or naïve realism, as opposed to indirect or representational realism, are differing models that describe the nature of conscious experiences; out of the metaphysical question of whether the world we see around us is the real world itself or merely an internal perceptual copy of that world generated by our conscious experience. Indirect realism is broadly equivalent to the scientific view of perception that subjects do not experience the external world as it really is, but perceive it through the lens of a conceptual framework. Furthermore, indirect realism is a core tenet of the cognitivism paradigm in psychology and cognitive science. While there is superficial overlap, the indirect model is unlike the standpoint of idealism, which holds that only ideas are real, but there are no mind independent objects. Conversely, direct realism postulates that conscious subjects view the world directly, treating concepts as a 1:1 correspondence. Furthermore, the framework rejects the premise that knowledge arrives via a representational medium, as well as the notion that concepts are interpretations of sensory input derived from a real external world.
Іллюзиядан туындаған дәлел
Бұл аргумент "Берклиде (1713 ж.) шамамен толыққанды нақты түрде алғаш рет ұсынылған". Мысалы, адамдар, егер олар, шыбындар сияқты, күрделі көздерге ие болса, визуалды ақпаратты мүлдем басқаша қабылдап алады және инфрақызыл детекторлар немесе эхолокация құрылғылары сияқты мүлдем басқа сезім мүшелерімен заттардың қалай көрінетінін тіпті елестете алмайды. Сонымен қатар, қабылдау жүйелері толыққанды жұмыс істеген кезде де объектілерді бұрмалай алады, мысалы, Мюллер-Лайер иллюзиясы сияқты оптикалық иллюзиялар арқылы. Одан да күштірек, кейде адамдар мүлдем жоқ нәрселерді қабылдайды, мұны "галлюцинация" немесе "қабылдау алдауы" деп атауға болады. Иллюзия туралы аргумент сезім деректерін қабылдаудың тікелей объектілері ретінде қарастыру қажеттігін көрсетеді. Иллюзия немесе галлюцинация жағдайында объект осы жағдайда ешқандай қоғамдық физикалық объектке тән емес қасиеттерге ие және сондықтан кез келген осындай объектіден ерекшеленуі керек. Егер барлық эмпирикалық дәлелдер бақылауға негізделсе, онда әрбір қабылдаудың және әрбір сезімнің барлық дамыған естелігі мен білімі бүктелген таяқ сияқты бұрмаланған болуы мүмкін. Әр түрлі перспективалардан әр түрлі қасиеттері бар объектілер тәжірибеден өткендіктен, тиісті физикалық объектінің өзі бірден тәжірибеден өткен бір қабылдау жиынтығынан біреуін қарастыру үшін нақты тәжірибелік негіз жоқ. Ең ақылға қонымды қорытынды - тәжірибеде болған объект әрқашан физикалық объектіден ерекшеленеді немесе кем дегенде, тікелей тәжірибеде болған объектілердің қайсысы, егер бар болса, физикалық объектінің өзі екенін анықтаудың жолы жоқ. Эпистемологиялық тұрғыдан алғанда, физикалық объектілер ешқашан берілмегендей, бұл шын мәнінде солай ма, жоқ па. Сым арқылы динамикке баратын токтар одан шығатын дыбыстарға пропорционалды түрде өзгереді, бірақ басқа ұқсастығы жоқ, сондай-ақ сезім де оны тудыратын нәрсеге пропорционалды түрде (бірақ міндетті түрде тікелей емес) өзгереді, бірақ оған басқа ұқсастық жоқ. Бұл біз қабылдайтын түс шын мәнінде кортикальды құбылыс екенін және жарық сәулелері мен сыртқы беттердің өздері түсті емес екенін білдіреді. Кортикальды түс өзгерістерімен пропорционалды өзгерістер сыртқы әлемде бар, бірақ біз қабылдайтын түс емес. Гилберт Райлдің пікірінен айырмашылығы, сезімдер ми процестері деп ойлағандар мида "сурет" болуы керек деп ойлаудың қажеті жоқ, өйткені бұл теорияға сәйкес бұл мүмкін емес, өйткені сыртқы әлемдегі нақты суреттер түсті емес. Райлдың сезімнің табиғатына көздің әсерін ойсыз жеткізгені анық; сол кезде А. Дж. Айер Райлдің ұстанымын "өте әлсіз" деп сипаттады. Сондықтан кортикальды "көздердің" алдында "экран" жоқ, адамның алдында ақыл-ой объектілері жоқ. Томас Гоббс айтқандай: "Біз сезімді қалай байқаймыз? - сезім арқылы". Морланд Перкинс оны былай сипаттады: сезу - допты тебу емес, "тебу". Бүгінгі күні әлі де философтар бар, олар түстердің сыртқы беттердің, жарық көздерінің және т.