Кіріспе
Төмендегі уақыт жобасы маңызды ғылыми жаңалықтардың, теориялар мен ашылымдардың жарияланған күнін, сондай-ақ оларды ашқан адамдарды көрсетеді. Бұл мақалада таза болжамдар ашылу деп есептелмейді, бірақ жетілмеген негізделген аргументтер, әсемдік/қарапайымдыққа негізделген аргументтер және сандық/эксперименттік тұрғыдан расталған болжамдар жарамды (әйтпесе, 19 ғасырдың соңына дейінгі ғылыми ашылымдар есепке алынбас еді). Уақыт жобасы қола дәуірінен басталады, себебі одан бұрынғы оқиғалардың, мысалы, санау, табиғи сандар және арифметиканың ашылуы сияқты, уақытын бағалау өте қиын. Тарихи өнертабыстардың уақыт жобасымен қабыспау үшін, өндірілген заттар мен құрылғыларға қатысты құжаттама мысалдары келтірілмейді, егер олар бір саланың теориялық идеяларындағы маңызды серпілісті көрсетпесе.
The timeline below shows the date of publication of possible major scientific breakthroughs, theories and discoveries, along with the discoverer. This article discounts mere speculation as discovery, although imperfect reasoned arguments, arguments based on elegance/simplicity, and numerically/experimentally verified conjectures qualify (as otherwise no scientific discovery before the late 19th century would count). The timeline begins at the Bronze Age, as it is difficult to give even estimates for the timing of events prior to this, such as of the discovery of counting, natural numbers and arithmetic. To avoid overlap with timeline of historic inventions, the timeline does not list examples of documentation for manufactured substances and devices unless they reveal a more fundamental leap in the theoretical ideas in a field.
Қола дәуірі
Көптеген ерте жаңалықтар қола дәуірінде сауданың өсуімен қадамдас болды, бұл осы кезеңнің ғылыми жетістіктеріне де қатысты. Контекст үшін осы кезеңнің негізгі өркениеттері – Мысыр, Месопотамия және Инд аңғары, ал Грекия б.з.д. үшінші мыңжылдықтың соңына қарай маңызға ие бола бастады. Инд өзені жазуы әлі де түсініксіз және оның жазу үзінділерінің өте аз бөлігі сақталған, сондықтан сол аймақтағы ғылыми жаңалықтар туралы кез келген қорытынды тек археологиялық қазбаларға негізделуі керек. Келесі жылдар шамамен берілген. 3000 ж.б.д.: Америкада, сондай-ақ қола дәуіріндегі ірі өркениеттерде – Мысырда, Месопотамияда, Еламда және Инд аңғарында өлшем бірліктері жасалды. 3000 ж.б.д.: Бірінші рет шифрланған сандық жүйе – мысырлық сандар, белгінің құндылық жүйесі (орналасу құндылық жүйесіне қарама-қарсы). 2650 ж.б.д.: Ұзындығы бірлігі – шынтақ таяқ билеуші туралы ең көне мәлімет Ниппурдан алынған. 2600 ж.б.д.: Салмақ бірліктерінің және таразылардың бар екендігі туралы ең көне дәлел Мысырдың төртінші династиясына жатады, Дебен (бірлік) теңгерім салмақтары Снеферу билеген кезеңде қазылып алынған, бірақ одан бұрын қолданылуы мүмкін деген ұсыныс бар. 2100 ж.б.д.: Аймақ ұғымы алғаш рет вавилондық саз тақташаларда танылды, ал үш өлшемді көлем Мысыр папирусында талқыланды. Осыдан геометрияны зерттеу басталады. 2100 ж.б.