Солтүстік Америка ақша одағы: Теория және перспективалар

Кіріспе

Теориялық экономикалық және валюталық одақ

Солтүстік Америка валюталық одағы – Солтүстік Американың үш елінің: Канада, Мексика және АҚШ-тың теориялық экономикалық және валюталық одағы. Іске асыру үшін үш елдің қазіргі валюталық бірліктерінен (АҚШ доллары, Канада доллары және Мексика песосы) бас тартып, осы мақсат үшін арнайы құрылған жаңа бірлікке көшуді қамтиды (теорияның кейбір нұсқаларында АҚШ пен Канада ғана кіретіні айтылады). Одақтың болжамдық валютасы көбінесе амеро деп аталады. Бұл идея Еуропалық Одақтың ортақ валютасы – еуроға негізделген.

Канада

Бір аргумент бойынша, бұл валюталық операциялар бойынша 3 миллиард долларға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Сол авторлар сондай-ақ, егер ортақ валюта қабылданса, Канаданың ЖІӨ-сі 20 жыл ішінде 33%-ға дейін өсе алатынын мәлімдеді. Ортақ валюта идеясы тарихи тұрғыдан ағылшын тілді Канадада көп қолдау таппаған, француз тілді Квебек провинциясымен салыстырғанда, онда бұл идеяға көбірек қолдау көрсетілді. 2001 жылғы пікір сауалнамасы көрсеткендей, Квебекте сауалнамаға қатысушылардың 50 пайызынан астамы ортақ валюта идеясын қолдады, ал Канаданың қалған бөлігінде көпшілік оған қарсы болды.

Басқа өңірлердегі қолдау

Валюталық ынтымақтастықтың төменгі деңгейлері бұрын Америкада қолданылған. Аргентина және Бразилия сияқты кейбір елдер өз валюталарын кейде АҚШ долларына байланыстырып келген. Араба, Багам аралдары, Барбадос және Шығыс Кариб теңіздері ұйымы сияқты елдер әлі де солай істейді. АҚШ доллары ресми түрде Сальвадорда (2001 жылдан бері), Коста-Рикада, Никарагуада, Перуде, Гондураста, Панамада, Бермудта және Барбадоста жергілікті валюталармен бірге қабылданады, ал іс жүзінде осы елдердің екеуі (Сальвадор және Панама) толыққанды долларланған. 2000 жылы Эквадор АҚШ долларын жалғыз валютасы деп ресми түрде қабылдады. Канаданың кейбір аймақтарында АҚШ доллары, әсіресе шекаралық өтпел пункттеріне жақын жерлерде, Канада долларымен бірге қолданылады. Бұл эффекттің мысалы – Ниагара шарлауы, Онтарио, онда көптеген американдық туристер болады (бірақ бизнес-кесіпорындар өздерінің саясатына қарай АҚШ долларын қабылдамауы мүмкін). АҚШ-Канада шекарасына жақын АҚШ қалаларында да Канада доллары үшін осы жағдай орын алады.

Сын-пикирлер мен проблемалар

Солтүстік Америка валюталық одағына қарсылық Канада-АҚШ шекарасының екі жағындағы үкіметтердің жоғары деңгейлерінде бар. Амероның алғашқы ұсынған адамы Герберт Грубель американдық шенеуніктердің бұл мәселеге қызығушылық танытпайтынын мойындайды. Солтүстік Американың ортақ валютасы Канада үшін АҚШ долларын және АҚШ-тың ақша-кредит саясатын қабылдауды міндетті түрде білдіретін болар еді. Канада ішкі инфляцияны және пайыздық ставкаларды бақылау мүмкіндігінен айырылуы керек.

Компромистік факторлар

Канада және Мексика үкіметтерінің пікірінше, бірыңғай валюта құруға ең үлкен кедергі – кез келген мұндай одақта АҚШ-тың күшті ықпалы. Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің зерттемесінде АҚШ-тың қазіргі жағдайдан көп пайда көріп отырғаны және бірыңғай валютаға көшуге мүдделі еместігі айтылады. АҚШ доллары қазірдің өзінде жаһандық валюта қызметін атқарады, демек, «жаңа» валютаға өту осы беделді жоғалту қаупін тудырады және евро немесе иенаға қарай ықпал етуі мүмкін. АҚШ доллары қазір әлемдік экспорттың жартысынан астамында қолданылады, бұл АҚШ-тың сыртқы саудасының көлемінен екі есе көп. Амероны қабылдау АҚШ-тың долларынан қазір алатын сеньораждың үлесіне нұқсан келтіруі мүмкін. Амеродан сеньораж түскен жағдайда да, ол Канада банкі, Федералды резерв және Мексика банкі арасында бөліседі. Сондықтан, тіпті амеро АҚШ долларымен бірдей деңгейде қолданылса да, пайда екі немесе одан да көп елдің арасында бөліседі, және АҚШ-қа ғана тиесілі болмайды.

