Кіріспе
Гриндельвальд – Швейцариядағы Берн кантонында орналасқан ауыл және муниципалитет. Гриндельвальд ауылынан басқа, муниципалитетке Альпиглен, Бурглауэнен, Грунд, Итрамен, Мюлебах, Швенди, Цхингельберг және Варгисталь елді мекендері кіреді. Гриндельвальд ауылы теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. 1146 жылы алғаш рет айтылған, ол 19 ғасырдағы альпинизмнің алтын дәуірінен бері Швейцарияның және Альптың маңызды туристік орнына айналды. Ол Веттерхорннан Эйгерге дейінгі Берн Альптарының бөлігімен көмкерілген, олар табиғи тосқауыл құрайды. Гриндельвальд алқабы Лаутербруннен алқабымен бірге Интерлакен мен Берн Альптарының басты қыраты арасындағы Берн Оберландтың Юнгфрау аймағының бір бөлігін құрайды. Лаутербруннен сияқты, Гриндельвальд Интерлакенге Берн Оберланд темір жолы арқылы қосылған және Кляйн Шейдегге дейін жететін Венгернальп темір жолының бастамасы болып табылады. Бұл курорт – Еуропадағы ең биік темір жол болып табылатын Юнгфрау темір жолының бастапқы нүктесі және Юнгфрау-Алеч қорғалатын аймағына қақпа.
Grindelwald is a village and municipality in the Interlaken Oberhasli administrative district in the canton of Berne. In addition to the village of Grindelwald, the municipality also includes the settlements of Alpiglen, Burglauenen, Grund, Itramen, Mühlebach, Schwendi, Tschingelberg and Wargistal. Grindelwald village is located at above sea level. Mentioned for the first time in 1146, it has become an important tourist destination of both Switzerland and the Alps since the golden age of alpinism in the 19th century. It is overlooked by a section of the Bernese Alps from the Wetterhorn to the Eiger, which create a natural barrier. Together with the adjacent valley of Lauterbrunnen, the valley of Grindelwald forms part of the Jungfrau Region of the Bernese Oberland, between Interlaken and the main crest of the Bernese Alps. Similarly to Lauterbrunnen, Grindelwald is connected to Interlaken by the Bernese Oberland Railway and is the start of the Wengernalp Railway, leading to Kleine Scheidegg. The latter resort is the start of the Jungfrau Railway, the highest railway in Europe and a gateway to the Jungfrau Aletsch protected area.
Елтаңба
Қалалық гербтің сипаттамасы: қызыл фонда күміс жолақтың үстінде қара түсті шамыраған жартылай шамыз, оның екі жағында жеті жұлдыз – төртіншісі мен үшіншісі күміс түсті.
Тарих
Гриндельвальд алғаш рет 1146 жылы Гриндельвальд деп аталады. Аймақтағы ең көне қоныс іздері – Гриндельвальд ауылының маңынан табылған шашыраңқы неолиттік құралдар. Рим дәуіріне тән бірнеше монета да табылды. Орта ғасырдың алғашқы кезеңінде ауылдың үстіндегі Бургбюль төбесінде қамал салынған. Гриндельвальдта туризм индустриясы 18 ғасырдың соңында, шетелдіктердің көркіне таң қылып, осы шаһарды жариялауымен басталды. Ауылдың әсем көріністері жиі басылып, тез арада халықаралық деңгейде танымал болды. 19 ғасырда көптеген ағылшындар аңғардың төңірегіндегі альпілік шыңдарға шығу үшін ауылға келді. Финестерхорн, Веттерхорн, Эйгер, Шрекхорн және Гросс Файшерхорн тауларына 19 ғасырда көтерілді, ал Веттерхорнға жасалған шабуыл альпинизмнің алтын ғасырының бастамасы болды. 