д.: Тік төртбұрыштардың аудандары мен қабырғаларына қатысты проблемалар түріндегі квадраттық теңдеулерді вавилондықтар шешті. 2000 ж.б.д.: 10-дық (ондық) емес, 60-дық көбейту кестелері Вавилоннан шыққан жүйе. 2000 ж.б.д.: Сандар үшін бастапқы позициялық белгілер Вавилонның клинопись сандарында кездеседі. Алайда, нөл ұғымының болмауы олардың жүйесін өте екіұшты етті (мысалы, 13200 саны 132 санымен бірдей жазылуы мүмкін). Б.з.д. 2-мыңжылдықтың басында Мысырда пирамидаларды салу үшін ұқсас үшбұрыштар мен жақтарының арақатынасы зерттелді, бұл тригонометрия саласына жол ашты. Б.з.д. 2-мыңжылдықтың басында Ежелгі мысырлықтар анатомияны зерттеді, бұл туралы Эдвин Смит папирусында жазылған. Олар жүрек пен оның тамырларын, бауырды, селезенді, бүйректі, гипоталамусты, жатыр мен несеп қуығын анықтады және қан тамырлары жүректен шығатынын дұрыс анықтады (бірақ олар көз жасы, зәр және сперма, бірақ сілекей мен тер жүректен шығады деп сенді, Кардиоцентрикалық гипотезаға қараңыз). 1800 ж.б.д.: Мысырдың Орта патшалығы мысырлық бөлшектер жазуын дамытты. 1800 ж.б.д. – 1600 ж.б.д.: Екінің квадрат түбірінің сандық жуықтауы, 6 ондық орынға дейін дәл, YBC 7289 саз тақташасында жазылған, бұл студентке тиесілі деп есептелетін вавилондық саз тақташа. 1800 ж.б.д. – 1600 ж.б.д.: Вавилондық тақташада 25/8 = 3,125 саны π үшін жуықтама ретінде қолданылған, қатесі 0,5% құрайды. 1550 ж.б.д.: Ринд математикалық папирусы (Ертедегі Орта патшалық мәтінінің көшірмесі) көпбұрышты (осы жағдайда сегізбұрышты) шеңберге сызудың алғашқы құжатталған мысалын қамтиды, бұл π мәнін бағалауға арналған.
Темір дәуірі
Келесі күндер шамамен берілген. 700 ж.б.: Пифагор теоремасын Баудхаяна Һинд Шулба Сутраларында Упанишадикалық Үндістанда табады. Алайда, Үндістан математикасының, әсіресе Солтүстік Үндістан математикасының дәлелдемелерді жеткізу дәстүрі болмаған, және Баудхаяна немесе Апастамбаның дәлелдеме туралы білгені толықтай белгілі емес. 700 ж.б.: Пельль теңдеулерін алғаш рет Үндістандағы Баудхаяна зерттеді, бұл зерттелетін алғашқы диафенттік теңдеулер. 700 ж.б.: Грамматика алғаш рет Үндістанда зерттеледі (санскрит тілі Вьякарана Паниниден бұрын пайда болған). 600 ж.б.: Талес Милетте Талестің теоремасын ашқан. 600 ж.б.: Махарши Канада материяның ең кішкентай бірліктерінің идеалын береді. Оның пікірінше, материя параманус деп аталатын, қазір атом деп аталатын, талқандамайтын ұсақ бөлшектерден тұрады. 600 ж.б. – 200 ж.б.: Сушрута Самхитада бұлшық еттер мен сүйек құрылымы (оның ішінде буындар, байламдар мен бұлшық еттер және олардың функциялары) туралы түсінік көрсетілген (3. V). Ол жүрек-қан тамыр жүйесін жабық схема ретінде қарастырады. (3. IX) жүйкелердің бар екендігін анықтайды. 500 ж.б.: Анаксагор айдың жарығын күн сәулесінің шағылысуы ретінде көрсетеді. Б.з.б. V ғасыр: гректер тік жиек пен компасты пайдаланумен тәжірибе жүргізе бастайды. Б.з.б. V ғасыр: Жердің шар тәрізді екендігі туралы ең алғашқы дерек гректерден келген. Үндістердің Жерді шар тәрізді етіп 300 ж.б. модельдегені белгілі. 460 ж.б.: Эмпедокл термиялық кеңеюді сипаттайды. Б.з.