Кіріспе

Le Livre des tournois (Traicte de la Forme de Devis d'un Tournoi) немесе Король Рене Турнир Кітабы – француз князі Рене д’Анжудың турнирлер ережелерін сипаттайтын трактаты. Бұл ең алдымен 1460 жылдардағы Рене өзінің жасаған, қазір Париждегі Ұлттық кітапханада сақталатын суреттелген көшірмесі (MS Fr. 2695) түрінде белгілі, онда суреттер бар, немесе кем дегенде Бартеломей д’Эйкке жатқызылатын бояу алдындағы эскиздер бар. Кітаптағы сипаттама Разилли және Саумерде өткізілген па д’армстерден ерекшеленеді; сол кездегі танымал аллегориялық және рыцарлық безендірулер мүлдем жоқ. Рене оның орнына Франция, Германия және Төмен елдердің ежелгі турнир дәстүрлерін баяндап, оларды турнир қалай өткізуге қатысты жаңа ұсыныс ретінде біріктіретінін айтады. Сипатталатын турнир – екі тараптың қатысуымен өткізілетін жарыс. Жеке жарыстар туралы тек қысқаша айтылады. Бастапқы BnF қолжазбасында ван Эйк сызықтық эскиздер жасаған, олар, мүмкін, дайындық үшін ғана болған, кейіннен оларды өзі немесе басқа суретші бояған. Жиырма алты толық және екі беттік сурет бар. BNF-да түпнұсқадан кейін жазылған үш жарық көшірмесі сақталған, MS Fr. 2692 – 1488/9 жылға, Fr. 2693 – 1480–1488 жылдарға, ал Fr. 2696 – шамамен 1483 жылға жатады, сонымен қатар 17 ғасырға жататын бір ерте заманғы көшірме, Fr. 2694 бар. Бұрын MS Fr. 2695 қолжазбасы 1445 және 1450 жылдар аралығында Нанси, Саумер және Тараскондағы Анжу сарайында өткен турнирлер сериясынан тікелей шабыттанған деп есептелген, бірақ қазір ол 1460 жылдарға жатқызылады, себебі мәтінде бірнеше сынға толы сілтемелер бар. Сонымен қатар, Бурбон герцогының эмблемасында 1420 жылдары қолданыстан шығып, 1457 жылы ғана Жан II Бурбон қайта енгізген екі ақ иттің бейнесі бар. Соңғысы ретінде, қағаздың өзі 1450 жылдарға жатады. Готье (2009) бойынша, қолжазба 1462–69 жылдары, Рене Анжерде болған кезде аяқталған. Ол 1471 жылға дейін толыққанды аяқталған болуы мүмкін, себебі 1471/2 жылғы Анжер қамалының тізімінде «ouquel est le commencement d'un tournoy» деп аталатын қағаздан жасалған үлкен том туралы айтылған, ол осы қолжазбамен сәйкес келеді. Кейіннен қолжазба Мари Люксембургқа (1546 ж. қайтыс болған), содан кейін Луи Николя Фукеге (1705 ж. қайтыс болған) тиесілі болды, одан кейін Луи Франсуа де Бурбон Контиге және, ақырында, Луи Сезар де Ла Баум Ле Блан де Ла Вальерге 1766 жылы Людовик XV патшалық кітапханасына сатты (ол 1789 жылдан кейін BNF аталды).