Тусон қоқыс жобасы: тұтыну мен тарихқа қатысты зерттеулер

Кіріспе

1973 жылы Аризона штатындағы зерттеу жобасы
Тусон қоқыс жобасы – Американың оңтүстік-батысындағы Аризона штатының Тусон қаласында 1973 жылы доктор Уильям Ратжи бастаған археологиялық және әлеуметтанулық зерттеу. Бұл жоба кейде «қоқыс зерттеуі» деп те аталады.

Тарих

Доктор Ратжи (сонымен қатар, лақап аты "Капитан Планета") және оның студенттері Тусон тұрғындарының қоқысының құрамын зерттеді, тұтыну үлгілерін анықтау үшін. Қоқыс жәшіктерінен алынған сандық деректер, оларға ие болған тұрғындар туралы белгілі мәліметтермен салыстырылды. Нәтижелер көрсетті, адамдар өз еркімен берген тұтыну әдеттері туралы ақпарат, олардың қоқыс жәшіктерінің ішкі мазмұнымен әрқашан сәйкес келмейді. Мысалы, алкогольді ішудің нақты көлемі, зерттелген адамдар толтырған сауалнамаларда көрсетілгеннен әлдеқайда жоғары болды. Осындай зерттеулер адамдардың өздері айтқан сөздері мен нақты мінез-құлқы арасындағы қарама-қайшылықты көрсетті. Мұндай нәтижелер археологиялық ескерткіштерге қатысты тарихи жазбалардың сенімділігіне күмән келтіреді және ғылыми талдаудың маңыздылығын баса назар аударатын процессуалистік тәсілді қолдайды. Жоба содан бері Американың басқа қалаларына тарады және полигонды қазу жұмыстарын жүргізді. Ратжидің маңызды нәтижелерінің ішінде полигонның тозуы және тұтынушылардың қоқыс үлгілері туралы қорытындылары бар. Мысалы, Ратжидің жұмысына дейін қалыптасқан пікір, экономикалық дағдарыс кезінде адамдар арзан азық-түлікке көбірек ысырап етеді деген болған. Бірақ Ратжидің полигондық жобасы бұл пікірдің дұрыс еместігін дәлелдеді: ресурстар жетіспейтін кезде, адамдар, мысалы, сиыр етін арзанға сатылғанда көптеп сатып алады, бірақ оны жарамдылық мерзімі бітер алдында жеуге үлкермей, қайтадан тастап жібереді. Ратжидің деректері көрсеткендей, экономикалық дағдарыс кезінде мал етінің ысырабы жиі кездеседі. Ратжи бұрыннан бар тағы бір қате пікірді жоңқаға шығарды – полигонда қағаздың ыдырайтыны туралы. Ұзақ жылдар бойы қағаз салыстырмалы түрде қауіпсіз және экологиялық таза қалдық деп есептелген, полигонда тез ыдырайды деген сенім болған. Алайда, Ратжи қағаздың көбінесе жақсы ыдырамайтынын көрсетті: жарты ғасыр бұрын полигонға тасталған газеттер, бүгін шыққандай жаңа және оқылымды күйде табылған.

Dr. Rathje (also known affectionately as "Captain Planet") and his students studied the contents of Tucson residents' waste to examine patterns of consumption. Quantitative data from bins was compared with information known about the residents who owned them. The results have shown that information people freely volunteered about their consumption habits did not always tally with the contents of their waste bins. For example, alcohol consumption was proven to be significantly higher in reality than in the questionnaires completed by the people studied. Such findings have highlighted the difference between people's self reported and actual behaviors. Such findings cast doubt on the reliability of historical record when applied to archaeological sites in general and follow a processualist approach stressing the benefits of scientific analysis. The project has since expanded to other American cities and has undertaken excavation of landfill sites. Among many of the important results of Rathje, were his conclusion on landfill degradation and consumer waste patterns. For example, an intuitive idea that existed before Rathje's work is that people will waste less expensive food in times of economic recession. Rathje's landfill project proved this idea to be incorrect: when resources are scarce, people tend to buy larger quantities of for example beef meat, when they are on sale, only to end up throwing it out again as they have bought too much to consume before the expiration dates. Rathje's data shows that waste beef is far more common during an economic recession. Another idea Rathje shattered is that of paper degradation in landfills. For a long time, it was believed that paper is a relatively safe and environmentally friendly waste product, degrading quickly in landfills. Rathje showed, however, that paper is typically a bad degrader: newspapers dumped in landfills as much as over half a century ago, turn up again as fresh and as readable as the day they were issued.