б. V ғасырдың аяғы: Антифон шектен шығу әдісін тауып, шектің ұғымын алдын ала білдіреді. Б.з.б. 4 ғасыр: грек философтары логикалық теріске шығарудың қасиеттерін зерттеді. Б.з.б. 4 ғасыр: алғашқы шынайы формалды жүйені Панини өзінің санскрит грамматикасында құрастырған. Б.з.б. 4 ғасыр: Евдокс Книд Архимед қасиеттерін айтады. Б.з.б. 4 ғасыр: Татет квадрат түбірлердің бүтін сандар немесе иррационал сандар екенін көрсетеді. Б.з.б. 4 ғасыр: Татет Платондық қатты денелерді санап шығады, граф теориясының алғашқы жұмысы. Б.з.б. 4 ғасыр: Менахм конус секцияларын ашқан. Б.з.б. 4 ғасыр: Менахм координаталық геометрияны дамытады. Б.з.б. 4 ғасыр: Қытайдағы Мози камераның қараңғы құбылысын сипаттайды. Б.з.б. 4 ғасыр: Аристотельдің заманында жануарларды кесу негізінде анатомияның эмпирикалық негізделген жүйесі құрылды. Атап айтқанда, Праксагор артериялар мен тамырлар арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Б.з.б. 4 ғасыр: Аристотель жақын және алыс көруді ажыратады. Грек-римдік дәрігер Гален кейіннен "жақын көруді" "миопия" деп атайды. Б.з.б. 4 ғасыр: Панини толыққанды ресми грамматиканы (санскрит үшін) әзірлейді. Б.з.б. 4 ғасырдың аяғы: Чанакья (Каутилья деп те аталады) Мауриан Үндістанының экономикасы мен мемлекет құруы туралы нұсқамалы трактат - Арташастрамен (сөзбе-сөз "байлық туралы ғылым") экономика саласын құрды. Б.з.б. 4 – 3 ғасыр: Маврий дәуіріндегі Үндістанда джайнистік математикалық мәтін Сурья Пражнапати саналатын және саналмайтын шексіздер арасында айырмашылық жасайды. Б.з.б. 350 – 50 ж.: Вавилонның (мүмкін эллиндік дәуір) балшықтан жасалған тақташаларында орташа жылдамдық теоремасы сипатталған. 300 ж.б.: грек математигі Евклид "Элементтер" еңбегінде формальды дәлелдеудің және аксиоматикалық жүйелердің бастапқы түрін сипаттайды. Алайда, қазіргі заманғы математиктер оның аксиомалары өте толық емес деп санайды және оның анықтамасы оның дәлелдемелерінде шынымен қолданылмаған. 300 ж.б.: Евклид Птолемей Египетіне геометриялық прогрессияларды зерттеуді тапсырады. 300 ж.б.: Евклид алғашқы сандардың шексіздігін дәлелдейді. 300 ж.б.: Евклид арифметиканың негізгі теоремасын дәлелдейді. 300 ж.б.: Евклид Эвклид алгоритмін ашқан. 300 ж.б.: Евклид классикалық Евклид геометриясы бойынша жинақ, Элементтерді жариялайды, оның ішінде: шеңберлер туралы элементарлық теоремалар, үшбұрыштың орталықтарының анықтамасы, тангенс сектант теоремасы, синус заңы және косинус заңы. 300 ж.б.: Евклидтің "Оптика" кітабы геометриялық оптика саласын таныстырады, суреттердің өлшемдері туралы негізгі ойларды айтады. Б.з.б. III ғасыр: Архимед геометриялық қатардағы проблемаларды арифметикалық қатардағы проблемалармен байланыстырады, логарифмді алдын ала көрсетеді. Б.з.б. III ғасыр: Маврий Үндістанындағы Пингала екілік сандарды зерттейді, оны тарихта радикс (сандық негіз) зерттеген алғашқы адам етеді. Б.з.б. III ғасыр: Маврий Үндістанындағы Пингала Фибоначчи тізбесін сипаттайды. Б.з.б. III ғасыр: Маврий Үндістанындағы Пингала комбинаторлық контекстте биномиалдық коэффициенттерді және оларды жа...