1938 жылы Эйгердің солтүстік бетіне жасалған шабуыл да тау шаруашылығы тарихындағы маңызды оқиғаға айналды. Гриндельвальд жолы 1860-1872 жылдары салынды, ал Берн Оберланд темір жолы 1890 жылы ауылға жетті. Бұл екеуі де қиын сапарды оңайлатып, туристердің ауылға көптеп келуіне жағдай жасады. 1888 жылы Гриндельвальд Берн Оберленіндегі алғашқы курорт болып, қысқы демалыс орнына айналды. Мұнда шана тебу, керлинг, коньки тебу және 1891 жылдан бастап шаңғы тебу сияқты қызықты ойын-сауықтар ұйымдастырылды. 1888 жылы алғашқы курорт ашылды, 1889 жылы 10 қонақ үй болса, 1914 жылға қарай Гриндельвальдта 33 қонақ үй жұмыс істеді. 1893 жылы Кляйн-Шейдегке дейін темір жол салынды, ал 1912 жылы ол Юнгфраухохқа дейін ұзартылды. 19 және 20 ғасырдың соңында туристерге тауларды зерттеуге мүмкіндік беру үшін көптеген шаңғы лифтері, канат жолдары, жаяу серуендеу жолдары мен альпілік паналар салынды, оның ішінде алғашқы заманауи әуе трамвайларының бірі – Веттерхорн лифтісі ерекше көзге түсті. Бүгінде Гриндельвальдтың экономикасының басым бөлігі туризмге негізделген. Гриндельвальдтың ауданы – . Осы аумақтың 28,9%-ы ауыл шаруашылығына, ал 16,4%-ы орманға арналған. Қалған жердің 1,8%-ы құрылыс нысандарына (ғимараттар мен жолдар), 0,8%-ы өзендерге немесе көлдерге, ал 52,1%-ы өнімді емес жерлерге жатады. Салынған аумақтың 1,0%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, ал 0,6%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Орманды жерлердің 12,9%-ы тығыз орманмен, ал 2,3%-ы жеміс ағаштарымен немесе ағаштардың шағын тобымен жабылған. Ауыл шаруашылығына арналған жерлердің 5,1%-ы жайылым, ал 23,8%-ы альпілік жайылымдар үшін пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағынды су түрінде. Өнімді емес аумақтардың 6,6%-ы өсімдіктерге жарамсыз, 24,0%-ы өсімдіктер өсуіне тым таслы, ал 21,6%-ын мұздықтар алып жатыр. 2009 жылдың 31 желтоқсанында муниципалитеттің бұрынғы ауданы – Amtsbezirk Interlaken таратылды. Келесі күні, 2010 жылдың 1 қаңтарында ол жаңадан құрылған Verwaltungskreis Interlaken Oberhasli құрамына қосылды.
Демография
Гриндельвальдтың 2010 жылғы халқы, 18,0% құрамы шетелдік азаматтардан тұрады. 2000 жылдан 2010 жылға дейін халық саны -1,3% пайызға өзгерді. Көші-қон 0,2% құрады, ал туыс және өлім-жітім көрсеткіштері -1,7% болды. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) неміс тілінде сөйлейді (3 531 адам немесе 86,8%), екінші ең көп таралған тіл – португал тілі (183 адам немесе 4,5%), ал үшінші орында француз тілі (69 адам немесе 1,7%) тұр. 60 адам итальян тілінде, ал 4 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы 679 шаңырақта бір адам тұрды, ал 82 шаңырақта бес немесе одан да көп адам тұрды. 2000 жылы барлығы 1 581 пәтер (жалпы санының 44,9%) тұрақты түрде пайдаланылды, 1 750 пәтер (49,6%) маусымдық пайдалануға арналды, ал 194 пәтер (5,5%) бос болды. 2010 жылғы деректер бойынша, жаңа тұрғын үйлердің құрылысы 1000 тұрғынға шаққанда 13,1 бірлікке жетті.
