Рудольф Вейгль: Тыфтан қарсы вакцинаның авторы және Холокост кезіндегі құтқарушы.
Rudolf Weigl
Рудольф Вейгль: поляк ғалымы, эпидемиялық тифке қарсы алғашқы тиімді вакцинаны жасаған. Холокост кезінде еврейлерді құтқарып, «Халықтардың Адалдары» атағын алған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поляк биологы, дәрігер және өнертапқыш (1883–1957)
Polish biologist, physician, and inventor (1883–1957)
Рудольф Стефан Ян Вейгль (2 қыркүйек 1883 – 11 тамыз 1957) – эпидемиялық тифке қарсы алғашқы тиімді вакцинаны жасаған поляк биологы, дәрігері және өнертапқышы. 1930 және 1934 жылдар аралығында, сондай-ақ 1936 және 1939 жылдар аралығында әр жыл сайын медицина саласындағы Нобель сыйлығына ұсынылды. Вейгль Холокост кезінде тифке қарсы вакцина жасап, Польшада нацистік Германияның билігінде қиналып жүрген көптеген еврейлердің өмірін сақтап, оларға пана берді. Оның еңбегі үшін 2003 жылы ол «Халықтардың Адалдары» (Righteous Among the Nations) атағымен марапатталды.
Rudolf Stefan Jan Weigl (2 September 1883 – 11 August 1957) was a Polish biologist, physician and inventor, known for creating the first effective vaccine against epidemic typhus. He was nominated for the Nobel Prize in Medicine each year between 1930 and 1934, and from 1936 to 1939. Weigl worked during the Holocaust to save the lives of countless Jews by developing the vaccine for typhus and providing shelter to protect those suffering under the Nazi Germans in occupied Poland. For his contributions, he was named a Righteous Among the Nations in 2003.
Өмір
Вейгль сол кезде Австро-Венгрия империясының құрамына кіретін Прерау қаласында австриялық ата-анасының отбасында дүниеге келді, олар австриялық-моравиялық тегінен шыққан. Бала кезінде әкесі велосипед апатында қаза тапты. Кейін отбасы Львовқа (поляк тілінде Львов, неміс және идиш тілдерінде Лемберг) көшті, онда 1907 жылы Вейгль Львов университетінің биология факультетін бітірді, сол жерде ол профессорлар Бенедикт Дибовскийдің (1833–1930) және Й. Нусбаум-Хиларовичтің (1859–1917) шәкірті болды. Одан кейін ол зоология, салыстырмалы анатомия және гистология салаларында докторлық диссертациясын қорғады. 1919 жылы ол Польша армиясының әскери санитарлық кеңесінің мүшесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Польшаны нацистік Германия басып алған кезде Вейгльдің зерттеулері нацистердің назарын аударды. Ол жұмысқа алған көптеген адамдар оған тиф ауруын зерттеуде және биттермен тәжірибелер жүргізуде көмектесті. Оның көптеген еврей әріптестері негізінен биттерді өсіруге көмектесті, ал оларға орнына тамақ, қорғау және вакцина толық дамыған кезде оның дозалары берілді. Оның вакциналары Львов пен Варшавадағы геттоларға, түрлі концлагерьлерге және тіпті Гестапоның кейбір түрмелеріне жасырын түрде жеткізілді. Нацистер билігінде Вейгль шамамен 5000 адамның өмірін сақтап қалды деп есептеледі.
Weigl was born in Prerau, which at the time was part of the Austro Hungarian Empire, to Austrian parents, of Austro Moravian descent. When he was a child, his father died in a bicycle accident. Later, the family moved to Lviv (Lwów in Polish, Lemberg in German and Yiddish), where in 1907 Weigl graduated from the biology department at the Lwów University, at which he had been a pupil of Professors Benedykt Dybowski (1833–1930) and J. Nusbaum–Hilarowicz (1859–1917). He then received his doctorate degrees in zoology, comparative anatomy, and histology. In 1919, he became a member of a military sanitary council in the Polish army. During the Nazi German occupation of Poland in World War II, Weigl's research attracted the attention of the Nazis. Many of these people he hired assisted him in his typhus research and experiments with lice. Many of his Jewish associates primarily helped grow the lice and in return, they received food, protection, and doses of the vaccine when it was fully developed. His vaccines were smuggled into ghettos in Lwów and Warsaw, various concentration camps, and even certain Gestapo prisons. It was estimated that Weigl was able to save around 5,000 lives during the Nazis' reign.
Кейінгі жылдары, өлімі және мұрасы
Соғыстан кейінгі шекаралық өзгерістерден кейін Вейгль Польшаның оңтүстігіндегі Краков қаласына көшіп барды. Ол Ягеллон университетінің Жалпы микробиология институтының директоры, кейіннен Познань университетінің медицина факультетінің биология кафедрасының директоры болып тағайындалды. 1951 жылы зейнетке шықты, бірақ оның вакцинасын өндіру бірнеше жыл бойы жалғасты. Вейглдің зерттеулері мен Львов университетіндегі тифке қатысты жұмысы үшін Вейгл институты тиф зерттеу бөлімінде құрылды. Бұл институт Анджей Жулавскийдің 1971 жылғы "Түннің үшінші бөлігі" фильмінде маңызды рөлде бейнеленген.
Following the border changes in the aftermath of the war, Weigl moved to Kraków in southern Poland. He was appointed chair of the General Microbiology Institute at the Jagiellonian University, and later chair of biology in the medical faculty at the University of Poznań. He retired in 1951, but production of his vaccine continued for several years. For Weigl's research and work with typhus at Lwów University, Weigl's Institute was created in the typhus research department. The institute features prominently in Andrzej Żuławski's 1971 film, The Third Part of the Night.
Марапаттар мен құрметтер
Вейгль 1930–1934 және 1936–1939 жылдары Нобель сыйлығына үзбей ұсынылған. 2 қыркүйек 2021 жылы Google Вейгльдің 138 жылдығын Google Doodle арқылы еске алды.
Weigl was continuously nominated for a Nobel Prize in the years 1930–1934 and 1936–1939. On 2 September 2021, Google commemorated Weigl’s 138th birthday with a Google Doodle.