460 BC: Empedocles describes thermal expansion. Late 5th century BC: Antiphon discovers the method of exhaustion, foreshadowing the concept of a limit. 4th century BC: Greek philosophers study the properties of logical negation. 4th century BC: The first true formal system is constructed by Pāṇini in his Sanskrit grammar. 4th century BC: Eudoxus of Cnidus states the Archimedean property. 4th century BC: Thaetetus shows that square roots are either integer or irrational. 4th century BC: Thaetetus enumerates the Platonic solids, an early work in graph theory. 4th century BC: Menaechmus discovers conic sections. 4th century BC: Menaechmus develops co ordinate geometry. 4th century BC: Mozi in China gives a description of the camera obscura phenomenon. 4th century BC: Around the time of Aristotle, a more empirically founded system of anatomy is established, based on animal dissection. In particular, Praxagoras makes the distinction between arteries and veins. 4th century BC: Aristotle differentiates between near sighted and far sightedness. Graeco Roman physician Galen would later use the term "myopia" for near sightedness. 4th century BC: Pāṇini develops a full fledged formal grammar (for Sanskrit). Late 4th century BC: Chanakya (also known as Kautilya) establishes the field of economics with the Arthashastra (literally "Science of wealth"), a prescriptive treatise on economics and statecraft for Mauryan India. 4th 3rd century BC: In Mauryan India, The Jain mathematical text Surya Prajnapati draws a distinction between countable and uncountable infinities. 350 BC 50 BC: Clay tablets from (possibly Hellenistic era) Babylon describe the mean speed theorem. 300 BC: Greek mathematician Euclid in the Elements describes a primitive form of formal proof and axiomatic systems. However, modern mathematicians generally believe that his axioms were highly incomplete, and that his definitions were not really used in his proofs. 300 BC: Finite geometric progressions are studied by Euclid in Ptolemaic Egypt. 300 BC: Euclid proves the infinitude of primes. 300 BC: Euclid proves the Fundamental Theorem of Arithmetic. 300 BC: Euclid discovers the Euclidean algorithm. 300 BC: Euclid publishes the Elements, a compendium on classical Euclidean geometry, including: elementary theorems on circles, definitions of the centers of a triangle, the tangent secant theorem, the law of sines and the law of cosines. 300 BC: Euclid's Optics introduces the field of geometric optics, making basic considerations on the sizes of images. 3rd century BC: Archimedes relates problems in geometric series to those in arithmetic series, foreshadowing the logarithm. 3rd century BC: Pingala in Mauryan India studies binary numbers, making him the first to study the radix (numerical base) in history. 3rd century BC: Pingala in Mauryan India describes the Fibonacci sequence. 3rd century BC: Pingala in Mauryan India discovers the binomial coefficients in a combinatorial context and the additive formula for generating them , i. e. a prose description of Pascal's triangle, and derived formulae relating to the sums and alternating sums of binomial coefficients. It has been suggested that he may have also discovered the binomial theorem in this context. 3rd century BC: Eratosthenes discovers the Sieve of Eratosthenes. 3rd century BC: Archimedes derives a formula for the volume of a sphere in The Method of Mechanical Theorems. 3rd century BC: Archimedes calculates areas and volumes relating to conic sections, such as the area bounded between a parabola and a chord, and various volumes of revolution. 3rd century BC: Archimedes discovers the sum/difference identity for trigonometric functions in the form of the "Theorem of Broken Chords". 3rd century BC: Archimedes further develops the method of exhaustion into an early description of integration. 3rd century BC: Archimedes calculates tangents to non trigonometric curves. 3rd century BC: Archimedes uses the method of exhaustion to construct a strict inequality bounding the value of within an interval of 0.002. 3rd century BC: Archimedes develops the field of statics, introducing notions such as the center of gravity, mechanical equilibrium, the study of levers, and hydrostatics. 3rd century BC: Eratosthenes measures the circumference of the Earth. 260 BC: Aristarchus of Samos proposes a basic heliocentric model of the universe. 200 BC: Apollonius of Perga discovers Apollonius's theorem. 200 BC: Apollonius of Perga assigns equations to curves. 200 BC: Apollonius of Perga develops epicycles. While an incorrect model, it was a precursor to the development of Fourier series. 2nd century BC: Hipparchos discovers the apsidal precession of the Moon's orbit. 2nd century BC: Hipparchos discovers Axial precession. 2nd century BC: Hipparchos measures the sizes of and distances to the Moon and Sun. 190 BC: Magic squares appear in China. The theory of magic squares can be considered the first example of a vector space. 165 BC 142 BC: Zhang Cang in Northern China is credited with the development of Gaussian elimination.
1 б. з. д. 500 б. з.