Ұлттық маңызы бар мұра нысандары
Юнгфрау тауына дейін созылған Юнгфраубан тау темір жолы Швейцарияның ұлттық маңызы бар мұралық нысаны болып тіркелген. Кіне Шайдеггтің төңірегіндегі жер Швейцарияның мұралық орындарының тізіміне енген. Юнгфраубан және Кіне Шайдегг Grindelwald және Lauterbrunnen муниципалитеттерінің арасында орналасқан.
Саясат
2011 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия – Швейцариялық халық партиясы (ШХП), ол дауыстардың 54,2%-ын алды. Одан кейінгі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: Консервативтік демократиялық партия (BDP) (14,8%), Либералдар партиясы (FDP) (8,8%) және Жасылдар партиясы (6,9%) болды. Федералды сайлауда барлығы 1194 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 44,4% құрады.
Экономика
Гриндельвальдтың басты сауда көшесі – Dorfstrasse, ол ауылдың негізгі кіреберіс жолы Гриндельвальдстрассаның жалғасы болып табылады. 2011 жылы Гриндельвальдтағы жұмыссыздық деңгейі 1,48% құрады. 2008 жылы муниципалитетте барлығы 2714 адам жұмыс істеді. Олардың 334-і бірінші экономикалық секторда, ал шамамен 130 кәсіпорын осы секторда жұмыс істеді. Екінші секторда 393 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 51 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 1987 адам жұмыс істеді, оның ішінде 229 кәсіпорын осы секторда қызмет етті. 2000 жылы 432 жұмысшы муниципалитетке жұмыс істеу үшін келді, ал 265 жұмысшы муниципалитеттен жұмыс істеу үшін кетті. Муниципалитет жұмыс күшінің таза импортеры болып табылады, әрбір кеткен жұмысшыға шаққанда 1,6 жұмысшы муниципалитетке келеді. Жұмыс істейтін халықтың 9,2%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 36,2%-ы жеке көлікпен барады. Муниципалитет аумағы Лютшентальдан (шамамен 730 метр биіктікте) Мёнх шыңына (4110 метр) дейін созылғандықтан, орташа температураның айтарлықтай айырмашылығы байқалады. Таулы және Субальпілік аймақтар аңғардың төменгі бөлігінен ағаштар өсетін шекараға дейін, шамамен 2000 метрге дейін созылады. Онда жапырақты ағаштар мен жаңбыр бірте-бірте қылқан жапырақты ағаштармен және қармен алмастырылады. Одан жоғары – Альпілік аймақ, ол Альпілік тундрадан тұрады. Соңғы аймақ, 3000 метрден жоғары – Мұздық климат аймағы.
Көлік
Гриндельвальд теміржол станциясы Гриндельвальд ауылының орталығында орналасқан. Оған Интерлакенге қатынайтын Бернер Оберланд Бахн (BOB) пойыздары, сондай-ақ Клейне Шейдегге және одан әрі Венген мен Лаутербрунненге баратын Венгернальпбан (WAB) пойыздары қызмет көрсетеді. Клейне Шейдеггеде Jungfraubahn-мен байланыс жасауға болады, ол Эйгер тауының ішінде Jungfraujoch-қа дейін көтеріледі. Жақында салынған Эйгер экспресі Гриндельвальдты тікелей Эйгерглецшермен, Jungfraubahn арқылы байланыстырады. Мэнлишен және Эйгер экспрессі кабельдік көлігі Grindelwald терминалынан басталады. First және Pfingstegg таулық аймақтарына да кабельдік көлікпен жетуге болады. Бұған қоса, жазғы маусымда Гриндельвальдтан Мейрингенге дейін Grosse Scheidegg арқылы автобустар қатынайды, ол теңіз деңгейінен шамамен 2000 метр биіктікте жатыр.