Экономиканың әртүрлілігі мен борыштылық

Макроэкономикалық басқаруда бірнеше мәселелер туындауы мүмкін. Ортақ валютаға бағыну арқылы елдер валютаны басқаруда, соның ішінде пайыздық ставкаларды белгілеуде маңызды дербестікті жоғалтады. Үш потенциалды қатысушы арасында келісуді қажет ететін саясаттағы айқын айырмашылықтар бар. Қарыз – валюта бағасына әсер ететін фактор. 2010 жылдан бері АҚШ-тың қарызы артып келеді, ал Канаданың федералдық үкіметінің қарызы азайып жатыр. Бұл канадалықтар үшін айқын артықшылық, және валюталар біріккен жағдайда бұл ескерілмейді. Бұл теңдеуге тауарлардың да маңыздылығы зор. Солтүстік Американың бірыңғай валютасының бір мәселесі – әр елдегі экономикалық жағдайдың өзгешелігі. Еуроаймақ негізінен бір-біріне ұқсас, жоғары мемлекеттік шығындарға (АҚШ-пен салыстырғанда), жоғары салықтарға және тауарлар мен қызметтер сату арқылы байлық құруға негізделген қызмет көрсету экономикаларын қамтиды. Ал Солтүстік Америкада үш ерекше экономика бар: біреуі – өндіріс, индустрия және ауыл шаруашылығына негізделген, еркін саудаға қажеттілік сезінетін (Мексика), екіншісі – бөлшек сауда сияқты қызметтерге негізделген, жоғары салықтармен және төмен мемлекеттік шығындармен (АҚШ) және үшіншісі – мұнай, кен және ағаш сияқты негізгі тауарлар саласы дамыған, жоғары салықтармен және жоғары мемлекеттік шығындармен (Канада). Кейбір сарапшылар Еуроаймақтағы дағдарыстың бір себебі тиімді фискалдық одақтың болмауы деп санайды. Еуроодақтың бюджеті еурозона елдерінің бюджеттерімен салыстырғанда шағын, және олар тәуелсіз бекітіледі. Дағдарысқа дейін кейбір елдер ЕО ережелерінде көзделгеннен артық қарыз алды. Орталықтандырылған валюталық одақтың салдарынан қиындыққа тап болған елдер өзін қалпына келтіру үшін жергілікті ақша-кредит саясатын қолдана алмады, бұл экономикалық тұрақтылыққа қол жеткізген елдер де қолданатын валютаны тұрақсыздандырды. Ал Канада, АҚШ және Мексиканың ұлттық бюджеттері мен қарыз деңгейлері де толығымен тәуелсіз белгіленеді, бұл ақша-кредит саясаты орталықтандырылған жағдайда ұқсас мәселелер тудыруы мүмкін. Керісінше, АҚШ-тың әртүрлі штаттарының экономикасы тығыз байланысқан. Ішкі тұрғысынан АҚШ-та да күшті фискалдық федерализм бар – елу штаттың бірінен басқасының барлығы теңгерімді бюджет туралы конституциялық түзетуді қабылдаған, ал федералдық бюджет штаттық бюджеттерге қарағанда үлкен, нәтижесінде валюта мен ұлттық экономиканың тиімді федералдық тұрақтандырылуы қамтамасыз етіледі.