Математика мен астрономия Үндістанның алтын ғасырында (б.з. 4-6 ғасырлары) Гупта империясы тұсында гүлденеді. Осы арада Грекия мен оның колониялары өткен мыңжылдықтың соңғы онжылдықтарында Рим дәуіріне кірді, ал грек ғылымына Батыс Рим империясының құлауы және одан кейінгі экономикалық құлдырау теріс әсер етті. 1-4 ғасырлар: Ұзақ бөлудің алғысы, "галлей бөлінуі" деп аталатын әдіс белгілі бір уақытта қалыптасады. Оның ашылуы, әдетте, біздің заманымыздың 4-ші ғасырында Үндістанда пайда болды деп есептеледі, бірақ Сингапур математигі Лам Лэй Ён бұл әдіс біздің заманымыздың 1-ші ғасырындағы "Математикалық өнер туралы тоғыз тарау" деген қытай мәтінінде кездеседі деп мәлімдейді. 60 ж.: Герон формуласын Александриялық Герой ашқан. 2 ғасыр: Птолемей Аполлонийдің эпициклдерін ресми түрде бекітеді. 2 ғасыр: Птолемей өзінің "Оптика" атты еңбегін жарыққа шығарады, онда жарықтың түсі, шағылысы мен сынуы туралы айтылады, сондай-ақ сыну бұрыштарының алғашқы белгілі кестесі де бар. 2 ғасыр: Гален шошқаның анатомиясын зерттейді. 100 ж.: Александриялық Менелай евклидтік емес геометрияның бастауышы болып табылатын шар тәрізді үшбұрыштарды сипаттады. 150 ж.: Птолемейдің "Альмагестінде" эллиндік нөл туралы дәлелдер бар. Бабылдағы нөлден айырмашылығы, эллиндік нөлді жалғыз немесе санның соңында қолдануға болатын. Алайда, ол әдетте санның бөлшектік бөлігінде пайдаланылды және арифметикалық санның өзі ретінде қарастырылмады. 150 ж.: Птолемейдің "Альмагест" кітабында күннің ұзындығы мен ендіктерін есептеудің практикалық формулалары жазылған. 3 ғасыр: Диофант сызықтық диофанттық теңдеулерді талқылайды. 3 ғасыр: Диофант тез ұмытылып кеткен алгебралық символизмнің бастапқы түрін қолданады. 210 ж.: Теріс сандар сандық ретінде Хань дәуірінің аяғындағы қытай мәтіні "Математикалық өнер туралы тоғыз тарау" арқылы қабылданады. Кейіннен Цао Вэйдің Лю Хуэйі (Үш патшалық дәуірі кезінде) теріс сандардың арифметикалық әдісіне қатысты заңдарды жазады. 4 ғасырда: Бахшали әдісі деп аталатын (аны жазған Бахшали қолжазбасынан кейін) төртінші конвергенциялы квадрат түбірін табу алгоритмі Үндістанда табылды. 4 ғасырда: Қазіргі кездегі орындық сандар бар индуистік-арабтық сандық жүйе Гүпта дәуірінде Үндістанда пайда болды және Гандараның Бахшали қолжазбасында расталған. Жүйенің орындық және таңбалық мәндер жүйесіне қарағанда басымдығы нөлді қарапайым сан ретінде қарауынан туындайды. 4-5 ғасырлар: Қазіргі негізгі тригонометриялық функциялар, синус және косинус, Үндістанның Сиддхантасында сипатталған. Тригонометрияның бұл формуласы ертедегі грек функцияларына қарағанда жақсарды, өйткені ол полярлық координаттарға және тригонометриялық функциялардың кейінгі күрделі интерпретацияларына оңай келеді. 5 ғасырда: Ондық бөлгіш Үндістанда дамыды, бұл туралы әл-Уклидисидің Үнді математикасына кейінгі түсініктемесінде жазылған. 5 ғасырда: Үндістанда кем дегенде Ариябхаттың кезінде планеталардың эллипстік орбиталары ашылып, орбиталық кезеңдер мен тұтылу уақытын есептеу үшін пайдаланылады. 499 ж.: Арьябхаттың еңбегінде бинарси деп аталатын қазіргі заманғы бөлшектер жазуын қолдану көрінеді. 499 ж.: Арьябхат нөлге жаңа символ береді және оны ондық жүйе үшін қолданады. 499 ж.: Арьябхат квадраттық пирамидалық сандар формуласын (бірінен соң бірі келетін квадрат сандардың қосындысы) тапты. 499 ж.: Арьябхат симпликаль сандардың формуласын (бірінен соң бірі келетін куб сандарының қосындысын) тапты. 499 ж.: Арьябхат Куттаканы, кеңейтілген Евклид алгоритміне өте ұқсас алгоритмді әзірлейді. 499 ж.: Арьябхат қытайлық қалдық теоремасын шешу үшін алгоритм әзірлейді. 499 ж.: Тарихшылар Арьябхат өзінің астрономиялық есептеулері үшін негізгі гелиоцентрикалық модельді қолданған болуы мүмкін деп болжайды, бұл оны тарихтағы алғашқы есептеу гелиоцентрикалық моделіне айналдырады (формада Аристорхтың моделіне қарама-қарсы). Бұл мәлімдеме оның Күн (śīghrocca) айналасындағы планеталық кезеңді сипаттауына негізделген, бірақ сынға ұшырады. 499 ж.: Арьябхата тұтылудың ерекше дәлдігі бар диаграммасын жасайды. Оның дәлдігіне мысал ретінде, 18-ғасыр ғалымы Гийом Ле Джентиль Үндістанның Пондичерри қаласына барған кезінде, 1765 жылы 30 тамыздағы Ай тұтылуының ұзақтығының Үндістан есептеулерін (Арьябхаттың есептеу парадигмасына негізделген) 41 секундқа қысқа деп тапты, ал оның кестелері (Тобиас Майер, 1752) 68 секундқа ұзын болды.