б. қасиеттері екенін айтады. Мұндай теорияларға қарағанда, сынның мәні әлдеқайда терең. Агенттер арасындағы сезімдік және қабылдау деңгейлеріндегі айырмашылықтар қарым-қатынасқа қатысы бар жаңартуларды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін кем дегенде ішінара байланысты қамтамасыз етудің кейбір тәсілдерін талап етеді. Ақпараттық мәлімдеменің процесі тараптар "бірдей" тұлғаға немесе "мүлікке" сілтеме жасап жатыр деп болжаумен басталады, тіпті олардың сезімдік өрістерінен таңдағандары сәйкес келмейтін болса да; біз осы өзара елестетілген проекцияны мәлімдеменің "логикалық субъектісі" деп атай аламыз. Одан кейін сөйлеуші логикалық предикатты шығарады, ол "насыяланушының" ұсынылып отырған жаңартылуына әсер етеді. Егер мәлімдеме жүзеге асса, тыңдаушы "насыяланушы" туралы басқаша түсінік пен түсінік алады, тіпті оны бір емес, екі нәрсе ретінде көреді. Радикалды қорытынды - сыртқы дүниені бірлік "объектілерге" жіктеліп қойғандай қабылдаудың ерте екендігі, өйткені біз тек олардың логикалық жағынан бірлікте болғандай әрекет етуіміз керек. Осы жазбаның басындағы диаграмманы нақты жағдайдың жалған суреті деп ойлау керек, өйткені "бұл" затты нақтыдан таңдалғандай салу тек қана заттың логикалық жағынан ерекше, онтологиялық жағынан берілген сияқты, іс жүзінде қажетті, бірақ қатаң жалған, гипотезамен айналысу. Осы көзқарасты жақтаушылар, шын мәнінде, бір нәрсенің бірегейлігіне сенудің қажеті жоқ деп айтады, өйткені біз "оның" бірегей екенін өзара елестетіп, өте жақсы басқаруға болады. Осы теорияны жақтаушы тікелей реалисттен неліктен оның пікірінше, қиялдаудың бірегейлігін шындыққа айналдыру қажеттігін сұрай алады, әрекеттерде ешқандай практикалық айырмашылық болмағанда. Сондықтан, біздің сезімдік өрістерімізден белгілі бір уақытқа дейін объектілердей қабылдайтын таңдаулар бар болғанымен, олар тек уақытша, кез келген уақытта түзетуге ашық және сондықтан, алдын ала берілген бірегейліктердің тікелей бейнелері емес, тәжірибелік сипатқа ие. Виртуалды конструкциялар болсын, олар себептік байланысы бар нақтылыққа байланысты болып қалады және кез келген уақытта бізді таң қалдыра алады, бұл осы теориядағы жекешеліктің қаупін жояды. Бұл тәсіл әлеуметтік конструктивізм деп белгілі философиямен үйлеседі. Физикалық объектінің қабылдау сипаты қабылдау жағдайларындағы немесе тиісті сезім мүшелеріндегі өзгерістермен және осы процесті бастайтын және қабылдаумен бейнеленгендей болатын нәтижелі нейрофизиологиялық процестермен үлкен өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Керісінше, бірдей сезімдік/нейрондық нәтижелерді тудыратын кез келген процесс, осы процесті бастаған физикалық объекті қандай болса да, бірдей қабылдау тәжірибесін тудырады. Сонымен қатар, сыртқы объекті мен қабылдау тәжірибесі арасындағы себептік процесс уақытты қажет етеді, сондықтан тәжірибе сипаты, ең болмағанда, объектінің қабылдау сәтіндегіге қарағанда ертерек сатысын көрсетеді. Астрономиялық объектілерді бақылауда сыртқы объекті тәжірибе пайда болғанға дейін көп бұрын болмауы мүмкін. Бұл фактілер тікелей қабылдаудың тәжірибесінің осы себептік процестің соңында туындаған бірлік екенін көрсетеді, осы процесті бастайтын кез келген физикалық объектіден ерекшеленеді деген қорытындыға әкеледі деп мәлімделеді.
Алюминий теориясы
Жоғарыда келтірілген аргумент объектіні тәжірибе арқылы қалай және мүмкін болса, қалай тануға болатыны туралы мәселені көтеретін қабылдау дуализмінің қорытындысына шақырады. Адвербиалдық теория "бұл дуализм – объектілердің дуализмі, ал қабылдау тәжірибесі – басқа түрдегі объектілердің, яғни сезім деректерінің тікелей тәжірибесі" деген пікірді ұсынады. Қабылдау дуализмі естіктің (немесе ұғынудың) әрекетін және сол әрекеттің ұғынатын немесе ұғыну объектісін (сезімдік дерек) білдіреді. Керісінше, адвербиалдық теорияның негізгі идеясы – мұндай объектілердің және олармен байланысты проблемалардың (мысалы, олар физикалық па, психикалық па, әлде екеуі де емес пе) қажеті жоқ. Оның орнына, өзіндік ерекшеліктері бар психикалық әрекеттің немесе психикалық күйдің пайда болуы ғана тікелей тәжірибенің сипатын түсіндіруге жеткілікті деп ұсынылады. Адвербиалдық теорияға сәйкес, мысалы, мен күміс түсті эллипстік пішінге (мысалы, монетаны бұрыштан қарағанда) ие болғанда, мен белгілі бір сезімдік немесе сенсорлық саналылық күйіндемін, немесе белгілі бір түрде сезінемін немесе белгілі бір түрде көрінемін, және сезінудің немесе көрінудің осы ерекше түрі менің тәжірибемнің мазмұнын анықтайды: мен белгілі бір ерекше тәжірибелік күйдемін. Материалдық әлемде немесе санада сөзбе-сөз күміс және эллипстік пішіндегі объектінің немесе нәрсенің болуының қажеті жоқ. Мен күміс түсті эллипстік пішінге ие болам, өйткені дәл сол түстегі және пішіндегі объекті немесе нәрсе тікелей көз алдымда болады. Бірақ осы объектілердің табиғаты және олардың санамен байланысының жолын түсіну қиын. Адвербиалдық теорияның метафизикалық тұрғыдан қарапайым болуының артықшылығы бар, ол сезім деректерінің табиғаты туралы мәселелерді болдырмайды, бірақ біз осы күйлердің табиғатын немесе олардың тікелей тәжірибенің сипатын қалай түсіндіретінін толыққанды түсінбейміз.