Кіріспе

19 ғасырдағы Ирландиядағы құрылыс. Ирландия каналы.

Корольдік канал (An Chanáil Ríoga) – бастапқыда Ирландияда Дублиннен Лонгфордқа жүк және жолаушылар тасымалы үшін салынған канал. Бұл Дублиннен Шаннон өзеніне дейінгі екі каналдың бірі және Ұлы каналмен тікелей бәсекелес ретінде салынған. Канал 20 ғасырдың соңында тозуға ұшырады, бірақ оның көп бөлігі қайта қалпына келтіріліп, кеме жүруге қолайлы жағдайға келтірілді. Каналдың Шаннон өзеніне дейінгі бөлігі 2010 жылдың 1 қазанында қайта ашылды, бірақ Лонгфорд қаласына соқпалы тармағы әлі де жабық күйде қалды.

Құрылыс

1755 жылы Томас Уильямс пен Джон Кули Лайнстердің солтүстігінде Дублиннен Шаннонға дейін жасалма су жолының қолайлы бағытын табу үшін сарқырама жүргізді. Олар бастапқыда Бойн, Блэкуотер, Диль, Сарысу, Камлин және Инни, сондай-ақ Лоуг Дерраварагх сияқты өзендер мен көлдерді пайдалануды жоспарлаған. Гранд-канал компаниясының наразы директоры Дублиннен Шаннон өзеніндегі батыс Лонгфорд округіндегі Клуондараға дейін канал салу үшін қолдау іздеді. Бұл ауқымды жоба 1790 жылдың мамыр айында Пхибсборо қаласындағы Кросс-Ганс көпірінен Аштаунға қарай басталды. Бұл оқиға Ранела көпірінің кілт тасы астындағы тақташада бейнеленген. 27 жыл өткен соң, 1817 жылы канал Шаннонға жетті. Құрылыстың жалпы құны 1 421 954 фунт стерлингті құрады. Құрылыс күтпегендей қымбатқа түсті және жоба көптеген мәселелерге толы болды; 1794 жылы Корольдік канал компаниясы банкрот деп жарияланды. Лейнстер герцогы, директорлар кеңесінің мүшесі, жаңа су жолының өзінің Мейнут қаласынан өтуін қатыстырды. Салушылар жоспарланған бағыттан ауытқуға мәжбүр болды, нәтижесінде Бланчардстаун мен Клонсилла арасында "терең бату" құрылысын салу қажет болды. Бұрылыс Лейкслипте Райвотер акведукын салуды да талап етті.

Операция

1796 жылы Дублиннен Килкокқа дейінгі бағасы 1/1 болды, бұл поездан әлдеқайда арзан еді. 1830 жылдары канал жылына 80 000 тонна жүк және 40 000 жолаушы тасымалдады. 1843 жылы әйелімен бірге Корольдік каналдың бойымен серуендеп бара жатқанда, сэр Уильям Роуэн Гамильтон кватерниондардың формуласын түсінді және алғашқы ойларын канал үстіндегі Брум көпіріндегі тасқа қашап жазды. Жыл сайынғы Гамильтон серуені осы оқиғаны еске түсіреді. 1845 жылы каналды Мидлендтің Батыс Ұлы Теміржол компаниясы сатып алды. Олар каналды құрғатып, оның орнына жаңа теміржол салуды қарастырды, бірақ оның орнына теміржолды каналдың қасында салуға шешім қабылдады. Екі жол да Дублиннен Муллингарға дейін қатар жүреді. 1847 жылдың мамыр айында Ұлы ашаршылық кезінде майор Денис Махонның пәтерлеушілері Роскоммон округіндегі Строкстаун Парк иелігін тастап кетті. Жергілікті халық "Жоғалған 1490" деп білетін пәтерлеушілерге көмектесіп көшіруді, картоп егісінде аштықтан қалуды немесе жергілікті жұмыс үйінде орын алуды ұсынды. Аштықтан әлсіреген 1490 адам Корольдік каналдың жағалауымен Дублинге дейін күндер бойы жүрді, содан кейін олар Ливерпульге кемелерге мінгізілді, ал одан кейін төрт "тірі жәшік" – ирониялық түрде Ирландиядан шыққан астықпен де жүктелген, бірақ жолаушыларға жарамсыз болған жүк кемелерімен Грос-Ильге, Квебекке сапарлады. Көшіп келгендердің жартысы Грос-Ильге жетпей тұрып қайтыс болды деп есептеледі. Бұл ашаршылық кезінде пәтерлеушілердің ең ірі көші-қоны болды. Махон 1847 жылдың қараша айында, оның бұрынғы пәтерлеушілерінің тағдыры туралы хабар Роскоммонға жеткеннен кейін өлтірілді. Жыл сайын осы оқиғаларды еске алу үшін каналдың жағалауында серуендеу өткізіледі. Теміржолдардың бәсекелестігі каналдың бизнесін біртіндеп әлсіретіп, 1880 жылдары жылдық тасымалдау көлемі шамамен 30 000 тоннаға дейін төмендеді, ал жолаушылар трафигі дерлік тоқтады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аттар мен баржалар каналға оралғанда ол қысқа ғана уақытқа жанданды. 1944 жылы канал CIÉ-ге берілді. Теміржол және автомобиль трафигінің өсуімен канал пайдаланылмай қалды. 1974 жылы Ирландияның ішкі су жолдары қауымдастығының еріктілері каналды сақтау үшін Корольдік каналға көмек көрсету тобын құрды. 1990 жылы олар Бланчардстаундағы 12-ші шлюзден Муллингарға дейін 74 шақырымдық каналды қайтадан кеме қатынасына ашты. 2000 жылы каналды Waterways Ireland басқарды – Ирландияның ішкі кеме қатынастарын басқаруға жауапты трансшекаралық орган. 2010 жылдың 1 қазанында каналдың барлық ұзындығы ресми түрде қайта ашылды.