500 жылы 1000 жылы
Үнді математикасы мен астрономиясының алтын ғасыры Гупта империясының аяқталуынан кейін де жалғасады, әсіресе Оңтүстік Үндістанда Раштракута, Батыс Чалукия және Виджаянагара империялары тұсында, Карнатакада индус және джайнист математиктерін қолдады. Сонымен қатар, Таяу Шығыс басқа өркениеттермен байланыс арқылы Исламның алтын ғасырына кіреді, ал Қытай Тан және Сун династиялары кезінде алтын кезеңге жетеді. VI ғасыр: Гупта империясындағы Варахира кометаларды астрономиялық құбылыс ретінде және олардың табиғатында мерзімділік болатынын алғаш рет сипаттады. 525 жыл: Византиялық Мысырдағы Иоанн Филопон инерция ұғымын түсіндірді және құлайтын дененің қозғалысы оның салмағына байланысты емес екенін айтты. Аристотельдік догманы түбегейлі қабылдамауы оның замандастары тарапынан назарсыз қалды. 628 жыл: Брахмагупта нөлмен қосу, алу және көбейтудің арифметикалық ережелерін, сондай-ақ теріс сандарды көбейтуді, олар үшін бұрынғы негізгі ережелерді кеңейте отырып, тұжырымдады. 628 жыл: Брахмагупта Брахмагуптаның жеке басын жазды, ол Пелл теңдеуінің теориясындағы маңызды лемма болып табылады. 628 жыл: Брахмагупта Пелл теңдеуіне шексіз (бірақ толық емес) шешімдер тапты. 628 жыл: Брахмагупта квадраттық теңдеуге нақты шешім берді. 628 жыл: Брахмагупта Брахмагуптаның формуласын ашты, ол Геронның циклдік төртбұрыштарға арналған формуласының жалпылауы. 628 жыл: Брахмагупта екінші реттік интерполяцияны, Брахмагуптаның интерполяциялық формуласы түрінде ашты. 628 жыл: Брахмагупта символдық математикалық белгілерді ойлап тапты, оны математиктер Үндістан және Таяу Шығыста, соңынан Еуропада қабылдады. 629 жыл: Бхаскара I өзінің атымен аталатын синус жуықтау формуласында рационалды функция арқылы трансценденттік функцияның алғашқы жуықтауын жасады. IX ғасыр: Джайнист математигі Махавира кубтардың айырмасын жіктеуді жазды. IX ғасыр: Алгоритмдер (позициялық санау жүйесінде жазылған сандар бойынша арифметикалық алгоритмдер) әл-Хорезми өзінің "kitāb al-ḥisāb al-hindī" (Үнді есептеулер кітабы) және "kitāb al-jamʿ wa-l-tafrīq al-ḥisāb al-hindī" (Үнді арифметикасындағы қосу және алу) еңбектерінде сипатталған. IX ғасыр: Махавира бөлшектерді египеттік бөлшектер ретінде жазудың алғашқы алгоритмін ашты, ол египеттік бөлшектерге арналған ашкөз алгоритмнің сәл жалпыланған түрі болып табылады. 816 жыл: Джайнист математигі Вирасена бүтін сан логарифмін сипаттады. 850 жыл: Махавира биномдық коэффициенттің факториалдар арқылы өрнегін шығарды. X ғасыр: Кашмир астрономы Бхаттопала белгілі бір кометалардың аттарын және олардың кезеңдерін тізімдеді.