Қысқы спорт түрлері
Бұл аймақ ұзақ жылдардан бері қысқы туризм орталығы ретінде танымал, онда жаңа бастағандарға, орта деңгейдегілерге арналған тау беткейлері мен тәжірибелілерге Эйгер мұздығының қиындықтары бар. Бұл Эйгер және Веттерхорнға шағылысу үшін әдеттегі бастапқы нүкте. Бүгінде Гриндельвальд Альп тауларында көптеген шақырымдық жаяу жолдары бар, танымал жазғы демалыс орны болып табылады. Алғаш рет мұнда шаңғы тебуге ағылшын Джеральд Фокс (Тон Дейл Хауста тұратын) 1881 жылы қонақүй бөлмесінде шаңғысын киіп, қонақүй бары арқылы тікелей беткейге шықты.
Білім
Гриндельвальдта шамамен 1647 адам (40,5%) міндетті емес жоғары орта білімді аяқтаған, ал 302 адам (7,4%) қосымша жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған. Жоғары білім алған 302 адамның 57,9%-ы швейцариялық ерлер, 24,5%-ы швейцариялық әйелдер, 9,3%-ы швейцариялық емес ерлер және 8,3%-ы швейцариялық емес әйелдер. 2010-11 оқу жылында Гриндельвальдта барлығы 341 оқушы сабаққа қатысқан. Әкімшілік ауданда үш балабақша класы бар, онда барлығы 55 оқушы оқыды. Балабақша оқушыларының 27,3%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азаматтары емес) және 20,0%-ы сыныптағы тілден өзгеше ана тіліне ие. Әкімшілік округте 12 бастауыш сынып және 187 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 15,0%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғыны (азамат емес) болды, ал 12,8%-ы сыныптағы тілден өзгеше ана тілінде сөйлейді. Сол жылы барлығы 99 оқушымен алты орта сынып болды. Олардың 8,1%-ы Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) және 5,1%-ы ана тілі сыныптағы тілден өзгеше. 2000 жылы Гриндельвальдта 20 оқушы басқа муниципалитеттен келді, ал 39 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барды.
БАҚ және кинода
1969 жылғы Джеймс Бондтың «Енді патшаның құпия қызметі» фильмі коньки тебу алаңын және Гриндельвальдтағы Рождество фестивалін қамтиды. 1972 жылы «Джордж» атты фильм және телесериал осы ауылда түсірілді. Шоуда Нью-Йоркте өскен және швейцариялық Альпі тауларында жаңа иесімен бірге тұрақты қоныстану үшін келген үлкен Сент-Бернар иті бейнеленген. Зса Зса Габор эпизодтың бірінде пайда болды. 1975 жылғы «Эйгер санкциясы» (басты рөлде Клинт Иствуд) фильмінде Эйгер шыңына шабуыл жасаған альпинистер тобының тұлаған орны – Kleine Scheidegg-дегі Bellevue des Alpes қонақ үйі көрсетілген. 1974 жылдың жазында Клинт Иствуд және оның актерлік құрамы мен командасы түсірілім кезінде Bellevue des Alpes қонақ үйінде орналасты. Гриндельвальд таулары «Жұлдызды соғыстар: ІІІ эпизод – Сифтердің кек алуы» (2005) фильміндегі Альдеран көрінісінің негізі ретінде пайдаланылды. «Альп таулары» (2007) IMAX деректі фильмінің көптеген сахналары Гриндельвальд аймағында, әсіресе Эйгердің солтүстік бетінде түсірілді. «Алтын компас» (2007) фильміндегі бірнеше әрекет сахналары Гриндельвальдта түсірілді. «Шақыратын үнсіздік» (The Beckoning Silence) – 2007 жылғы британдық телефильм, ол 1936 жылғы Эйгердің солтүстік бетіндегі альпинизм апатын қайта жаңғыртты. Ол түсірілім орнында түсірілді. «Солтүстік Бет» (North Face, 2008, халықаралық) – 1936 жылғы апатты қайта жаңғыртатын тағы бір фильм, ол ішінара түсірілім орнында түсірілді. Гарри Поттер әлемінде Геллерт Гриндельвальд кейіпкері бар. Гриндельвальд Gran Turismo 2 ойынындағы трассалардың бірінің орны болып табылады.