Менеджмент

XIX ғасырдың басынан бері канал сегіз түрлі мекеме тарапынан күтіліп келді: Корольдік канал компаниясы, Ішкі су жолдары комиссарлары, Жаңа Корольдік канал компаниясы, Мидленд Ұлы Батыс теміржол компаниясы, Ұлы Оңтүстік теміржолдары, CIÉ, (1986 жылдан бастап) Қоғамдық жұмыстар басқармасы және Су жолдары Ирландия. Бұған қоса, Корольдік каналдың жақсартылуы мен күтілуіне еріктілер тобы – Корольдік каналдың әсемдік тобы да үлес қосты.

Бағыт

Канал Мейнут, Килкок, Энфилд, Лонгвуд, Муллингар және Баллимахон қалаларынан өтеді, сондай-ақ Лонгфордқа қосымша тармақ бар. Негізгі су жолының жалпы ұзындығы – , ал жүйеде 46 шлюз орналасқан. Бір негізгі су көзі (Оуэл көлінен) бар, ол Муллингарда каналға құяды.

Көлік байланыстары

Корольдік канал бастапқыда Дублинде Бродстоун жерінде аяқталуы жоспарланған, сол кездегі әсем тұрғын үйлердің ауданына, сондай-ақ Корольдік құқық мектебіне және жақын орналасқан базарларға қызмет ету үшін, бірақ кейін ол ұзартылды. Қазір Дублин жағынан канал Спенсер доктағы кең доктар мен шлюздер тізбегі арқылы Лиффи өзеніне жетеді, соңында өзен мен теңізге шығуды басқару үшін теңіз шлюзі орналасқан. Дублин – Муллингар темір жолының көп бөлігі каналдың қасында салынған. Каналдың иректелген бағыты темір жолында жылдамдықты шектейтін көптеген бұрылыстарға әкеп соқты. Каналды Мидленд Ұлы Батыс темір жолы Ирландияның батысына бағыт беру үшін сатып алды, бастапқы жоспар – каналды жауып, оның арнасы бойынша темір жол салу еді. Канал M50 магистраліндегі маңызды түйіскен жерлердің бірінен арнайы салынған су тас жолы арқылы өтеді, онда ол N3 тас жолымен қиылысады.

Қазіргі күн

Бүгінде Ирландия су жолдары каналына жауапты, және олардың басшылығымен, Корольдік каналдың жайлылығын қамтамасыз ету тобымен бірлесіп, Корольдік канал 2 қазан 2010 жылы Дублиннен Шаннонға ресми түрде қайта ашылды. Қазіргі уақытта Лейкслип маңында, сондай-ақ Мейнут, Энфилд, Томастаун, Муллингар, Баллиней көпірі және Баллинакаргиде кіру орындары бар. 2006 жылы Муллингардағы Пайперс Боринде каналдың 1806 жылы Муллингарға жеткеніне 200 жыл толуына арналған ескерткіш орнатылды.

Корольдік канал жолы

Корольдік канал жолы – Дублиндегі Эштауннан Лонгфорд округінің Клондарасына дейінгі каналдың жағалау бойымен салынған ұзақ қашықтықты жол. Оны әдетте үш күнде аяқтауға болады. Royal Canal Greenway – Майнут пен Клондара арасындағы Корольдік канал жолын және Лонгфордқа дейінгі тармақты қамтитын көгалдандырылған жол. Ол 2021 жылдың наурыз айында қолданысқа енгізілді.

Өнертану

Корольдік каналдың қайықшылары Лейкслип пен Мейнут арасындағы Дии көпіріндегі 13-ші шлюздің әуесилермен толып кеткенін сендірді. Бұл әңгіме Артур Гриффиттің "The Spooks of the Thirteenth Lock" атты өлеңінің тақырыбына айналды, ал ол өз кезегінде "The Spook of the Thirteenth Lock" тобының атына шабыттандырды.