628: Brahmagupta states the arithmetic rules for addition, subtraction, and multiplication with zero, as well as the multiplication of negative numbers, extending the basic rules for the latter found in the earlier The Nine Chapters on the Mathematical Art. 628: Brahmagupta writes down Brahmagupta's identity, an important lemma in the theory of Pell's equation. 628: Brahmagupta produces an infinite (but not exhaustive) number of solutions to Pell's equation. 628: Brahmagupta provides an explicit solution to the quadratic equation. 628: Brahmagupta discovers Brahmagupta's formula, a generalization of Heron's formula to cyclic quadrilaterals. 628: Brahmagupta discovers second order interpolation, in the form of Brahmagupta's interpolation formula. 628: Brahmagupta invents a symbolic mathematical notation, which is then adopted by mathematicians through India and the Near East, and eventually Europe. 629: Bhāskara I produces the first approximation of a transcendental function with a rational function, in the sine approximation formula that bears his name. 9th century: Jain mathematician Mahāvīra writes down a factorisation for the difference of cubes. 9th century: Algorisms (arithmetical algorithms on numbers written in place value system) are described by al Khwarizmi in his kitāb al ḥisāb al hindī (Book of Indian computation) and kitab al jam' wa'l tafriq al ḥisāb al hindī (Addition and subtraction in Indian arithmetic). 9th century: Mahāvīra discovers the first algorithm for writing fractions as Egyptian fractions,which is in fact a slightly more general form of the Greedy algorithm for Egyptian fractions. 816: Jain mathematician Virasena describes the integer logarithm. 850: Mahāvīra derives the expression for the binomial coefficient in terms of factorials, 10th century AD: Kashmiri astronomer Bhaṭṭotpala lists names and estimates periods of certain comets.
XVI ғасыр
Осы кезеңде Еуропада ғылыми революция орын алып, ғылымның дамуын күрт жеделдетіп, табиғат ғылымдарын рационализациялауға үлкен үлес қосты. 16 ғасыр: Жероламо Кардано жалпы кубтық теңдеуді шешеді (оларды квадраттық мүшесіз жағдайға келтіру арқылы). 16 ғасыр: Лодовико Феррари жалпы төртінші дәрежелі теңдеуді шешеді (оны төртінші дәрежелі мүшесіз жағдайға келтіру арқылы). 16 ғасыр: Франсуа Виет Виет формулаларын ашты. 16 ғасыр: Франсуа Виет .1500 үшін Виет формуласын тапты: Сципионе дель Ферро ерекше кубтық теңдеуді шешті. 16 ғасырдың соңы: Тихо Брахе кометалардың астрономиялық (атмосфералық емес) құбылыстар екенін дәлелдеді. 1517 ж.: Николай Коперник ақшаның сандық теориясын дамытып, Грешем заңының ең алғашқы белгілі формулировкасын айтты: ("Жаман ақша жақсы ақшаны ығыстырады"). 1543 ж.: Николай Коперник Аристотельдің Жер орталық көзқарасын жоққа шығарып, гелиоцентрлік модельді жасады, бұл тарихтағы алғашқы сандық гелиоцентрлік модель болды. 1543 ж.: Везалий: адам анатомиясы саласындағы жаңа зерттеулер. 1545: Жероламо Кардано кешенді сандарды ашты. 1556: Николо Тарталья жақшаларды енгізді. 1557: Роберт Рекорд теңдік белгісін енгізді. 1564: Жероламо Кардано алғаш рет ықтималдық туралы жүйелі зерттеулер жүргізді. 1572: Рафаэль Бомбелли кешенді арифметиканың ережелерін ұсынды. 1591: Франсуа Виеттің "Жаңа алгебра" еңбегінде заманауи алгебралық амалдар көрсетілді.