Several problems could arise in regards to macroeconomic management. By submitting to a common currency, the countries would lose considerable autonomy in the management of the currency itself, including the setting of interest rates. Amongst the three potential participants, there is considerable difference in policy which would have to be reconciled. Debt is a factor affecting currency prices. As of 2010, the debt of the United States continues to increase, while the debt of the Canadian federal government is being reduced. This is a clear advantage for Canadians and it would not be reflected if the currencies were to merge. The importance of commodities also factors into this equation. A concern with any unified North American currency is the differing economic situations between each country. The Eurozone comprises broadly similar service based economies based on high public spending (compared to the United States), high taxes and wealth being created by the sale of goods and services. North America on the other hand has three distinct economies; one based mainly on manufacturing, industry and agriculture with a demand for free trade (Mexico), another based on services such as retail, with higher taxes and low public spending (United States), and a third based on services with higher taxes and higher public spending, with a large sector in primary goods such as oil, mining and lumber (Canada). Some observers blamed the Eurozone crisis partly on a lack of effective fiscal union. The Budget of the European Union is relatively small compared to the budgets of the Eurozone countries, which are set independently. Leading up to the crisis, some countries incurred more debt than the unenforced EU guidelines called for. Due to the centralized monetary union, countries experiencing problems were unable to apply local monetary policy to recover, and destabilized the currency which is also used by more economically healthy countries. The national budgets and debt levels of Canada, the United States, and Mexico, on the other hand, are also set completely independently, which could cause similar problems in a situation where monetary policy was centralized. In contrast, the economies of the various states of the United States are strongly integrated. Internally, the U. S. also has strong fiscal federalism all but one of the fifty states have a balanced budget amendment, and the federal budget is large compared to state budgets, resulting in effective federal stabilization of the currency and national economy.

Консервативті және протекционисттік айыптаулар

2006 жылдың қараша айында Лу Доббс CNN бағдарламасында "Солтүстік Америка одағы" халықтың білімі мен келісімісіз жүзеге асырылып жатқанын айтты. Эпизодта сондай-ақ ортақ валюта туралы әртүрлі талаптар қысқаша сөз болды. Бұл хабарлама 2006 жылдың соңында Фелипе Кальдеронның Мексика президенті лауазымына кіріспегенге дейін болған белгісіздікке баса назар аударды, бірақ бұл талапты қолдайтын нақты дәлелдер ұсынылмады. Хабарламада одақ 2010 жылға дейін іске асырылатыны айтылды. 2007 жылдың 22 қаңтарында Вирджиния штатынан Виргиль Гуд, Колорадо штатынан Том Танкредо, Солтүстік Каролина штатынан Уолтер Джонс және Техас штатынан Рон Пол секілді республикалық өкілдер 43 федералдық заң шығарушылардың арасында H. CON. RES. 40 қаулысын ұсынды, бұл коалиция қолдаған қаулы: Конгресс Америка Құрама Штаттары Солтүстік Америка еркін сауда аймағының (NAFTA) суперавтожол жүйесін салуға қатыспауы керек немесе Мексика немесе Канадамен Солтүстік Америка одағын (NAU) құрмауы керек деген пікірді білдірді.

Амеро монеталары

2007 жылдың тамызында АҚШ Қаржы министрлігінің амеро монеталарын шығарғаны туралы интернетте әртүрлі қауесеттер мен теориялар тарала бастады. Бұл қауесеттердің себебі монета дизайнері Дэниел Карр жасаған медальондардың суреттерінің жариялануы болуы мүмкін. Ол кіші әріптермен өз веб-сайтында амеро дизайны туралы былай деп жазады: «Менің бұл монеталармен мақсатым Солтүстік Америка одағын немесе жалпы амеро валютасын қолдау емес. Мен АҚШ Конституциясын толық қолдаймын және оның ережелерін (ешқандай нысанда) кемсітуге қарсымын. Мен бұл монеталар осы мәселеге және оның ықтимал салдарына көбірек адамның назарын аударуға көмектеседі деп үміттенемін. Солтүстік Америка одағын қолдай ма, әлде қарсы ма, оны өзгелер шешсін. Мен азаматтарды оларға әсер ететін үкіметтік жоспарларды мақұлдауға немесе мақұлдамауға шақырамын». Оның веб-сайтынан алынған рұқсатсыз суреттер интернетке кеңінен тарады, көбінесе олар «амеро» монетасының «дәлелі» ретінде пайдаланылды. Атап айтқанда, ақ нәсілшіл және бұрынғы интернет-радио бағдарламасының жүргізушісі Хал Тернер өз веб-сайтында «амеро монетасы» туралы толық мақала жариялады. Ол АҚШ үкіметінің тапсырысымен жасалған «амероны» сол ұйымның қызметкері АҚШ Қаржы министрлігінен жасырын түрде шығарып әкеткенін мәлімдеді. Тернердің амеро монеталарын федералды деңгейде шығару туралы мәлімдемесінен кейін, коллекциялық монеталарды сатумен айналысатын веб-сайт Тернердің Даниэль Каррдың амеро өнімдерін жасыру туралы мәлімдемесін жоққа шығарды. Snopes веб-сайтындағы қалалық аңыздарды зерттейтін сайт та Тернердің мәлімдемесіне қарсы пікір білдірді, «АҚШ Монета жасау орталығы да, АҚШ Қаржы министрлігі де бұл «амероларды» жасаумен айналыспайды. Бұл монеталар жеке компания ұсынатын коллекциялық өнімдер ғана, олар мұндай қызықты бұйымдарды өндірумен айналысады» деді. Каррдың дизайны 2005 жылдан бері оның веб-сайтында қолжетімді болды, ал Network Solutions жүйесіндегі WHOIS іздеуіне сәйкес, «dc coin. com» домені 2005 жылдың 27 қыркүйегінде Дэниел Каррға тіркелген. 2008 жылдың қазанында Хал Тернер 20 амеро монетасын көрсеткен видео жариялады, онда бұл валюта Қытайға жіберілгені туралы мәлімдеді. Бірақ Хал Тернердің видеосындағы монета Дэниел Каррдың «dc coin» веб-сайтындағы медальонмен бірдей, ол «UNA 2007 20 Ameros, Copper, Satin Finish» деп көрсетілген.

In August 2007, rumors and conspiracy theories began circulating across the Internet regarding alleged United States Treasury issued amero coins. The inspiration behind these rumors may have been the posting of images of medallions created by coin designer Daniel Carr. in small type. Concerning his amero designs, he mentions on his website:
My goal with these coins is not to endorse a Union of North America or a common Amero currency. I fully support the United States Constitution, and I would not welcome (in any form) a diminishment of its provisions. I expect that these coins will help make more people aware of the issue and the possible ramifications. I leave it up to others to decide if they are in favor of, or against a North American Union. And I encourage citizens to voice their approval or disapproval of government plans that impact them. Unauthorized postings of images taken from his website have been reposted widely across the Internet, often being used as supposed "proof" of the amero coinage. Notably, white nationalist and former Internet radio talk show host Hal Turner ran a full article on his website about the "amero coin", claiming to have arranged for a United States Government minted "amero" to be smuggled out of the United States Department of the Treasury by an employee of that organization. Following Turner's assertions of federal minting of ameros, a web site marketing the curio coins released a statement debunking Turner's claims of a government cover up regarding Daniel Carr's amero products. The urban legend investigating Web site Snopes also ran a further counter to Turner's claims, stating "neither the U. S. Mint nor the U. S. Treasury has a hand in creating these 'Ameros'. These coins are merely collectibles offered to the buying public by a private company in the business of manufacturing such curiosities." Carr's designs had been available through his website since 2005, and according to a WHOIS search at Network Solutions, the domain "dc coin. com" was registered by Daniel Carr on September 27, 2005. In October 2008, Hal Turner released a video showing an apparent 20 amero coin, with claims that shipments of the currency had been sent to China. Yet the coin in Hal Turner's video is identical to a medallion on Daniel Carr's "dc coin" website, listed as "UNA 2007 20 Ameros, Copper, Satin Finish".

Амеро вексельдері

2008 жылдың 3 желтоқсанында Хал Тернердің блогында ол нақты "амеро есептесу қағаздары" деп мәлімдеген нәрселер жарияланды. Ол 20, 50 және 100 амеро банкноттарының суреттерін көрсетті. Тернер суреттерді қалай алғанын айтпады, тек "менің дереккөздерім тағы да көмектесті" деді. Ол "жаңа валюта қазірдің өзінде басылып, әлем бойынша жасырын түрде таратылуда" деп мәлімдеді. Snopes.com сайты Тернердің бұл жаңа мәлімдемесі "ескі, жалған аңызды қайта-қайта таратып жатыр" деген пікірді білдірді. Бұл суреттер саяси тұрғысынан көркемдік пікір білдіру үшін жасалғандықтан, нақты валюта емес еді.