18 ғасыр
1735: Карл Линней «Systema Naturae» еңбегінде өсімдіктерді жіктеудің жаңа жүйесін сипаттады. 1745: Эвальд Георг фон Клейст алғашқы конденсатор – Лейден ыдысын ойлап тапты. 1749 – 1789: Буффон «Табиғи тарих» атты еңбегін жазды. 1750: Джозеф Блэк: жасырын жылуды сипаттады. 1751: Бенджамин Франклин: найзағайдың электр екенін анықтады. 1755: Иммануил Кант: «Жағажай табиғи тарихы және аспан теориясы» еңбегінде Газдық гипотезаны ұсынды. 1761: Михаил Ломоносов: Венераның атмосферасын ашты. 1763: Томас Бейс: Бейс теоремасының алғашқы нұсқасын жариялап, Байес ықтималдығының негізін қалады. 1771: Шарль Мессье: галактикалар, жұлдыздық шоғырлар және тұмандықтарды қамтитын астрономиялық нысандардың каталогын (Мессье нысандары) жариялады. 1778: Антуан Лавуазье (және Джозеф Пристли): оттегіні ашты, бұл флогистон теориясының аяқталуына әкелді. 1781: Уильям Гершель Уранды тапқанын жариялап, қазіргі заманғы тарихта алғаш рет Күн жүйесінің белгілі шекарасын кеңейтті. 1785: Уильям Уизеринг: сусынуды емдеу үшін напбұйя (дигиталис) қолдану туралы алғашқы толық есеп жариялады. 1787: Жак Шарль: Шарльдің идеал газ заңын ашты. 1789: Антуан Лавуазье: массаның сақталу заңын ашты, химияның негізін қалады және заманауи химияның бастауын берді. 1796: Жорж Кувье: жоғалудың факт екенін дәлелдеді. 1796: Эдвард Дженнер: шешек ауруы туралы тарихи мәліметтер келтірді. 1796: Ханаока Сейшу: жалпы анестезияны дамытты. 1800: Алессандро Вольта: электрохимиялық қатарды ашты және аккумуляторды ойлап тапты.
18001849 жыл
1802: Жан Батист Ламарк: телеологиялық эволюция. 1805: Джон Далтон: (химия) атом теориясы. 1820 ж. Ханс Кристиан Орстед сым арқылы өтетін ток компастың инесін бұратынын және электр мен магнетизм арасындағы тығыз байланысты (электромагнетизм) анықтады. 1820 ж. Майкл Фарадей мен Джеймс Стоддарт темірді хроммен қорыту арқылы тотығу элементтеріне (қатырға) төзімді тот баспайтын болат жасауға болатынын тапты. 1821: Томас Иоганн Зебек жартылай өткізгіштердің қасиеттерін алғашқы рет байқады. 1824: Карно: Карно циклын, идеалды жылу машинасының жұмысын сипаттады. 1824: Джозеф Аспдин пеште әк тасын, сазды және гипсті қыздыру арқылы Портленд цементін (бетонды) ойлап тапты. 1827: Эварист Галуа топтар теориясын дамытты. 1827: Георг Ом: Ом заңы (Электрлік). 1827: Амедео Авогадро: Авогадро заңы (Газ заңы). 1828: Фридрих Вёлер витализмді жоққа шығарып, мочевинаны синтездеді. 1830: Николай Лобачевский Евклидтік емес геометрияны құрды. 1831 жылы Майкл Фарадей электромагниттік индукцияны ашты. 1833: Ансельм Пайен алғашқы фермент – диастазаны бөліп алды. 1837 жылы Чарльз Бэббидж Турингтік толық, жалпы мақсаттағы компьютерді құру үшін жоба ұсынды, оны Аналитикалық машина деп атады. 1838: Маттиас Шлейден: барлық өсімдіктер жасушалардан тұрады. 1838: Фридрих Бессел: жұлдыздық параллакстың алғашқы сәтті өлшемі (61 Cygni жұлдызына). 1842 ж. Кристиан Доплер: Доплер эффектісі. 1843 ж.: Джеймс Прескотт Джоул: энергияның сақталу заңы (термодинамиканың бірінші заңы), сондай-ақ 1847 ж. Гельмгольц, энергияның сақталуы. 1846: Иоганн Готфрид Галле мен Генрих Луи д'Арест: Нептунды ашты. 1847 ж.: Джордж Буль: Буль алгебрасын анықтаған «Логиканың математикалық талдауы» еңбегін жариялады; 1854 жылы «Ойлау заңдары» еңбегінде оны жетілдірді. 1848 жылы Лорд Кельвин: абсолюттік нөл.